Quintus Lollius Urbicus

Portret van een Romein (Archeologisch Museum, Thessaloniki)

In de niet bestaande reeks “Algerijnen die iedereen behoort te kennen” presenteer ik u vandaag niemand minder dan Quintus Lollius Urbicus. Oké, hij had van Algerije niet gehoord en zou zichzelf “Romein” hebben genoemd. Maar hij kwam uit het Numidische stadje Tiddis en zijn loopbaan illustreert het leven van de bestuurlijke elite van de Romeinse keizertijd: mannen die van de ene naar de andere functie gingen, voortdurend onderweg waren, en feitelijk Rome maakten tot het machtige rijk dat het was.

Beginnersfuncties

De man stamde dus uit Tiddis, een van de satellietstadjes rond Cirta (het huidige Constantine). Ik noemde de Confederatio Cirtensis al eens, een viertal in naam onafhankelijke steden die feitelijk werden bestuurd door de Romeinse gouverneur van Africa Proconsularis. Dat die onafhankelijkheid in de tweede eeuw maar weinig betekende, blijkt wel uit het feit dat Urbicus carrière maakte in Rome.

Hij moet wel een patroon hebben gehad, en al weten we niet wie, we weten dat het een machtig man was, die niet alleen Urbicus onder zijn vleugels nam. Precies tegelijkertijd zien we namelijk ook Quintus Antistius Adventus carrière maken (wereldberoemd in Nederland door een inscriptie uit Vechten), en Publius Salvius Julianus, de jurist die het Eeuwig Edict zou samenstellen. Kortom, nog twee Algerijnen die net in deze tijd carrière maakten.

Inscriptie van Lollius Urbicus op het forum van Tiddis

Terug naar Lollius Urbicus. Elk jaar traden in Rome twintig jonge mannen aan voor enkele typische beginnersfuncties, en we weten dat Urbicus rond 121 verantwoordelijk was voor het onderhoud van de straten in Rome. Het was het jaar waarin keizer Hadrianus de tempel van Venus en Roma inwijdde, dus er was in het stadscentrum werk aan de winkel, en misschien was het al bij die gelegenheid dat de keizer belang in Urbicus begon te stellen. Onmiddellijk daarna, toen Hadrianus naar het Rijnland reisde, vinden we Urbicus eveneens daar: als officier (tribuun) in het Tweeëntwintigste Legioen Primigenia in Mainz.

Het leger

Een normaal carrièrebegin. Vervolgens quaestor in Rome, een financieel ambt, en meteen daarna assistent-stadhouder in Asia. Ook de volgende stappen waren gewoon: volkstribuun en praetor, allebei op aanbeveling van de keizer, en daarna gedurende enkele jaren (vanaf 130) commandant van het Tiende Legioen Gemina in Wenen. Dit was een serieuze benoeming. Rome kon zich niet permitteren het commando van een van zijn dertig legioenen uit te besteden aan een klungel. Dat Lollius Urbicus zijn werk goed deed, blijkt uit het feit dat hij werd opgeroepen om een rol te spelen bij de onderdrukking van de messiaanse opstand van Bar Kochba (132-136). Daarvoor ontving de commandant van X Gemina een hoge onderscheiding, de hasta pura. Een consulaat kon niet uitblijven: de bekroning van elke senatoriële loopbaan.

De volgende benoeming was gouverneur van Germania Inferior, een provincie met twee legioenen: I Minervia in Bonn en XXX Ulpia Victrix in Xanten. Daarna was Urbicus opnieuw gouverneur, nu van een provincie met drie legioenen: Britannië. Dit bewijst dat de keizer hem volledig vertrouwde en dat hij zich dubbel en dwars als soldaat had bewezen. De Historia Augusta vermeldt dat Lollius Urbicus ten tijde van keizer Antoninus Pius (r.138-161) de Britten versloeg, maar het is niet helemaal duidelijk waarnaar dit verwijst. Wel is duidelijk dat hij de Wal van Antoninus liet opwerpen.

De Wal van Antoninus bij Rough Casle

Burgerlijk bestuur

Er waren voor een senator weinig prestigieuzere posities in het Romeinse Rijk dan het gouverneurschap van een provincie met drie legioenen. Lollius Urbicus zou nog een horizontale promotie naar Syrië hebben kunnen maken, waar ook drie legioenen waren gestationeerd, maar werd gouverneur in Africa Proconsularis. Dit was een rustige provincie waar de gouverneur niet tevens generaal was. Hij zal ongetwijfeld in deze tijd naar zijn vaderstad zijn teruggekeerd, waar hij een standbeeld kreeg op het plaatselijke forumpje (foto hierboven) en waar hij bij een van zijn landgoederen zijn grafmonument zal hebben laten bouwen (foto hieronder).

De laatst bekende functie was die van praefectus urbi, zeg maar burgemeester van Rome, al had de stadsprefect ook taken als rechter. Sterker nog, daarvan kennen we hem, want Urbicus was rond 154 voorzitter van een rechtszaak tegen een zekere Ptolemaeus, die niet alleen christen was maar ook een getrouwde vrouw had bekeerd tot het nieuwe geloof. Na haar bekering had zij gevraagd om een echtscheiding, waarop haar echtgenoot haar had aangegeven als christin en ook Ptolemaeus had laten arresteren. Urbicus veroordeelde de man ter dood, wat hem kwam te staan op verwijten: een doodvonnis voor een christen die geen enkel misdrijf had begaan, zoiets zou keizer Antoninus Pius en diens geadopteerde zoon Marcus Aurelius onwaardig zijn. Urbicus trok zich daar weinig van aan en liet ook zijn critici ter dood brengen. De affaire zette de christelijke auteur Justinus de Martelaar aan tot het schrijven van zijn Apologie.

