Omstreden erfgoed

“Grey ware” (Nationaal Museum, Teheran)

Khurvin is een dorpje ten noordwesten van Teheran, gelegen op de zuidelijke hellingen van de Elburz. Die geografische aanduiding is belangrijk. De hellingen aan de noordkant van de Elburz absorberen namelijk neerslag, die door poreuze aardlagen doorsijpelt naar het zuiden. Harde aardlagen verhinderen dat het vocht dieper de bodem inzakt. Aan de zuidkant van de bergen komt het water aan de oppervlakte. Zo ligt hier, tussen de bergen en de woestijn, een eindeloze reeks artesische bronnen. Reizigers langs de Zijderoute springen van de ene naar de andere oase. Zoals Khurvin, waar het dus vruchtbaar is en waar vanouds mensen wonen.

Grey ware

In 1949 werden enkele archeologische vondsten gedaan, waaronder wat zogeheten grey ware. Deze keramieksoort, die aan het begin van eerste millennium v.Chr. het gekleurde aardewerk van de Bronstijd verving, wordt geassocieerd met de aankomst van de Indo-Europese migranten. Later zouden die worden aangeduid als Parthen, Meden en Perzen. De overgang van gekleurd naar grauw keramiek markeert dus de vestiging van de Iraniërs in Iran.

Lees verder “Omstreden erfgoed” →

ISIS’ reality show

U hebt de beelden ongetwijfeld gezien: aanhangers van de zogenaamd Islamitische Staat vernietigden oudheden in het museum van Mosul. Ik ga er niet naar linken, om redenen die u zo zult horen. Dat hoeft ook niet: u bent mediavaardig genoeg om te weten dat de vraag niet is wát het nieuws is maar waaróm het nieuws is. Waarom kreeg u deze beelden te zien?

Het is namelijk, om te beginnen, bepaald geen nieuws dat religieuze fanatici de musea in het Midden-Oosten plunderen of kapot maken. Een maand geleden werd het museum van El Arish in Egypte onder handen genomen. Dat kreeg u niet te zien. De musea van Deir ez-Zor, Palmyra, Malawi en Bani Walid zijn eveneens geplunderd en ook dat was geen echt nieuws.

Lees verder “ISIS’ reality show” →

Illegaal opgegraven maalsteen

Illegaal opgegraven Romeinse molensteen, die niet op Marktplaats behoort maar in een museum.
Illegaal opgegraven Romeinse maalsteen, die niet op Marktplaats behoort maar in een museum.

Het leuke én relevante van de wetenschappelijke bestudering van de Oudheid is dat we te weinig data hebben. De meeste disciplines kunnen de hoeveelheid beschikbare informatie vergroten met extra waarnemingen, door experimenten te doen of een sonde te sturen in je buikholten of naar Pluto. De oudheidkunde is anders. Daar is altijd te weinig informatie.

Het nadenken over dit tekort vormt de intellectuele uitdaging. De training in deze vaardigheid is wat het vak belangrijk maakt. Je zou wensen dat militaire inlichtingendiensten opnieuw, zoals vroeger, archeologen, oudhistorici en classici rekruteerden, want die begrijpen iets van denken over “known unknowns” en “unknown unknowns”.

Lees verder “Illegaal opgegraven maalsteen” →

Plundering, heling en vandalisme

Het museum in Malawi. Deze sarcofaag is er tenminste nog. Sommige mummies zijn kapot gemaakt om papyri uit te halen of zijn in brand gestoken.

Napoleon plunderde het Vaticaan en versleepte alle kunstvoorwerpen naar het Louvre. Hitler vorderde kunstwerken voor het Führermuseum in Linz. In Bagdad zaten kunsthandelaren te wachten op de Amerikaanse troepen, zodat ze in de chaos van de bevrijding het museum konden plunderen.

Het was allemaal kinderspel vergeleken bij wat er momenteel gebeurt in het Midden-Oosten. Het plunderen begon tijdens de Arabische Lente in Egypte en Libië. De grote nationale musea in Caïro en Tripoli bleven weliswaar vrijwel onaangeroerd, maar elders zijn in deze landen massaal oudheden geroofd.

Lees verder “Plundering, heling en vandalisme” →

Ondertussen in Syrië

Apamea in de zomer van 2011
Apameia in de zomer van 2011

De bovenste foto (via) dateert uit de zomer van 2011 en toont de ruïnes van de antieke stad Apameia in Syrië. Het is een van de best-onderzochte Grieks-Romeinse steden van het antieke Midden-Oosten. De grote lijn van links naar rechts is de weergaloze processiestraat, die aan beide zijden is omgeven door colonnades. Er is een stadspoort (helemaal links), er is een badhuis, er zijn tempels – kortom, alles wat een antieke stad zo interessant maakt is er te zien. Enkele mooie mozaïeken zijn te zien in de Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis in Brussel.

Er is in Apameia simpelweg té veel gevonden. Lang niet alles wat is opgegraven, kon worden gedocumenteerd. Mijn beste vriend en ik hebben in het museum foto’s genomen van een enorme, prachtige verzameling grafschriften. Men deed daar niet moeilijk over, maar verzocht ons wel of we met het online plaatsen wilden wachten tot de officiële publicatie er was.

Lees verder “Ondertussen in Syrië” →

Timboektoe (2)

Zomaar een oud handschrift, niet uit Timboektoe (Vaticaanse Bibliotheek, Rome)

Ik vertelde in de vorige post dat er in Timboektoe informatie ligt die nergens anders beschikbaar is. Maar hoe belangrijk is die? Ik had ooit een Nigeriaanse geliefde, die spinnijdig kon worden om het gemak waarmee Europese historici het konden hebben over “the people without history” (de titel van een boek dat overigens probeerde de balans recht te zetten). Voor haar was de geschiedenis van West-Afrika een halszaak. Een alleszins begrijpelijk standpunt, maar we moeten eerlijk erkennen dat niet iedereen evenveel waarde hecht aan dat onderwerp, zoals het u ook vrij staat geen belang te stellen in de precieze recitatiewijze van de Koran.

Lees verder “Timboektoe (2)” →

Ondertussen in Syrië

Beschoten: Crac des Chevaliers

In Syrië woedt een burgeroorlog. Het voelt altijd wat bezwaarlijk om, terwijl mensen vechten om te overleven, te beginnen over de luxe van het erfgoedbeleid. Toch is het, denk ik, zinvol om er – al is het maar terloops, alvorens terug te keren naar de belangrijkere zaken – kort aandacht aan te besteden. Een eerste rapport van het Global Heritage Network over de schade aan de monumenten vormt deprimerende lectuur. Hier is een lijstje, dat ik overneem van blz.6 van het rapport. Daarna volgen er nog 45 pagina’s.

Sites known to have been affected by the shelling are:

Lees verder “Ondertussen in Syrië” →