Een Gallische inscriptie uit Alesia

On door Jona LenderinginFrankrijk, Geschiedenis, Ierland, Kelten (La Tène), Romeinse Keizerrijk
Tijdvak: 50 na Chr. - 100 na Chr.
0050-0075 na Chr.0075-0100 na Chr.
Gallische inscriptie uit Alesia (Bezoekerscentrum)

Gallische inscripties, die lees je niet dagelijks, en dat is ook logisch, want er zijn er niet veel. Het Gallische boek dat wij onderhand zo goed kennen,noot Xavier Delamarre, Dictionaire de la langue gauloise (2018); zie de stukjes over plaatsnamen, meer plaatsnamen, militaire termen, boerderijwoorden, kleding, andere Gallische woorden en nog meer Gallische woorden. biedt in een appendix een selectie van een stuk of zeventig korte en acht lange teksten. Een compleet overzicht verschijnt op de Recueil informatisé des inscriptions gauloises: een mooi gemaakte site waar je met plezier wat rondkijkt.

Alesia

De bovenstaande Gallische inscriptie is in 1839 gevonden in Alise-Sainte-Reine, en hielp om vast te stellen dat dat heuveldorp het antieke Alesia moest zijn geweest, waar Julius Caesar een belangrijke overwinning boekte op de Galliërs. De vorm is echter heel Romeins: een stuk kalksteen met daarin uitgehouwen een vierkant vlak, netjes omlijst met links en rechts twee driehoekige vleugeltjes. Zou het een Latijnse inscriptie zijn, dan zouden we het een tabula ansata noemen. De tekst is trouwens geschreven in Romeinse letters en een ligatuur, met leuke fleurons tussendoor, wat ook al bijdraagt aan het Romeinse aanzicht.

MARTIALIS DANNOTALI
IEURU UCUETE SOSIN
CELICNON ☙ ETIC
GOBEDBI DUGIIONTIIO
❧ UCUETIN ☙
IN ALISIIA

Martialis, de zoon van Dannotalos,
wijdde aan Ucuetis dit
bouwwerk ☙, samen met de
metaalsmeden, vererend
❧ Ucuetis ☙
in Alesia.

Ucuetis

Het heiligdom van Ucuetis bleek op dezelfde heuvel te liggen, nog geen honderd meter verderop. Er is daar een beeldje gevonden van een man met een hamer, dus Ucuetis zou weleens een smidsgod kunnen zijn. Daarvoor pleit ook dat Alesia beroemd was om zijn metaalwerkers. De Romeinse encyclopedist Plinius de Oudere weet dat men

in de Gallische provincies heeft uitgevonden hoe koperen voorwerpen van een laagje wit lood voorzien kunnen worden en wel zó dat ze nauwelijks van zilver zijn te onderscheiden. Zulke voorwerpen noemen ze incoctilia (vertind gerei). Later begon men in de stad Alesia volgens hetzelfde procedé laagjes zilver aan te brengen, vooral op de versieringen van paarden en lastdieren en op jukken.noot Plinius de Oudere, Natuurlijke Historie 34.162; vert. Van Gelder e.a.

Dat Ucuetis een Keltische god van de smeden was, wordt eveneens gesuggereerd door een tekst uit Ierland die bekendstaat als de Annalen van de vier meesters. Het gaat om vier franciscaner monniken die in de zeventiende eeuw een kroniek hebben gemaakt, gebaseerd op oudere teksten. Ze noemen daarin een koning Tighearnmas die zou hebben geregeerd van 1621 tot 1544 v.Chr., en tijdens zijn bewind

werd voor het eerst goud gesmolten in Ierland … Het was de ambachtsman Uchadan die het smolt. Het was dankzij hem dat voor het eerste bekers en mantelspelden werden bedekt met goud en zilver. Ook werden dankzij hem kleren paars, blauw en groen geverfd.noot Annalen van de vier meesters, jaar 3656.2.

De naam Uchadan lijkt wat op Ucuetis, dus ik noem het. Maar je zou voor de identificatie van de godheid als patroon van de smeden natuurlijk meer bewijs willen hebben dan een inscriptie, een beeldje en een zeventiende-eeuwse Ierse tekst.