Graf van Lollius Urbicus in Tiddis

Daarmee verdwijnt Quintus Lollius Urbicus uit de geschiedenis. Aangezien er minimumleeftijden waren voor de diverse ambten, weten we dat hij rond 99 is geboren. Hij was dus rond de vijfenvijftig toen hij zijn laatst bekende bestuurlijke functie bekleedde. Hij zal zijn teruggekeerd naar Tiddis en daar zijn overleden. Ergens in dat deel van Algerije moet nog een paleisvilla zijn, vergelijkbaar met de landhuizen van de andere rijksgroten uit die tijd – maar die is vooralsnog niet ontdekt.

Deel dit:

10 gedachtes over “Quintus Lollius Urbicus”

  1. Op mijn oude dag begin ik steeds meer oog te krijgen voor, me te storen aan een verschijnsel dat moeilijk te bestrijden is, dat helaas een noodzakelijk kwaad is. Geschiedschrijving gaat nagenoeg altijd over de bovenlaag van de samenleving of op zijn minst over het perspectief van die laag (zij lieten geschreven bronnen na) en ze gaat veelal over zogenaamde successen, zelfs al wij die successen verafschuwen zoals het met geweld opbouwen van een rijk.

    Ik moets hieraan denken toen ik het begin van deze blog las:
    ‘… zijn loopbaan illustreert het leven van de bestuurlijke elite van de Romeinse keizertijd: mannen die van de ene naar de andere functie gingen, voortdurend onderweg waren, en feitelijk Rome maakten tot het machtige rijk dat het was…

    Ceterum censeo dat het epitheton ‘de Grote’ voor mensen als Alexander, Karel en Peter verboden zou moeten worden (om dezelfde reden).

    1. Karel van Nimwegen

      Desondanks zijn dit soort stukjes interessanter dan de berichtjes die de krant halen. De Volkskrant bakte ze wel herl bruin met een stukje over de Lycurgusbeker, geschreven door de theaterrecensent. Een archeoloog zou eens over theater moeten schrijven, de wereld was dan te klein.

        1. Karel van Nimwegen

          Ik snap het zelf ook niet meer. Behalve dan in zeer abstracte zin, dat uitleg over Rome beter kan.

    2. Ja, ik snap het probleem; ik deel je mening dat ik ook wel iets meer over de niet-zo-grote-mannen/vrouwen wil horen.

      Maar wat ook zo is: sommige personen hebben meer invloed op het grote historische proces. In die zin is het focus op de mensen die de geschiedenis een andere loop gaven, niet onbegrijpelijk, hoezeer het indruist tegen ons gevoel dat mensen gelijk zijn.

      1. De directe aanleiding voor mijn opmerking is het zogenaamde Verraad van renneberg (1580). Historici hebben vooral aandacht voor de rol van Rennenberg in de teruggave van Groningen aan de koning. Ongeacht of men het nu verraad of verzoening noemt. De rol van de vele actoren in Stad en Ommeland en hun motieven blijft veelal onderbelicht (behalve bij Fokko Ros), waardoor het beeld van het onvermijdelijk en noodzakelijk ontstaan van een Nederlandse staat overeind blijft.

  2. Kees Voorburg

    Al bij het lezen van de eerste regel heb ik uit voorzorg mijn koffie even op veilige afstand gezet. Al 2x eerder heb ik namelijk een halve kop over het toetsenbord van mijn oude laptop gegooid* t.g.v. een door Jona veroorzaakte lachbui.

    Wanneer hij balanceert op het snijvlak van ironie en sarcasme, is hij vaak onweerstaanbaar**.

    Kortom, ik heb weer genoten.

    M.b.t. Alberts opmerking: i.p.v. verbieden wellicht het woord ‘Slachter’ er aan toevoegen? Maar ‘Feurst stings feurst’: eerst de prijs voor Europese eenwording naar iemand anders dan Karel de Groot vernoemen?

    De eerste keer was toen Jona over de stad Vienna blogde en haar “tot Romein gemaakte inwoners”.

    ** Mis dat soms een beetje in zijn boeken, maar natuurlijk snap ik dat hij dan uit een serieuzer vaatje moet tappen.

  3. Interessant stukje!
    Ik kende de naam van zijn stint in Britannia. De ‘Britten’ die hij versloeg waren ongetwijfeld de Brits-sprekende stammen ten noorden van de Muur van Hadrianus (en misschien de Picten), niet te verwarren met de Schotten die later vanuit Ierland kwamen.
    Leuk om te lezen waar hij vandaan kwam, wat een verschillende functies.

    “Urbicus trok zich daar weinig van aan en liet ook zijn critici ter dood brengen. ”
    Dat klinkt een beetje ‘matter of fact’ alsof hij doodvonnissen als koekjes uitdeelde. Ik zou daar meer over willen horen – ik nam aan dat Romeins recht niet zomaar toestond dat je willekeurig zoiets simpels als ‘is het niet eens’ met de doodstraf kon bestraffen. Zat daar meer achter?

    1. Je moet het proefschrift lezen van Renske Janssen. Er is een handelseditie, Marginalized Religion and the Law in the Roman Empire, dat behandelt hoe makkelijk/moeilijk men omging met doodvonnissen.

Reacties zijn gesloten.