Roofkunst

On juni 18, 2021mei 30, 2025 door Jona LenderinginArcheologie, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Karthago, Musea10 reacties

Tijdvak: 1775 na Chr. - 1850 na Chr.

1775-1800 na Chr.1800-1825 na Chr.1825-1850 na Chr.

Ruurd Halbertsma is conservator in het Rijksmuseum van Oudheden in Leiden. Ik vermoed – en hieruit mag u afleiden dat ik hem ken – dat zijn hart ligt bij de Griekse collectie, maar ook over Nederland in de Romeinse tijd weet hij van de hoed en de rand. Bij de expositie over Karthago in 2014 vertelde hij enthousiast over de ontdekking van de aloude stad door Jean-Emile Humbert (1771-1839), een Nederlandse ingenieur die voor de bey van Tunis de stadsmuur verbeterde, enkele forten bouwde, de zoetwatervoorziening regelde en de haven bij Karthago aanlegde. Hoewel Tunis in de negentiende eeuw vooral een Franse stad werd, bevolkt door Italiaanse migranten, is de blauwdruk getekend door een Nederlander.

Jean-Emile Humbert

Of beter: een Hollander. Humbert is geboren in Den Haag, voelde zich na de val van de Oranjes niet thuis in de Bataafse Republiek, trad in dienst van de bey en keerde pas na de Restauratie terug naar het nieuwe koninkrijk Nederland. Daar deed hij zijn vondsten over aan Caspar Reuvens, zodat ze nog altijd in het Rijksmuseum van Oudheden zijn. Hier vindt u een wel heel summiere pagina over museumstuk H1; de H staat voor de naam van de ontdekker. Het was een van de eerste Punische voorwerpen in een West-Europees museum. Humbert identificeerde ook de voornaamste plaatsen in Karthago, zoals de havens, het waterreservoir en de Byrsa. Fascinerend figuur dus, die vroege archeoloog, en daarom een van de personages in Halbertsma’s debuutroman Roofkunst.

[Hierna komen enkele spoilers]

Lees verder “Roofkunst” →

Greeks Bearing Gifts

On augustus 21, 2018januari 7, 2026 door Jona LenderinginGeschiedenis, Griekenland, Literatuur30 reacties

Tijdvak: 1925 na Chr. - 1950 na Chr.

1925-1950 na Chr.

Een van de gruwelijkste gebeurtenissen in de aan gruwelijkheden niet bepaald arme Tweede Wereldoorlog was de vernietiging van de joodse gemeenschap in Thessaloniki. De Duitse bezetter – om eens een eufemisme te gebruiken – liet de joden weten dat ze hun lot voor veel goud konden afkopen, waarop zij eerst een vermogen betaalden en daarna evengoed werden afgevoerd. Afgevoerd naar wat de Duitsers aankondigden als het door hen op de Sovjet-Unie veroverde Baltische gebied. Het joods museum in Thessaloniki toont foto’s van mannen die in de hete Griekse zon gymnastiekoefeningen moesten doen, zogenaamd om te kijken of ze wel sterk genoeg waren voor hun nieuwe leven. Ik hoef niet uit te leggen dat de treinen hen niet vervoerden naar Riga of Vilnius.

Het joods museum bevat niet zo heel veel materieel erfgoed. De Duitsers hebben de joodse gemeenschap, ruim 50.000 mensen groot, niet alleen uitgeroeid maar ook uit het verleden weggewist. De joodse begraafplaats, ruwweg op de plek van het huidige archeologische museum, is compleet vernietigd en je krijgt het als bezoeker te machtig als je in dat museum ziet hoeveel oudheden als provenance “voormalig joodse begraafplaats” hebben. Degenen die terugkeerden, wachtte een kille ontvangst: niet alleen waren ze hun bezittingen kwijt, maar hun huizen waren vergeven aan hun medeburgers en de regering had zaken aan het hoofd die misschien niet belangrijker waren maar wel urgenter, zoals de burgeroorlog. Veel Griekse joden reisden daarom door naar het Britse mandaatgebied in Palestina, wat Thessaloniki’s oude bijnaam “Moeder van Israël” een wrange nieuwe betekenis gaf.

