Categorie: Vroege Islam

Overzicht van het ontstaan van de islam in de tijd tussen c.600 en 750 n.Chr.

Islamitisch Centraal-Azië

On door Jona LenderinginCentraal-Eurazië, Geschiedenis, Iran, Midden-Oosten, Oezbekistan, Vroege Islam2 reacties
Tijdvak: 650 na Chr. - 825 na Chr.
0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.0725-0750 na Chr.0750-0775 na Chr.0775-0800 na Chr.0800-0825 na Chr.
De moskee van Damghan
De moskee van Damghan

In mijn onregelmatig vervolgde reeks over Centraal-Azië vandaag de tweede van de “vier grote vegen” waarmee ik de geschiedenis vereenvoudig om er vat op te krijgen. De eerste veeg was, zoals de vaste lezers van deze kleine blog zich wellicht herinneren, de integratie van het gebied toen de Indo-Europees-sprekende volken vanuit het noorden kwamen. Daarna was er een periode waarin van alles gebeurde, zonder dat het karakter van het gebied er werkelijk door veranderde. Daarover schreef ik laatst.

De tweede veeg is de komst van de islam: een beweging vanuit het zuidwesten naar het noordoosten, vanaf het Arabische Schiereiland door Centraal-Azië richting China. De religieuze grenzen werden getrokken. De derde en vierde veeg zijn – ik kondig het volledigheidshalve even aan – de komst van de Mongolen vanuit het noordoosten, waarmee de etnische grenzen werden getrokken, en de komst van de Russen uit het noordwesten, waardoor de huidige staten kwamen te ontstaan. Daarover later. Nu: de komst van de islam.

Lees verder “Islamitisch Centraal-Azië” →

Oude koran, jonge islam

On door Jona LenderinginArabië, Geschiedenis, Jemen, Middeleeuwen, Midden-Oosten, Saoedi-Arabië, Tajikistan, Vroege Islam10 reacties
Tijdvak: 625 na Chr. - 725 na Chr.
0625-0650 na Chr.0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.
Negende-eeuwse Koran (Museum van islamitische kunst, Teheran)

Arabieren, dat waren die nomaden uit het zuiden. Soms migreerde een stam naar het noorden, en die vestigde zich dan in de grensprovincies van het Romeinse Rijk of in Mesopotamië, waar de Perzen de macht hadden. Voor Romeinen en Perzen waren de Arabische stammen nuttige militaire bondgenoten en dat was dat. Geen Romein of Pers verdiepte zich in de Arabische cultuur, maatschappij of religie. De Arabieren waren marginaal. Althans, zo was het rond 630.

Twintig jaar later strekte het rijk van kalief Othman zich uit van Tunesië tot Afghanistan. Het Perzische Rijk bestond niet langer, het Romeinse was gehalveerd. De Grieks-Romeinse cultuur was ten einde gekomen, de islamitische beschaving ontluikte.

Lees verder “Oude koran, jonge islam” →

Het oudste manuscript van de Koran

On door Richard KroesinArabië, Geschiedenis, Jemen, Midden-Oosten, Vroege Islam3 reacties
Tijdvak: 625 na Chr. - 725 na Chr.
0625-0650 na Chr.0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.
Callibratiecurve voor M1572.
Callibratiecurve voor M1572, het manuscript van de Koran uit Birmingham.

Wat? Een manuscript van de Koran uit ongeveer 568-645?! Met een stevige kans dat het al was geschreven vóór het traditionele begin van het optreden van de profeet Mohammed? Ik las het bericht op de BBC met enig wantrouwen, maar het lijkt te kloppen. Mijn goede vriend Richard zocht het voor u uit.

