Alsof we nog niet genoeg lectuur hebben over Ǧibrīl ibn Nūḥ, nog even een blogje n.a.v. aantrekkelijk onderzoek naar de migratie van de Langobarden. Dat is een goed bekende groep die in de zesde eeuw in noordelijk Italië – kort daarvoor Byzantijns geworden – een koninkrijk stichtte. Daarvandaan breidden de Langobarden geleidelijk hun macht naar het zuiden uit. De paus voelde zich onvoldoende beschermd door de keizer en voldoende bedreigd door zijn noorderburen om  de hulp in te roepen van de Franken.

Het traditionele verhaal, te vinden bij Paulus de Diaken, is dat de Langobarden in de loop der eeuwen vanaf de benedenloop van de Elbe naar Hongarije zijn getrokken en daarvandaan naar Italië. Dat is echter een verhaal waarvan er dertien in een dozijn gaan: volk komt van de randen der aarde naar het centrum van de Middellandse Zee en wordt steeds beschaafder, christelijker. Wetenschappers weten al heel lang dat de aantallen migranten klein waren en hooguit een nieuwe elite waren boven de bestaande bevolking. Simpel gezegd: de Byzantijnse elite maakte plaats voor een Langobardische.

Wie waren de Langobarden?

Waarbij de vraag dan is: wie waren die Langobarden? Het antwoord is simpel: een Langobard is iemand die als Langobard werd erkend. Dat lijkt een truïsme, maar het betekende dat zo iemand een levenswijze moest hebben die anderen moest helpen hem als Langobard te erkennen. Hij moest eruitziet als een Langobard, moest zich in de Germaanse en romaanse dialecten van de Langobarden kunnen uitdrukken en moest bepaalde waarden delen. Die waarden werden overgedragen in de verhalen die men elkaar vertelde en die zo nu en dan wat historische informatie bevatten. (Dieter Verhofstadt heeft hier onlangs geschreven over de Langobardische Cyclus.)

Afstamming was in de Late Oudheid minder belangrijk. We kennen uit de Late Oudheid legio verhalen over mensen die waren geboren in het Byzantijnse Rijk maar carrière maakten aan het hof van pakweg Attila de Hun. En vice versa: mensen met Germaanse voorouders en een Germaanse naam, die het schopten tot hoogste bevelhebber van de Romeinse strijdkrachten in West-Europa.

De Langobarden van Turijn

En wat blijkt, nu bioarcheologen in Collegno (bij Turijn) een elite-grafveld uit de eerste helft van de zevende eeuw hebben onderzocht? Nou, om te beginnen dat er mensen uit de elite waren begraven, herkenbaar aan de kostbare grafgiften. Uit de beschrijving leid ik af dat de voorwerpen niet heel anders waren dan die uit de opgraving van Trezzo sull’ Adda. Er waren ook christelijke voorwerpen, want deze mensen waren christenen. Hierboven een plaatje van het soort gouden kruis waarmee men ook in Collegno is begraven.

Verder bleek uit het genetische onderzoek dat de meerderheid van de overledenen kwam uit het noorden. Een van de families was echter van Mediterrane herkomst. De grafgiften waren dezelfde – wapens, mantelgespen, ceintuursluitingen, sieraden – maar deze late Romeinen waren opgenomen in de Langobardische elite. Precies wat je verwacht. Een groep migranten kan zich nergens vestigen, zeker niet als machthebbers, zonder samenwerking met de oude elite. Logisch: zij kenden de regio, zij hadden een netwerk, zij konden anderen overtuigen van samenwerking. Dat een nieuwe heersende klasse zou bestaan uit migranten en autochtonen, is dus voorspelbaar.

Niets nieuws onder de zon

Kortom, er is niets nieuws onder de zon. Om Prediker te parafraseren: wanneer een archeoloog van een opgraving zegt: “‘Kijk, iets nieuws”, dan is het altijd iets dat allang bekend is geweest. Waarom dan een blogje?

Omdat ik bang ben dat dit verhaal, dat de archeologen zonder hysterische claims naar buiten brachten, straks naar buiten gebracht zal worden alsof het een nieuw inzicht is. Dat is het niet. Of dat het in de media wordt opgevat als bewijs dat de “Grote Volksverhuizingen” toch hebben bestaan, want ja, er zijn inderdaad migranten. Maar weet je: we kunnen migratie in de Late Oudheid vaststellen omdat mensen toen werden begraven, terwijl ze daarvoor werden gecremeerd, wat bioarcheologisch onderzoek bemoeilijkt. Je kunt dus geen conclusies trekken over een Late Oudheid vol verhuizende volken. Dit blogje dus, als poging tegen beter weten in, om overinterpretatie van op zich interessante vondsten te vermijden.

Het ziet er niet best uit voor Libanon. Als u meer wil weten over dat geteisterde land, lees dan mijn boek. Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.

Zelfde tijdvak

Het ontstaan van de islam
november 20, 2025

Rouwpoëzie van Arabische vrouwen (3)
mei 22, 2025

De grenzen van de Oudheid
september 15, 2025