Het is niet moeilijk om verliefd te worden op het Drents Museum in Assen. Ik ging vorig jaar voor de bijl, tijdens de Vikingexpositie waarover ik al eens blogde. Vandaag was ik er voor de expositie over de Dode-Zee-rollen en ik kan niet anders dan opnieuw de loftrompet steken.
De Dode-Zee-rollen
De Dode-Zee-rollen zijn, zoals bekend, een zeer grote verzameling Joodse teksten uit de tijd rond het begin van onze jaartelling. De rollen zijn vanaf 1947 ontdekt bij Qumran aan de Dode Zee en wierpen een totaal nieuw licht op de tijd waarin het christendom en het rabbijnse jodendom zijn ontstaan.
Twee snippers van de Dode-Zee-rollen met daarop de tekst van Prediker (Jordan Museum, Amman)
De Dode-Zee-rollen zijn een enorme verzameling joodse teksten uit de periode van 200 v.Chr. tot 70 na Chr. Ze zijn tussen 1947 en 1956 ontdekt op een plek die Qumran heet: aanvankelijk zo’n 700 perkamentfragmenten, waarvan men aannam dat ze behoorden tot niet minder dan zeventig teksten, en later kwamen daar nog 15.000 snippers uit Grot 4 bij.
Veel van de boekrollen bevatten welbekende Bijbelteksten, zij het vaak in varianten die we nog niet kenden, zodat we nu beter kunnen reconstrueren wat ooit bedoeld moet zijn geweest. Talloze begrippen uit het vroege christendom, zoals het woord “messias” en de uitdrukking “het nieuwe verbond”, kunnen we nu van meer context voorzien.
Vandaag, 8 mei 2013, is Géza Vermes overleden. Zoals een echte geleerde betaamt, was hij niet te vangen met een simpel etiket als “oudhistoricus”, “nieuwtestamenticus”, “theoloog”, “judaïst”, “qumranoloog” of “exegeet”. Hij beperkte zich niet, sprak overal over mee en had altijd iets zinvols te melden. Dat wil niet zeggen dat er in zijn brede oeuvre geen zwaartepunten zouden liggen, want die waren er wel: enerzijds de Dode-Zee-rollen, anderzijds de historische Jezus. En die houden met elkaar verband.
De Dode-Zee-rollen zijn ontdekt in 1947. Het gaat om enkele complete boekrollen, zo’n 700 perkamentfragmenten die behoren tot niet minder dan zeventig teksten, en zo’n 15.000 snippers. Ze zijn allemaal geschreven tussen 200 v.Chr. en 70 na Chr. en geven een beeld van het pluriforme jodendom uit die tijd, dat na de verwoesting van de tempel plaats maakte voor slechts twee stromingen, enerzijds het farizeïsme, dat zich ontwikkelde tot het rabbijnse jodendom, en anderzijds de beweging rond Jezus, waaruit het christendom is voortgekomen.
Een van de Dode-Zee-rollen: 4QTestimonia, met teksten over de messias (Jordan Museum, Amman)
[Dit is het laatste deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]
Het meest trieste aan de zaak is misschien dit: waar geen ouder, waar ook ter wereld, afwezig zal willen zijn als een kind voor de rechter verschijnt, was Norman Golb in geen velden of wegen te bekennen toen Raphael zich in de rechtszaal verantwoordde. Had vader Golb misschien zelf iets te verbergen? Ja. Tijdens de zaak kwam uit dat hij, anders dan hij eerder had gezegd, had geweten van de activiteiten van zijn zoon.
Dat verandert de zaak grondig: kon aanvankelijk worden gezegd dat het ging om een doorgeslagen individu, er blijkt nu een academicus bij betrokken. Het is nu niet langer een civielrechtelijke zaak, het gaat nu ook om wetenschapsethiek, en het is gênant de werkgever van Golb Sr, de universiteit van Chicago, zich stil houdt. Het minste wat de universiteit had kunnen doen is een onderzoek aankondigen en een excuus maken aan degenen die door een medewerker zijn belasterd. Zoals in de affaires Guttenberg, Guggler, Stapel, Vonk en Poldermans.