***

Wie dergelijk nieuws een beetje bijhoudt – ik dus niet, mijn goede vriend Jona wees me er op – weet dat gisteren de Universiteit van Birmingham bekend heeft gemaakt dat ze het oudste fragment van de Koran ter wereld hebben ontdekt. Het bericht daarover op de website van de BBC brengt het althans als een “ontdekking” en niet zo’n kleintje ook: de bibliotheek van de Universiteit van Birmingham bleek in bezit van een oud Koranmanuscript dat met de koolstofmethode is gedateerd en dat nu het oudst bekende Koranfragment blijkt te zijn. Volgens de journalisten is er 95% kans dat het nieuw ontdekte fragment uit de periode 568-645 stamt. Dat is zelfs nog iets ouder dan het tot dusverre als oudst bekend staande fragment uit Sanaa in Jemen, dat – met 95% kans – uit de periode 578-669 dateert. Het is bovendien geen palimpsest, maar een nog geheel intacte tekst.

Lees verder “Het oudste manuscript van de Koran” →

I.M. Patricia Crone

On door Jona LenderinginArabië, Geschiedenis, Saoedi-Arabië, Vroege Islam4 reacties
Tijdvak: 625 na Chr. - 725 na Chr.
0625-0650 na Chr.0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.
De oeroude moskee van Damghan

Het zal eenieder die de krant een béétje leest zijn opgevallen dat er de laatste jaren nogal wat discussie is over het ontstaan van de islam. Ik heb er bij verschillende gelegenheden aandacht aan besteed: een tijdje geleden wijdde ik twee stukjes (1, 2) aan het boek van Fred Donner, ik nam een stuk over dat mijn goede vriend Richard wijdde aan een Koran-manuscript dat mogelijk ouder was dan de islam, ik schreef over het leuke boek van Piet van der Horst over het joodse koninkrijk Himyar, en ik besteedde aandacht (1, 2 ,3) aan de onlangs verschenen Mohammedbiografie van Marcel Hulspas. Kortom: er is nogal wat in beweging. En dat hebben we te danken aan de afgelopen zaterdag op zeventigjarige leeftijd overleden Deense onderzoekster Patricia Crone.

Het probleem is heel simpel. Teksten uit het verleden dienen te worden gelezen als teksten uit het verleden. Ze hebben een eigen beelden- en vormentaal. Ze veronderstellen een eigen wereldbeeld. Wie dat negeert, zal de antieke en middeleeuwse teksten gegarandeerd verkeerd begrijpen. Dit klinkt erg logisch en is dat ook, maar als het gaat om religieuze teksten is er bij sommige gelovigen een zekere aarzeling. Het is ten slotte Gods woord, moet je dat niet letterlijk nemen? Voor het onderzoek vormt deze weerstand geen bezwaar, maar het betekent wel dat er in de voorlichting soms wat weerstand moet worden weggenomen. De kritische discussie over het ontstaan van het jodendom en christendom begon in de negentiende eeuw, die over de islam is jonger. Een belangrijke tekst hierbij is het boek Hagarism van Michael Cook en Patricia Crone uit 1977.

Lees verder “I.M. Patricia Crone” →

Hulspas’ Mohammed (3)

On door Jona LenderinginArabië, Geschiedenis, Midden-Oosten, Religie, Saoedi-Arabië, Vroege Islam13 reacties
Tijdvak: 600 na Chr. - 650 na Chr.
0600-0625 na Chr.0625-0650 na Chr.
Koranmanuscript

Is Mohammed en het ontstaan van de islam, waarover ik hier en daar al blogde, een goed boek? Ik heb het al gezegd: Hulspas stelt een vraag die menig wetenschapper heeft laten liggen, schrijft een beter boek dan het tweeluik van Hans Jansen en bedt de profeet in een langere traditie in. Dat is wat saaier maar ook realistischer dan het onwaarschijnlijke beeld van een vernieuwer die met werkelijk alles breekt. Niemand kan een totale vernieuwer zijn, iedereen is een kind van zijn tijd, ook Mohammed.

