Mohisme 9 (Intermezzo): daden en hun consequenties

On juni 23, 2026juni 23, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.

Zomaar een waterbassin uit de Periode van de Strijdende Staten (Koninklijke musea voor kunst en geschiedenis, Brussel)

[Kees Alders schrijft over de oosterse filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over de Chinese filosofie stond daar en we zijn inmiddels aanbeland in de derde reeks: over Meester Mo, over het boek Mozi en de leer van het mohisme. Het eerste deel is hier.]

Het idee van het Hemels Mandaat (tianming) hebben we in deze reeks over de Chinese filosofie al eerder gezien. Voor zover moderne geleerden weten werd het geïntroduceerd door de Zhou-dynastie, die zo de eigen machtsgreep wilde rechtvaardigen. De mohisten gebruiken het begrip voor een kracht die de daden van alle mensen beoordeelt, en ze een consequentie geeft.

Lees verder “Mohisme 9 (Intermezzo): daden en hun consequenties” →

Mohisme 8: Mohistische metafysica

On juni 23, 2026juni 23, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen

Tijdvak: 450 v.Chr. - 325 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.

Een Chinese geest (Musée de Mariemont, Morlanwelz)

Tot zover hebben we gezien dat de mohisten vooral praktische doctrines hadden, die ze al even praktisch onderbouwden. Daarbij wezen ze op de effecten van handelen: Universele Liefde zorgt ervoor dat we geen oorlogen krijgen; bestuur gebaseerd op Uniformiteit in het Denken en de Verheffing van de Wijzen zorgt voor een geordende samenleving; wie verspilling tegengaat zorgt ervoor dat iedereen genoeg heeft om goed te leven. Vandaar dat van de mohisten wel gezegd wordt dat ze een consequentialistische moraalfilosofie hebben.

Lees verder “Mohisme 8: Mohistische metafysica” →

Mohisme 7: Tegen verspilling

On juni 22, 2026juni 23, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China3 reacties

Tijdvak: 450 v.Chr. - 325 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.

Geld uit de Periode van de Strijdende Koninkrijken (Residenzschloss, Dresden)

In de Periode van de Strijdende Staten was de vraag actueler dan ooit: hoe komt het dat er op een aarde waarop van alles groeit, toch schaarste bestaat? Waarom moeten er mensen in armoede leven, zijn ze hongerig, hebben ze geen goede huizen, en geen goede kleren om te dragen?

Tegen verspilling (doctrine #4)

Volgens de mohisten komt dit door spilziek gedrag. Vooral mensen aan de top kunnen er wat van, en ze schuiven de kosten van hun verspilling door, door zware belastingen en werk op te leggen aan hun ondergeschikten. Natuurlijk is het volk hiervan de dupe.

Lees verder “Mohisme 7: Tegen verspilling” →

Mohisme 6: De inrichting van de samenleving

On juni 22, 2026juni 22, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen

Tijdvak: 450 v.Chr. - 325 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.

Twee Chinese bestuurders (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

Zoals in de vorige aflevering gesteld zijn de mohisten ervan overtuigd dat het met de juiste strategie mogelijk moet zijn de mensheid in één generatie zo te veranderen dat het welzijn van allen voortaan volledig geborgd is. Hoe zagen zij dat voor zich?

Lees verder “Mohisme 6: De inrichting van de samenleving” →

Mohisme 5: Universele liefde

On juni 21, 2026juni 22, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China1 reactie

Tijdvak: 450 v.Chr. - 325 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.

Klokken als symbool van orde (Musée Guimet, Parijs)

In welke volgorde de mohisten hun doctrines zelf plaatsten is niet duidelijk. Uit de latere taoïstische canons waarin de Mozi is overgeleverd, zijn twee volgordes bekend, wat latere vertalers de vrijheid bood om met eigen volgordes te komen, die in hun ogen een beter inzicht gaven. En dit geeft mij op mijn beurt weer de vrijheid met mijn eigen volgorde te komen, die mij als het meest logisch aanvoelt.

Lees verder “Mohisme 5: Universele liefde” →

Mohisme 4: Doel en methode

On juni 21, 2026juni 21, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen

Tijdvak: 450 v.Chr. - 325 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.