De inscriptie uit Alesia is vervaardigd in het laatste derde van de eerste eeuw na Chr. Je vraagt je onwillekeurig af of Martialis en de metaalsmeden de Gallische taal hebben gebruikt om hun Gallische identiteit te benadrukken in een steeds Romeinser wordende wereld. En als dat zo is, valt op dat de man de goed-Latijnse naam Martialis droeg. Bijzonder is dat overigens niet. Mensen gaan immers pas oude identiteiten benadrukken op het moment dat nieuwe identiteiten al onmiskenbaar en onomkeerbaar aanwezig zijn.

[Dit was het 502e voorwerp in mijn reeks museumstukken.]


Herodes Agrippa II
september 17, 2023

De halachische Jezus
augustus 5, 2013

Het Romeinse Rijk van Fik Meijer (3)
februari 22, 2016
Deel dit:

11 gedachtes over “Een Gallische inscriptie uit Alesia”

  2. Truus Pinkster

    Ik denk niet dat het verven van textiel een ‘uitvinding’ was van mannen.
    Overal in de hele Europese en mediterrane wereld is alles rondom textiel, ook bv weven, een het terrein van vrouwen.
    Maar zoals wel vaker wordt de ‘uitvinding’ op de naam van mannen geschreven.

    Truus Pinkster

    1. Er is een leuk boek, waarover ik nog zal bloggen, dat “Gender Stereotypes in Aerchaeology” heet (redactie Laura Coltofean-Arizancu e.a., 2021, Sidestone Press). Dat gaat niet specifiek over textielbewerking, maar wel over het soort te snelle aannames dat je terecht hekelt. Alvast aanbevolen!

      1. Ben Spaans

        U doet nu ook aannames, mevrouw Pinkser, en trekt wel heel snel een conclusie.
        (persoonlijk is het mij ‘lood om oud ijzer’ wie dat verven bedacht heeft.)

    2. Merit

      In West Afrika kreeg ik een andere indruk: het zijn juist mannen die het weefwerk doen. Zie ook:
      Uruba https://share.google/bJWYfJz5irIysDvuz
      In wel meer opzichten, en niet alleen het weer, was de wereld in Afrika 100% tegengesteld aan die in Europa. Mannen liepen daar net zo hand in hand als vrouwen bij ons plachten te doen.

      1. Robbert

        50 jaar geleden in Ghana zagen we alleen mannen weven.
        Maar daarom niet getreurd, de rol van vrouwen was/is groot in het zuidelijke deel van Ghana.

  3. Truus Pinkster

    Dan heb ik nog een suggestie: Emily Hauser, Mythica. A new history of Homer’s world, 2025. Emily Hauser is een Britse classica.
    En in dit boek staat een heel aantal opgravingen beschreven die vanuit een gender-perspectief verrassende uitkomsten geven.
    Ben heel beniwud naar het boek van Laura Coltofean-Arizancu dat je noemt.

  4. Het ligt voor de hand dat vernieuwingen veel vaker bij vrouwen hun begin vinden dan bij mannen. Bij hominiden is de volgorde meestal: een kind doet iets nieuws, een vrouw denkt: daar zit wat in, en gaat het ook doen, dan volgen andere vrouwen en kinderen, en tenslotte, aarzelend, de eerste jonge mannen. Veel oudere mannen gaan nooit mee met de vernieuwing. Ik merk dat ook bij mij thuis, als wij een nieuw apparaat hebben is mijn vrouw altijd de eerste die weet hoe je dat moet gebruiken.

    1. Robbert

      “Het ligt voor de hand dat vernieuwingen veel vaker bij vrouwen hun begin vinden dan bij mannen. Bij hominiden is de volgorde meestal: etc.”: interessante gedachten!
      Berusten deze op observaties bij mensapen of, misschien, bij recent bestaande jager-verzamelaars?

    2. Precies. Het is slecht gedocumenteerd – om evidente redenen – maar met de differentiaalrekening van Leibniz is het net zo gegaan. Er was een kind – een meisje om precies te zijn – in zijn dorp dat dacht, hm, differentiaalrekening, daar zit iets in. De moeder zag dat en nam het over en op korte tijd gebruikten alle vrouwen in het dorp differentiaalrekening. Leibniz heeft het op schrift gesteld en is met de eer gaan lopen.

      Alleen dingen in het belachelijke trekken, schijnt iets te zijn wat alleen mannen doen.

Reacties zijn gesloten.