Ik vertelde gisteren dat Aghlabidisch Tunesië in de problemen kwam door een grote opstand. De rebellen hielpen vervolgens de Fatimiden, eveneens sji’ieten, aan de macht in Egypte. Zij eisten het kalifaat op, dat volgens hen ten onrechte in handen was gekomen van de Umayyaden (eerst in Damascus, rond 900 nog steeds in Córdoba) en de Abbasiden van Bagdad. De zich als kalief aandienende Fatimidische leider gold als de teruggekeerde laatste imam, de mahdi, en de residentie van de Fatimidische gouverneur in Tunesië heette dan ook Mahdia.
De Ziriden
De bestuurders die, toen de Fatimidische kalief zich vestigde in Cairo, namens hem heersten over Tunesië, kwamen vanaf 972 uit de dynastie die bekendstaat als de Ziriden, Berbers. En zoals de Aghlabiden autonomie hadden verworven ten opzichte van de Abbasiden, zo gingen de Ziriden zich onafhankelijk gedragen ten opzichte van de Fatimiden. De economische bloei van Tunesië zette zich aanvankelijk voort, maar men verloor de greep op de woestijnhandel: de Fatimiden in Egypte en de Almoraviden in Marokko werden geduchte concurrenten.
In 1048 braken de Ziriden met de sji’itische Fatimiden. De soennitische islam, die populair was gebleven op het Tunesische platteland, is sindsdien de dominante vorm van islam. De Fatimiden stuurden daarop groepen Arabische nomaden naar het westen: de Banu Hilal. Zij vernietigden de waterwerken van de Limes Tripolitanus, trokken verder en vestigden zich uiteindelijk in het noorden van Tunesië. Later volgde de Banu Sulaym, die zich vestigden in het zuiden.
Inmiddels hadden de Normandiërs zich gevestigd op Sicilië en zij vielen regelmatig Tunesië aan, verdedigd door ribats of niet. De conflicten kregen vaak een religieus karakter – dit was de tijd van de Eerste Kruistocht – en de christelijke bevolking van Tunesië kreeg het hard te verduren. In de loop van de twaalfde eeuw gingen de Ziriden ten onder. Het is natuurlijk niet zo dat Tunesië nu een grote rokende vlakte was, maar de periode van grote welvaart was voorbij.
De Hafsiden
Tunesië werd uiteindelijk rond 1160 onder de voet gelopen door de Almohaden uit Marokko. De geschiedenis herhaalde zich weer: een machtige dynastie stelde een dynastie van lokale heersers aan, dit keer de Hafsiden, die regeerden vanuit Tunis en zichzelf onafhankelijk maakten. In 1270 wist sultan Muhammad I al-Mustansir de aanval van Lodewijk IX de Heilige, die aan het hoofd stond van de Achtste Kruistocht, af te slaan. Dat gaf veel prestige.
Het culturele leven bloeide weer. Een van de grote geleerden uit deze tijd was Ibn Khaldun. Ook waren er allerlei mystici, wier graven nog altijd worden vereerd.
Turks Tunesië
Tunis was inmiddels echter strijdtoneel geworden met de Europese mogendheden. In 1535 wist Karel V de stad in te nemen, maar in 1574 viel het gebied definitief in handen van de Ottomaanse Turken. Sindsdien is Tunesië geregeerd door Ottomaanse bestuurders, die eerst de titel van dey voerden en later die van bey. Het eerste is de officieuze en het tweede de officiële titel van een gouverneur. De Ottomanen waren soennieten en gaven de voorkeur aan de hanafitische rechtsschool, terwijl hun Tunesische onderdanen de malikische rechtsschool verkozen. Of dat spanningen heeft opgeleverd, is mij onbekend.
De Fransen vestigden in de negentiende eeuw een protectoraat in Tunis. Talloze Italianen vestigden zich toen in de regio. De aanwezigheid van zoveel Europeanen geeft Tunesië tot op de dag van vandaag een heel ander karakter dan bijvoorbeeld Libië. Het land werd in 1956 onafhankelijk: de laatste bey werd koning, maar al na een jaar werd Tunesië een republiek.
Zelfde tijdvak
De Pragmatieke Sanctie van 1549november 4, 2019
Het heiligdom van Yanouhseptember 27, 2022
De Mongolen komenseptember 21, 2015
Herhaalde de geschiedenis zich in de Ottomaanse tijd ook, dwz. de sultan in Istanbul stelde een bey aan die een onafhankelijke politiek ging voeren?
Ik kreeg de indruk dat die onafhankelijke koers zeker het geval is: de details zijn te vinden op de Engelse Wikipedia: https://www.wikiwand.com/en/Beylik_of_Tunis
In de laatste alinea’s van Middeleeuws Tunesië gaat JL snel over naar het moderne tijdperk. Ik begrijp dat enigszins wel, want er zijn nogal wat dingen gebeurd sinds de Ottomaanse verovering.
Ja, iets met een bey en kolieken. En piraten.
Daar word ik nou blij van!
Frans bestuur over Tunesië leidde tot een instroom van Italianen.
Italië bezette later (vanaf 1911) Libië, maar blijkbaar gingen daar minder Italianen naar toe (het is sowieso een stuk groter), Italianen drukten dan ook een groter stempel op een Frans gebied dan op een kolonie van het eigen land…?
In de stad Tripoli is fascistische architectuur, die ik niet lelijk vond; her en der zijn nog wat andere herinneringen. De Italianen in Tunesië waren merendeels boeren, denk ik te weten, en zijn voor zover ik begrijp grotendeels geassimileerd.