Twee snippers van de Dode Zee-rollen met daarop de tekst van Prediker (Jordan Museum, Amman)
[Dit is het vierde deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]
Raphael Golb stond in oktober 2010 voor de rechter. Zijn verdediging, die hij zelf voerde, kende verschillende sporen. De eerste daarvan was dat hij gedwongen was geweest tot de lastercampagne omdat de normale manieren om het plagiaat aan te kaarten, waren mislukt. Hij presenteerde zich dus als een academisch klokkenluider. Dit argument kan juist zijn, want over het algemeen wint collegialiteit het onder oudheidkundigen van waarheidsliefde. Omdat Golb Jr aandacht wilde voor het onrecht dat, volgens hem, zijn vader was aangedaan, lijkt hij ook een plea bargain te hebben afgewezen: alleen als hij vóórkwam, kon hij immers zijn beschuldigingen in het bijzijn van de pers herhalen.
Het tweede punt dat Golb Jr naar voren bracht was de claim dat hij zich aan de mores van het internet had gehouden – een punt dat (ofschoon het vrij beledigend is voor de gemiddelde internetgebruiker) iets sterker is dan het op het eerste gezicht lijkt. Vrijwel elke Wikipediaan gebruikt een pseudoniem.
[Dit is het derde deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]
Was Cargill al verbijsterd over de vele pseudoniemen waaronder Raphael Golb de critici van zijn vader belasterde, het bleek al snel nog erger te zijn. Daarover kon Lawrence Schiffman meepraten. Golb Jr. begon ermee onder een van zijn vele pseudoniemen op een internetforum te schrijven over een plagiaat dat Schiffman zou hebben begaan – overschrijven uit het werk van Golb Sr – en dat onbestraft was gebleven.
Twee snippers van de Dode Zee-rollen met daarop de tekst van Prediker (Jordan Museum, Amman)
[Dit is het tweede deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]
De stelling van Norman Golb was dat de Dode Zee-rollen niet de bibliotheek vormden van een sekte die in een groot gebouw bij Qumran aan de Dode Zee zou hebben gewoond, maar dat het ging om een verzameling boeken uit Jeruzalem. Pogingen aan de hand van de Dode Zee-rollen een sekte te reconstrueren zouden onterecht zijn: de bibliotheek representeerde mainstream jodendom.
Golb werd niet helemaal serieus genomen, maar eerlijk is eerlijk: sommige geleerden stapten wel wat snel over de door hem genoemde bezwaren heen. Het voorlopige rapport van de opgravingen in Qumran stelt vrij duidelijk dat de rollen niet in Qumran kunnen zijn vervaardigd. Op dat punt hebben critici als Golb gelijk, maar dat de rollen niet uit Qumran stammen, wil nog niet zeggen dat ze dus uit Jeruzalem komen. Het genoemde rapport zoekt de oorsprong in Galilea. Niettemin leek rond 2000 de discussie over het boek van Golb voorbij.
Een van de Dode-Zee-rollen: 4QTestimonia, met teksten over de messias (Jordan Museum, Amman)
Von Guttenberg, nóg vijf Duitsers, Philippe Guggler, Diederik Stapel, Roos Vonk, Don Poldermans… het lijstje academische fraudeurs van 2011 is ontluisterend lang. Het betreft echter alleen Europese gevallen. Ik rakel een recente kwestie op uit de Verenigde Staten: de affaire-Golb.
Deze rel, waarvan de hoofdpersoon inmiddels in de gevangenis zit, is interessant omdat ze de oudheidkunde betreft, de meest irrelevante discipline ter wereld. Dat betekent dat áls er iets verkeerd gaat, het alleen kan liggen aan de wetenschappers zelf. Ze kunnen niet, zoals klimaatwetenschappers, farmacologen en economen, verwijzen naar politieke of commerciële druk. De affaire duidt op interne academische rot.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.