De stal van een boer die zijn land niet verliet (Musée Guimet, Parijs)

Wat was het doel van de mohisten? Daar waren zij gelukkig heel expliciet over. Kort gesteld is het mohisme een filosofie die “het welzijn van allen” centraal stelt.

Lees verder “Mohisme 4: Doel en methode” →

Mohisme 3: de “Mozi” (2)

On juni 20, 2026juni 21, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen

Tijdvak: 450 v.Chr. - 275 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.

Een Chinese soldaat (Musée Guimet, Parijs)

We hebben in het vorige blogje gezien dat de Mozi met een aantal inleidingen, de tien doctrines en de teksten tegen Confucius een goed overzicht biedt van het mohisme. Daarmee hebben we de Mozi echter nog niet uitgelezen. We lezen verder.

Lees verder “Mohisme 3: de “Mozi” (2)” →

Mohisme 2: de “Mozi” (1)

On juni 20, 2026juni 20, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud ChinaEen reactie plaatsen

Tijdvak: 450 v.Chr. - 275 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.

[Kees Alders schrijft over de oosterse filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over de Chinese filosofie stond daar en we zijn inmiddels aanbeland in de derde serie: over Meester Mo, over het boek Mozi en de leer van het mohisme. Het eerste deel is hier.]

Het mohisme moet in de Periode van de Strijdende Staten een belangrijke en invloedrijke stroming zijn geweest, ieder geval invloedrijk genoeg om confucianisten en taoïsten te motiveren de mohisten herhaaldelijk van repliek te dienen, in onder andere de Analecten en de Zuangzi, twee sleutelwerken van het vroege confucianisme en het taoïsme.

Lees verder “Mohisme 2: de “Mozi” (1)” →

Mohisme 1: wie was Meester Mo?

On juni 19, 2026juni 20, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China2 reacties

Tijdvak: 450 v.Chr. - 375 v.Chr.

0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.

Munt uit de Periode van de Strijdende Staten (Residenzschloss, Dresden)

[Kees Alders schrijft over de oosterse wijsgerige stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over Chinese filosofie stond daar en deze week begint de derde reeks, gewijd aan Meester Mo, het boek Mozi en het mohisme.]

Stel: je bent geboren in China in het jaar 475 v.Chr. Dat is aan het begin van de IJzertijd, en ijzer werd onder meer gebruikt voor betere werktuigen in de landbouw. Je leeft daarmee in een tijd van een landbouwrevolutie. Terwijl je ouders en grootouders noodgedwongen boer waren, heb jij de kans gekregen om je te specialiseren, en bijvoorbeeld timmerman te worden.

Lees verder “Mohisme 1: wie was Meester Mo?” →

Chinese filosofie (3) De Zhou-cultuur

On januari 26, 2026maart 24, 2026 door Kees AldersinFilosofie, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Oud China

Tijdvak: 1050 v.Chr. - 675 v.Chr.

1050-1000 v.Chr.1000-0950 v.Chr.0950-0900 v.Chr.0900-0850 v.Chr.0850-0800 v.Chr.0800-0775 v.Chr.0775-0750 v.Chr.0750-0725 v.Chr.0725-0700 v.Chr.0700-0675 v.Chr.

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier; het eerste deel over China was daar, en hieronder staat het derde deel, dat gaat over drie belangrijke geschriften uit de Zhou-tijd, en over de problemen tegen het einde van die periode.]

Waar we de Shang-tijd vooral kennen door hun inscripties van offerbotten, waren de Zhou echte schrijvers en verhalenvertellers. Veel geschriften uit de vroege Zhou-tijd, de zogeheten Westelijke Zhou, kwamen later terecht in de Chinese canonieke literatuur. Ik behandel de belangrijkste drie.noot Ik geef daarbij eerst de naam van het werk in het Nederlands, daarna de pinyin-schrijfwijze (de officiële door China gehanteerde methode om Chinees in westers schrift om te zetten), en vervolgens een paar verouderde schrijfwijzen die de lezer in oudere of minder wetenschappelijke stukken zou kunnen lezen, zodat duidelijk is dat het hier om hetzelfde gaat.

Lees verder “Chinese filosofie (3) De Zhou-cultuur” →