[Dit is het derde van acht blogjes over het Colosseum in Rome. Het eerste was hier.]

Ook toen keizer Titus het Colosseum voor de tweede keer inwijdde, was het gebouw niet af. Volgens de zogeheten Kroniek van het jaar 354 werd het amfitheater tijdens de regeringsperiode van Titus’ broer en opvolger Domitianus “voltooid tot aan de schilden in de nok”. Deze schilden bevonden zich bovenaan de buitenwand.

240 masten staken boven de rand van het amfitheater uit. (De stutten en de gaten in de noklijst zijn nog te zien.) Aan deze masten was een zonnescherm vastgemaakt, al is niet duidelijk hoe. In elk geval liepen van de top van de masten kabels naar de grond rondom het Colosseum, want zonder tuien zouden de masten zijn bezweken onder het gewicht van het zeil. Even ten oosten van het amfitheater zijn vijf stenen te zien waarvan wel wordt verteld dat ze dienden om er de kabels aan vast te maken. Maar dat is onwaarschijnlijk: er zouden, als de kabels zó dicht bij het amfitheater werden verankerd, zulke grote krachten op de masten zijn uitgeoefend, dat ze versplinterden. De echte ankerstenen lagen vermoedelijk verderop en de stenen bij het Colosseum markeren misschien de sacrale grens van het Colosseum.

Ook de structuren onder de arena – liften, kooien, gangen – zijn pas later aangelegd, als het tenminste waar is dat het Colosseum aanvankelijk ook is gebruikt voor scheepsgevechten. Hoe dit ook zij, het lijkt erop dat het gebouw pas omstreeks 96 volledig werd voltooid, tegelijk met de ereboog van Titus, het vernieuwde oostelijk deel van de Heilige Weg en het Forum Transitorium. Domitianus werd echter vermoord voor hij de gebouwen kon inwijden.

Show

De shows verliepen volgens een vast programma. ’s Morgens werden dieren afgemaakt, tussen de middag traden clowns op en werden veroordeelde misdadigers geëxecuteerd, en na het heetst van de dag streden gladiatoren. Anders dan de paardenraces, die meestal door magistraten werden georganiseerd, werden gladiatorengevechten altijd aangeboden door een privépersoon – vanaf de regering van Domitianus alleen nog de keizer of zijn vertegenwoordiger.

Voor de show begon, vond een plechtige processie plaats, de pompa. Gerechtsdienaren presenteerden de ter dood veroordeelden, die borden om hun nek droegen waarop hun misdrijf te lezen stond; gladiatoren en jagers paradeerden voor de tribunes en namen aanmoedigingen in ontvangst; muzikanten luisterden de optocht op. Daarna gaf de keizer het teken dat de voorstelling kon beginnen.

Wilde dieren

De jachtpartijen waarmee de dag werd geopend, konden op alle mogelijke manieren plaatsvinden, zoals blijkt uit de show die in 203 werd georganiseerd ter ere van keizer Septimius Severus. Cassius Dio was erbij:

Bij deze shows vochten op een gegeven teken ook zestig wilde zwijnen met elkaar, en werden nog vele andere dieren afgeslacht, waaronder een olifant en een krokotta. (Dat dier komt uit India en was, voor zover ik weet, toen voor het eerst in Rome te zien. Het heeft een kleur die het midden houdt tussen die van een leeuwin en een tijger en het lijkt ook op die dieren, maar ook op een eigenaardige vermenging van een hond en een vos.) De hele arena was ingericht in de vorm van een boot die vierhonderd dieren tegelijk kon bevatten of loslaten. Toen de boot plotseling uit elkaar viel sprongen beren, leeuwinnen, panters, leeuwen, struisvogels, wilde ezels en bizons (dat is een soort rund, barbaars van afkomst en uiterlijk) te voorschijn, zodat men alles bij elkaar zevenhonderd wilde en tamme dieren tegelijk zag rondrennen en afgeslacht worden.noot Cassius Dio, Romeinse Geschiedenis 77.1.3-5; vert. Simone Mooij.

Everzwijnen, olifanten, een krokotta, beren, leeuwinnen, panters, leeuwen, struisvogels, wilde ezels en bizons: de variëteit zorgde er niet alleen voor dat het spektakel afwisselend was, maar suggereerde tevens de uitgestrektheid van het wereldrijk waarin al deze dieren voorkwamen en de rijkdom van degene die dieren uit verre uithoeken kon importeren.

Wilde beesten

Om de voorraad dieren op peil te houden, maakten de keizers gebruik van dierenhandelaren die waren gespecialiseerd in wilde dieren uit Afrika of beesten uit het barbaarse Germanië. Uit de Severische tijd dateert de volgende rechtsregel:

Wanneer de veroordeelden sterk en handig zijn, zodat ze het waard zijn getoond te worden aan het volk van Rome, dient de provinciegouverneur de keizer op de hoogte te stellen.noot Digesten 48.19.31.

Ook het leger werd ingezet. Generaal Septimius Flaccus voerde bijvoorbeeld kort voor de inwijding van het Colosseum operaties uit in de Sahara die waarschijnlijk dienden om de handelsroutes naar het zuiden beter te beheersen en zo aan exotische dieren te komen. Het meest merkwaardige dier dat ooit de arena bereikte, leefde overigens niet meer en deed dienst als decorstuk waaruit andere dieren tevoorschijn sprongen. Het was een walvis:

Er strandde een geweldig zeemonster in de naar de keizer genoemde haven. Het werd gevangen en nagemaakt. En toen het konterfeitsel was overgebracht naar het amfitheater bood het plaats aan vijftig beren.noot Cassius Dio, Romeinse Geschiedenis 76.16.5; vert. Simone Mooij.

Voorafgaand aan de voorstelling werden de geïmporteerde dieren tentoongesteld. Het Colosseum deed dan dienst als dierentuin, zoals ook het Circus Maximus dat altijd was geweest. Sommige beesten kregen namen van het publiek. Victor, Crudela en Omicida (Overwinnaar, Wreedbek en Moordenaar) zijn in mozaïek vereeuwigd.

Decors

Uit de voorgaande citaten blijkt dat de technici van het amfitheater decors gebruikten. Ze konden het publiek verrassen door met liften bomen, standbeelden, rotsen en dergelijke naar boven te laten komen. De spectaculaire decorwisselingen zullen er veel aan hebben bijgedragen dat de jachtpartijen onvergetelijk waren.

Met een ijzeren hek rond de arena werd voorkomen dat de roofdieren zich stortten op het publiek. Voor alle zekerheid waren er ook boogschutters die in noodgevallen ingrepen.

[Wordt om 11:00 vervolgd]