Wellicht kent u de rubriek “geliefde boeken”, die de volgers van deze blog zijn begonnen in de corona-tijd. Wat lag er destijds meer voor de hand dan, in die vreemde periode, elkaar wat tips te geven en te verwijzen naar aangename lectuur? Inmiddels telt die rubriek drieënnegentig titels en een derde van die blogjes is geschreven door Bert Schijf. Een aantal van u heeft hem ontmoet in de Amsterdamse Brakke Grond, waar enkele gastauteurs en vaste volgers in januari 2024 het koperen jubileum van deze blog vierden.

Bert is onlangs, in de nacht van 11 op 12 mei, op negenenzeventigjarige leeftijd overleden. Een van zijn laatste mailtjes bestond uit de eenvoudige mededelingen dat het niet zo goed met hem ging, dat hij in een verzorgingshuis verbleef en dat hij gebruik ging maken van een ander mailadres. De laatste mededeling toonde dat hij niet van plan was zich terug te trekken uit de grote wereld, zelfs al kon hij geen gebruik meer maken van de mail van zijn voormalige werkgever, het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis.

Kennis delen

In zijn werkende leven stond het onderzoek centraal naar elite-netwerken; zijn proefschrift ging over de Netwerken van een financieel-economische elite: personele verbindingen in het Nederlandse bedrijfsleven aan het eind van de negentiende eeuw. U vindt zijn publicaties hier en het IISG wijdde daar een beschouwing  aan zijn wetenschappelijke oeuvre, met daarin de opmerking dat Bert zijn kennis en data met veel toewijding deelde met andere, vaak jonge onderzoekers.

Dat is ook de Bert Schijf die we op deze blog hebben leren kennen: iemand die met toewijding inzichten deelde. Dat was waarom we een klik hadden. Hij schreef graag en vaak over boeken en musea die hij de moeite waard vond om met anderen te delen.

Geliefde boeken

Zijn blogs tonen een bereisde man die, zonder dat het blasé klonk, kon schrijven dat hij, telkens wanneer hij in Berlijn verbleef, het etnografische museum bezocht, en die met liefde een boekhandel kon benoemen in een andere buitenlandse hoofdstad. Zijn blogs toonden ook een brede belangstelling: ze konden gaan over Berlijn of over Brussel of over Kaboel, over moslims op de Balkan, over joods leven in Cairo, over het Chinese hof, over de culturen langs de Indus, over de Japanse Middeleeuwen, over de Moeras-Arabieren, over de Provence, over een Turkse en een Egyptische verliefdheid, of over de Zijderoute.

Bert schreef over minderheden in Duitsland, in Turkije en Groot-Brittannië. Hij behandelde politiek gevoelige onderwerpen, zoals de Politionele Acties en het neoliberalisme, dat sinds de jaren tachtig alles van waarde heeft vernietigd. Primatologie, bibliotheken, een familiegeschiedenis, parfums of – dichter bij zijn Amsterdamse huis – het Hirschgebouw kwamen eveneens aan bod.

Musea hadden eveneens Berts belangstelling, dus hij schreef over collectiegeschiedenis en het British Museum. Er zat soms iets melancholieks in: in een zinnetje als “Mijn allereerste bezoek [aan het British Museum] was begin jaren zestig” herken ik, nu Bert is overleden, iemand die terugblikt op zijn reizende leven.

Hij was geïnteresseerd in negentiende-eeuwse ontdekkingsreizigers, dus Darwins Voyage of the Beagle en Snouck Hurgronje kregen eveneens een blogje. Mijn betere helft leest op dit moment Peter Hopkirks Foreign Devils on the Silk Road – waarmee ik maar wil zeggen dat Berts aanbevelingen ook werden opgevolgd.

Afscheid

U merkt, ik heb zojuist aan u laten weten wat Bert Schijf met u heeft willen delen. Hij hechtte aan die blogjes. Zelf hechtte ik daarnaast ook aan de rustige man die geregeld de moeite nam om naar de Brakke Grond te komen om me wegwijs te maken over pakweg het articulatiedebat of een andere sociaalwetenschappelijke complicatie waarover ik onvoldoende wist.

Deze zomer wil ik weer een borrel organiseren voor de gastauteurs en vaste volgers van deze blog. Het eerste glas zullen we dan heffen op de herinnering aan Bert Schijf.

Deze blog kunt u ook volgen via een Whatsapp-kanaal.