Lees verder “Greeks Bearing Gifts” →

Scandinavische thriller

On juli 4, 2014januari 7, 2026 door Jona LenderinginLiteratuur, Zweden1 reactie

De vlucht van Schiphol naar Curaçao duurt ongeveer drie speelfilms en een vliegtuigmaaltijd. Of één thriller. Ik nam Babylon mee van Camilla Ceder, een schrijfster uit de Zweedse school. Ik mocht dus verwachten dat de hoofdpersoon, inspecteur Christian Tell uit Göteborg, een halve autist was die zich eigenlijk geen raad wist met zijn medemensen. Ik kwam niet bedrogen uit.

Dat verwachtte u ook al, want de getormenteerde hoofdpersonen horen er in zo’n Scandinavische thriller nou eenmaal bij. Er is echter meer over het boek te zeggen dan “het voldoet aan de verwachtingen”. Hieronder dus. Een stukje met spoilers.

Lees verder “Scandinavische thriller” →

Koude Oorlog

On juni 3, 2013januari 7, 2026 door Jona LenderinginCultuur, Geschiedenis, Literatuur, Oost-Duitsland, Politiek, West-Duitsland2 reacties

Toen ik laatst over Blake en Mortimer blogde, noemde ik en passant dat in die verhalen het werk van inlichtingendiensten nog een zekere grandeur heeft. Niet de grandeur van Bond, James Bond, die oude talen heeft gestudeerd, geniet van casinobezoek en weet hoe hij een vesper moet mixen. Nee, het ging me erom dat kapitein Blake van MI5 geen rat is: het is een krijger met een erecode, die ook zijn vijanden met “u” aanspreekt en luistert naar wat deze te zeggen hebben. Ik vergeleek dat met de cynische wereld die John le Carré schetst in The Spy Who Came in from the Cold, dat even oud is: dit jaar een halve eeuw.

Alle reden om het boek te herlezen en er opnieuw door geschokt te zijn. Ik denk dat u de roman wel kent – anders nu stoppen met lezen, en naar de boekhandel om een van de beste boeken van de vorige eeuw te kopen – maar ik fris uw geheugen even op.

Lees verder “Koude Oorlog” →

De achtergrond op de voorgrond

On april 20, 2012januari 7, 2026 door Jona LenderinginDuitsland, Geschiedenis, Literatuur

Wie de eerste zes Bernie Gunther-romans had gelezen, waarover ik eerder blogde, kende diens biografie in de jaren 1936-1938 en in 1947-1952. De tussenliggende oorlogsjaren liet Kerr onbesproken, en ik denk dat hij daaraan verstandig deed. We wisten alleen dat Gunther aan het Oostfront dingen had gedaan die niet door de beugel konden en dat hij tewerkgesteld was geweest in Stalins gevangenenkampen. Dat was afschrikwekkend genoeg. Gunthers oorlogsjaren waren ook niet relevant. Een detective lees je om een aantal redenen – de plot, de humor en dit geval het historische sfeerbeeld – maar niet om de biografie van de protagonist.

In Field Grey (of Field Gray, als u de Amerikaanse versie koopt) wordt de lacune gevuld. Aan het begin – we schrijven inmiddels 1954 – moet Gunther van Cuba vluchten; hij ontfermt zich over een jonge prostituee die ook zo haar redenen heeft om naar Haïti te gaan; bij toeval worden ze aangehouden door de Amerikaanse marine; eveneens bij toeval blijkt een van de Amerikanen een bekende van de prostituee, die hem neerschiet; zo belandt Gunther in een reeks gevangenissen; als in een daarvan, ook alweer toevallig, Erich Mielke ter sprake komt, is dat de aanleiding voor een reeks flashbacks die teruggaan tot 1931. Dat is dan weer aanleiding tot een overzicht van Gunthers jaren in uniform (Feldgrau, zoals de titel aangeeft).

