De hervormingen van Josia (1)

Stèle met een verdrag tussen twee Assyrische vazalvorsten met middenin een asjerapaal (Archeologisch Museum, Antakya)

Eerst even dit. Eén, de staat Israël is, zoals andere landen die zijn ontstaan na de teloorgang van het Ottomaanse Rijk, internationaal erkend en behoeft zich niet te legitimeren door middel van een zionistisch geschiedbeeld dat ik eerder heb beschreven – denk aan de archeologie, denk aan Masada. Twee, een historicus stelt feiten uit het verleden vast (of probeert dat althans). De betekenis van die feiten mogen anderen vaststellen. Als ik hieronder dus iets vertel over een “claim op het land”, gaat dat over het verleden en daarover mag u denken wat u wil, mits rationeel onderbouwd. Drie, als ik een vraag krijg voorgelegd waarover ik iets denk te weten, probeer ik een antwoord te geven. Vier, de vraag naar de hervormingen van van koning Josia van Juda is zo’n vraag en is bovendien leuk omdat alles omstreden is.

Assyrië

In de negende eeuw v.Chr. begon de westelijke expansie van het Assyrische Rijk. Koningen als Aššurnasirpal II (r.883-859) en Šalmaneser III (r.858-824) bereikten de Middellandse Zee en versterkten hun posities steeds verder. Eerst was er een plundertocht. Die diende om de weg te verkennen, buit te machtigen en mensen te deporteren. Vervolgens kwamen er verdragen, waarin deze of gene Syrische vorst trouw beloofde en tribuut toezegde. Feitelijk kocht zo’n vorst plundering af door de buit zélf alvast af te staan. Het is een voorbeeld van wat Max Weber aanduidde als Raubimperialismus.

Lees verder “De hervormingen van Josia (1)” →

Joodse en christelijke spijswetten

Herders slachten een ram (Archeologisch museum, Split)

De Dode Zee-rollen zijn een van de allerbelangrijkste oudheidkundige ontdekkingen uit de afgelopen eeuw, en binnen deze verzameling van bijna duizend boekrollen springt één tekst er echt uit: Enige Werken der Wet, ook wel bekend als 4QMMT. Niet alleen wordt hier duidelijk wat “werken der Wet” zijn – niet de “goede werken”, zoals Luther dacht, maar een ethnic marker voor wie joods is – maar ook toont deze tekst dat een schisma in de joodse wereld zich voltrok over de wijze waarop iemand zich aan de Wet van Mozes moest houden, de halacha. Anders gezegd: hoe ga je om met de diverse reinheidsvoorschriften, sabbatsregels en spijswetten?

Integratie van de joden in de grotere wereld

Rond het begin van onze jaartelling was de algemene tendens in het jodendom er een naar grotere openheid. Dat is al te vinden in de jongere delen van Jesaja, waar de tempel in Jeruzalem een “huis voor alle volken” heet.noot Jesaja 56.7. De vroege hellenistische tijd zag verdere integratie van de Joden in de grotere wereld. Dat veranderde enigszins rond 100 v.Chr., toen de Makkabeeënopstand, die ruim een halve eeuw eerder had plaatsgevonden, werd uitgelegd als verzet tegen de hellenisering – een perspectief dat eerder eigenlijk wat marginaal was geweest en ook na 100 v.Chr. bepaald niet het enige was. Toen koning Herodes de Grote de tempel herbouwde, was er ook ruimte voor niet-joden, al was het op enige afstand.

Lees verder “Joodse en christelijke spijswetten” →

Het koninkrijk Israël (2)

Ivoor uit Samaria
Ivoor uit Samaria

Ik sta op het punt naar Libanon af te reizen en vandaag – gistermorgen als u dit leest – ben ik bezig met allerlei kleine karweitjes die de voorgaande weken moesten blijven liggen. U moest eens weten hoeveel tijd er gaat zitten in het kopen van cadeautjes, want je kunt in het Midden-Oosten natuurlijk niet met lege handen aankomen. Ik dank Sinterklaas op mijn blote knietjes dat er al pepernoten en chocoladeletters zijn.

Tot de onafgemaakte klussen behoorde een reeks stukjes over de expansie van Assyrië naar de Levant (1, 2, 3, 4, 5). Het laatste ging over het koninkrijk Israël, het noordelijke van de twee Joodse IJzertijdkoninkrijkjes, waarbij ik erop wees dat Israël een echte staat was en dat het proces van staatsvorming een reactie leek op de Assyrische expansie.  Nu eerst iets meer over dat koninkrijk.

Lees verder “Het koninkrijk Israël (2)” →

Israël en Assyrië

De Zwarte Obelisk van Salmanaser (British Museum)
De Zwarte Obelisk van Šalmaneser (British Museum)

Ik schreef de laatste dagen enkele keren over de Assyrische expansie: hoe aan de Eufraat een paleis werd gebouwd met fresco’s, hoe Syrië ondanks een tegenslag bij Qarqar onder de voet werd gelopen, hoe allerlei steden werden gedwongen schatting te betalen. Damascus, de belangrijkste tegenstander, was de dans ontsprongen.

Sterker nog, het rolde er eigenlijk heel redelijk doorheen. Het had een gespannen relatie gehad met het koninkrijk Israël in het zuidwesten, hoewel beide landen zij aan zij hadden gevochten bij Qarqar. Onmiddellijk daarna, toen Assyrië bezig was om opstanden te dempen, was het tijd om oude rekeningen te vereffenen.

Lees verder “Israël en Assyrië” →

De slag bij Qarqar

De Kurkh-stèle (British Museum)
De Kurkh-stèle met het verslag van de slag bij Qarqar (British Museum, Londen)

Ik schreef gisteren over een Assyrisch fresco dat was gevonden in Tell Ahmar in Syrië. Ik vertelde toen hoe de Assyriërs hun macht uitbreidden naar het westen – Tell Ahmar viel in 865 v.Chr. – en dat het paleis waar deze schildering is opgegraven, een belangrijke schakel was in de Assyrische aanvoerlijnen. Vandaag het vervolg.

Het portret hierboven toont koning Šalmaneser III; het reliëf staat in het donker opgesteld (vandaar de zwakke foto) in het British Museum en staat bekend als de Kurkh-stèle. De afgebeelde vorst kwam zeven jaar na de val van Tell Ahmar, dus in 858, aan de macht. Het volgende jaar bereikte hij de Middellandse Zee, waar hij, zoals Mesopotamische veroveraars gewoon waren te doen, zijn wapens in zee waste en ging vissen. Toen hij er ook twee garnizoenen legde, was de leiders van de stadstaten in de Levant duidelijk dat de veroveraar niet van zins was dit gebied op te geven.

Lees verder “De slag bij Qarqar” →