De meeste personages uit het Nieuwe Testament zijn naamloos. Hoe heetten de wijzen uit het oosten of de Syrofenicische vrouw? Van een aantal kennen we wel de namen, zoals Lazarus of Junia, maar weinig méér. Slechts een paar mensen hebben iets dat lijkt op een biografie. Tot slot zijn er de personages die ook buiten de Bijbel worden vermeld: tweeëntwintig in totaal, waarvan vijf dubieus en twee zeer dubieus. Eén van van de meer zeker gedocumenteerden is Jozef Kajafas. Iedereen weet dat hij de joodse hogepriester was die Jezus verhoorde en doorverwees naar Pontius Pilatus.
Kajafas – in het Aramees Qayafa – was niet zomaar een hogepriester. Hij bekleedde het ambt achttien jaar, van 18 na Chr. tot het moment waarop de gouverneur van Syrië, Lucius Vitellius, hem en Pilatus verving, in de winter van 36/37. Dit duurrecord betekent dat hij en de Romeinse gezagsdragers zaken konden doen. Kajafas was verantwoordelijk voor de rust ten tijde van keizer Tiberius.noot
Vroege carrière
Er is niets bekend over het begin van Kajafas’ carrière, maar we kunnen aannemen dat hij lid was van een vooraanstaande familie, omdat hij was getrouwd met een dochter van Ananos I. Die was hogepriester van 6 tot 15 na Chr., ook behoorlijk lang, en zou ook daarna enorme invloed hebben. De Joodse geschiedschrijver Flavius Josephus weet van vijf van Ananos’ zonen, een van zijn kleinzonen en een schoonzoon (Kajafas dus) te vermelden dat ze het ambt van hogepriester bekleeddennootHet is daarom niet zo vreemd dat de evangeliën ook Ananos enkele keren noemen als mede-hogepriester. Formeel onwaar, maar feitelijk juist.
Wellicht zond Ananos zijn schoonzoon in 17 naar Rome om daar te spreken over het belastingtarief. We weten alleen dat het gezantschap er is geweest,noot maar we weten noch de uitkomst noch de namen van de gezanten, maar het is opvallend dat de prefect van Judea in het volgende jaar Kajafas benoemde tot hogepriester. Vaak wordt beweerd dat Kajafas behoorde tot de stroming der sadduceeën, maar daarvoor is geen enkel bewijs. (Ik heb al eens opgemerkt dat we maar één sadducee kennen: Ananos II, de leider van de provisorische regering tijdens de Joodse Opstand.)
De Kajafas van Marcus en Matteüs
Ik neem aan dat u dit blogje niet bent gaan lezen met de verwachting meer te lezen over fiscale perikelen in vroeg-eerste-eeuws Judea. U verwacht iets te weten te komen over de rechtszaak tegen Jezus. Het wonderlijke is dat we niet zo veel weten over Kajafas’ rol. Ik zal enkele complicaties noemen.
Na Jezus’ arrestatie brengen de soldaten Jezus over naar een ongenoemde hogepriester. Die zit de rechtszaak voor. Alleen Matteüs identificeert hem als Kajafas.noot Er is weinig reden hieraan te twijfelen, aangezien er maar één hogepriester kon zijn. Matteüs en Marcus geven een beschrijving van een nachtelijke rechtszaak, wat curieus is, omdat het Joodse recht nachtelijke processen verbood.
Hoe dat ook zij: de getuigen en het naar voren gebrachte bewijs waren onvoldoende voor een veroordeling.noot Kajafas stelt dan de vraag of Jezus de messias is, en als Jezus dat bevestigt, veroordeelt de hogepriester hem wegens blasfemie.noot
Maar dit is absurd! Er was geen enkele joodse wet die verbood jezelf als messias te beschouwen en blasfemie was, per definitie, het uitspreken van Gods heilige naam. Maar daarvan is geen sprake. En zelfs als er sprake was, dan was het niet nodig Jezus naar Pilatus te sturen. Hij moest dan worden gestenigd, zoals later gebeurde met Jezus’ broer Jakobus de Rechtvaardige.noot
In elk geval: Kajafas stuurt Jezus door naar Pilatus, waar de claim messias te zijn niet anders kon worden uitgelegd dan als “koning der Joden”. En op hoogverraad stond de doodstraf door kruisiging.
Johannes’ Kajafas
Bij Johannes is de situatie anders. Er is geen rechtszaak maar een nachtelijk verhoor. Jezus verschijnt voor Ananos, die hem verhoort en doorstuurt naar Kajafas, die de zaak beschouwt als hamerstuk en Jezus meteen doorstuurt naar Pilatus.noot De reden: “het is beter dat één man sterft voor het hele volk.”noot Dit is een kwestie die de toenmalige schriftgeleerden inderdaad bespraken.
Vóór we nu zeggen dat Johannes dan wel het betrouwbaarste zal zijn, aangezien hij geen nachtelijke rechtszaak en geen onjuistheden over blasfemie presenteert: hij laat de Joodse autoriteiten zeggen dat ze geen bevoegdheid hebben om de doodstraf uit te spreken.noot Dit is evident niet waar. De inscriptie op de foto hieronder vertelt dat niet-Joden die de tempel te dicht naderen, hun executie aan niemand anders hebben te wijten dan zichzelf. We kennen ook enkele executies op last van de Joodse autoriteiten. Ik noemde Jezus’ broer Jakobus al.
Tot slot
De Handelingen van de apostelen vermelden Kajafas nog eenmaal tijdens een verhoor van Petrus en Johannes.noot Niet lang daarna, in de winter van 36/37, zijn Kajafas en Pilatus vervangen. Kajafas werd opgevolgd door een schoonbroer: de macht van de familie van Ananos I bleef groot. Veel later zou ook een zoon van Kajafas hogepriester zijn.
Een laatste opmerking nog: in november 1990 vonden archeologen een mausoleum met vier grafkistjes. In een ervan, met het opschrift “Yehoseph bar Qayapha”, lagen de botten van een man van ongeveer zestig jaar oud, een vrouw, twee kinderen en twee zuigelingen. Het is mogelijk, misschien zelfs plausibel, dat dit Kajafas en enkele familieleden betreft. Na het onderzoek is het materiaal opnieuw begraven.
Patronage
Tipasa
De roeping van Matteüs
Misschien wilden Mattheus en Marcus met hun nachtelijk proces en absurde aantijgingen juist benadrukken dat Jezus een onrechtvaardige dood stierf. Machthebbers en hun willekeur zijn een frequent thema in de Bijbel.
Bij de eerste afbeelding: Kajafas ‘moet’ hebben geleken.
Een van de merkwaardigste Griekse plaatsnamen is die van het dorpje Kaiafas, vlakbij Olympia, dat een zekere bekendheid geniet om de warme zwavelbronnen. Toen ik een bewoner naar de reden voor de naam vroeg, vertelde hij me dat de oude Kaiafas scheep was gegaan naar Rome. Hij leed schipbreuk, ging op de Peloponnesos aan land en waste zich in de bronnen. Daarna, zo werd me verzekerd, waren ze onophoudelijk blijven stinken, ten teken van zijn onvergeeflijke zonde.