Lees verder “De achtergrond op de voorgrond” →

Schrijf zelf uw reli-thriller (3)

On juli 19, 2011maart 11, 2026 door Jona LenderinginLiteratuur

In de eerste aflevering van deze online-cursus bood ik al het recept van een succesvolle reli-thriller. Begin met een moord, werk met twee helden die het opnemen tegen een even machtige als geheimzinnige organisatie, gebruik herkenbare toeristische locaties, zorg voor een stevige onthulling over de aard van de menselijke geschiedenis, verwijs naar een half-bekende (eventueel religieuze) cultuur, stop een mysterieus voorwerp in het verhaal, introduceer achtergrondinformatie door de hoofdfiguren in een docent-student-relatie te plaatsen, lok geleerde kritiek uit, benut stilistische trucs die op TV zijn uit te leggen (anders loopt u uw AKO-literatuurprijsnominatie mis) en vooral: probeer geen literatuur te schrijven. U verhoogt uw oplage alleen als u een doelgroep aanboort die anders niet leest.

Lees verder “Schrijf zelf uw reli-thriller (3)” →

Schrijf zelf uw reli-thriller (2)

On juli 19, 2011maart 11, 2026 door Jona LenderinginLiteratuur2 reacties

Zoals gezegd begrijpt Simone van der Vlugt dit alles uitstekend. Om met de deur in huis te vallen: ze heeft – regel één – een goede onthulling. Deze plot achter de eigenlijke verhaalplot komt erop neer dat de oude Egyptenaren op elektronisch gebied zeer ver gevorderd waren en dat deze kennis Mozes in staat stelde een massavernietigingswapen te maken, de Ark van het Verbond (regel twee). Na enkele omzwervingen zou dit voorwerp in Chartres zijn beland. Hoewel de vraag opkomt waarom de Joden hun geheime wapen niet benutten om een vruchtbaarder stuk Nabije Oosten te veroveren, is dit een beregoede plot: de wereldgeschiedenis is, in de betere reli-thriller, altijd verkeerd geïnterpreteerd geweest. Oudhistorici en archeologen zijn immers dom, hun opleiding dient slechts om oogkleppen te ontwikkelen en het is algemeen bekend dat amateurs tot sensationele wetenschappelijke inzichten komen door de Bijbel letterlijk te nemen.

Lees verder “Schrijf zelf uw reli-thriller (2)” →

Schrijf zelf uw reli-thriller (1)

On juli 14, 2011maart 11, 2026 door Jona LenderinginGeschiedenis, Jodendom, Literatuur1 reactie

Ontlezing is een schone zaak. Lezers herkennen clichés niet langer, zodat auteurs met minder intellectuele inspanning hun geld kunnen verdienen. Literatuur wordt nu formulewerk en een succesvol boek kan worden geïmiteerd. Zo is The Book of Names van de Amerikaanse schrijfsters Jill Gregory en Karen Tintori een exacte kopie van Dan Brown’s Da Vinci-code. In dit stuk vat ik de formule voor u samen, suggereer ik een mogelijke uitwerking en help ik u bij het schrijven van uw onverbiddelijke bestseller.

1. Zorg voor een onthulling

Eindelijk wordt Gods blauwdruk voor deze wereld geopenbaard. Voor maximaal dramatisch effect verzint u een onthulling die een einde maakt aan het gezag van conventionele religieuze autoriteiten. Als Jezus was getrouwd met Maria Magdalena (DVC), heeft het christendom er twee millennia naast gezeten; als zesendertig rechtvaardigen worden gedood en het einde van de wereld wordt ontketend (BON), is het sowieso afgelopen met elke vorm van autoriteit. Probeer het niet met minder.

Lees verder “Schrijf zelf uw reli-thriller (1)” →