Dus ja, u zult geen spijt krijgen van uw lectuur. Hulspas schrijft goed en beledigt u niet met simplisme. Zijn eerste hoofdstukken zijn taai want hij weet dat u dat aankunt. Hij schuwt de wellichts, misschiens en waarschijnlijks niet: u bent heel goed in staat met hem mee te denken. Ook maakt hij u meer dan eens deelgenoot van de wijze waarop geschiedwetenschappers hun bronnen evalueren:

Lees verder “Hulspas’ Mohammed (3)” →

Hulspas’ Mohammed (2)

On door Jona LenderinginArabië, Geschiedenis, Midden-Oosten, Saoedi-Arabië, Vroege Islam2 reacties
Tijdvak: 600 na Chr. - 650 na Chr.
0600-0625 na Chr.0625-0650 na Chr.
Jesaja, Jezus en Mohammed

In mijn vorige stukje legde ik de aard van de problematiek rond de historische Mohammed uit: onze voornaamste bron, Het leven van Gods profeet door Ibn Ishaq, is niet echt meer geïnteresseerd in Mohammeds Eindtijdverwachting, en hedendaagse gelovigen zijn in feite ook niet werkelijk geïnteresseerd in de eigenlijke ideeën van de Profeet. Die vormt een bron van inspiratie, zeker, maar om in elke cultuur en in elke tijd inspirerend te zijn, moet Mohammed voortdurend van betekenis veranderen. Elke gelovige legt eigen accenten.

Dat mag. Geloof en wetenschap zijn twee denkwijzen en de gelovige mag die gescheiden houden. De vraag naar de historische Mohammed, de apocalyptische ziener en de “koning van de Hidjaz”, mag echter óók worden gesteld. Het gros der gelovigen mag deze kwestie dan negeren, het ontstaan van een wereldreligie is belangrijk en te lang genegeerd. Alleen al om de zaak in beweging te krijgen, is het goed dat Hulspas’ Mohammed en het ontstaan van de islam er nu is. Meer dan dat: het is een goed boek, beter dan bijvoorbeeld de twee boeken die Hans Jansen ooit aan het onderwerp wijdde. Hulspas graaft dieper dan Jansen en onthoudt zich bovendien van gratuit commentaar op de PvdA. Dat maakt zijn boek in elk geval een stuk leesbaarder en ik sluit zelfs niet uit dat Hulspas de historische waarheid meer benadert dan zijn voorganger.

Lees verder “Hulspas’ Mohammed (2)” →

Hulspas’ Mohammed (1)

On door Jona LenderinginArabië, Geschiedenis, Midden-Oosten, Saoedi-Arabië, Vroege Islam7 reacties
Tijdvak: 600 na Chr. - 650 na Chr.
0600-0625 na Chr.0625-0650 na Chr.

hulspas_mohammed_en_het_ontstaan_van_de_islamHet is bijna cliché: stukjes over de historische Mohammed beginnen met een verwijzing naar de negentiende-eeuwse Franse geleerde Ernest Renan, die ooit schreef dat de islam was ontstaan en gegroeid “in het volle licht der geschiedenis”. Hij vergiste zich. Hij zag over het hoofd dat de bronnen over het optreden van de profeet Mohammed zijn geschreven door mensen die niet langer waren geïnteresseerd in de opvattingen van de persoon over wie ze schreven, maar in de op hem teruggrijpende religie.

Dat is niet hetzelfde, zoals een vergelijking met het christendom leert. Jezus en Mohammed meenden allebei dat ze leefden in een Eindtijd, en zoals u weet is die nog altijd niet aangebroken. Ook al was de Eindtijd voor de betrokkenen de kern van de zaak, voor de gelovigen ligt dat anders. Het christendom is daarom het geloof in Jezus maar niet het geloof van Jezus. Evenzo geloven moslims andere dingen dan hun profeet. De geloofsinhoud is veranderd en dat proces van verandering loopt door tot op de dag van vandaag: de gelovigen leven in een veranderende wereld en zoeken in de gevarieerde traditie van hun godsdienst naar bruikbare elementen.

Lees verder “Hulspas’ Mohammed (1)” →

Himyar

On door Jona LenderinginArabië, Byzantijnse Rijk, Christendom, Geschiedenis, Jemen, Jodendom, Post-Romeins, Saoedi-Arabië, Vroege Islam12 reacties
Tijdvak: 475 na Chr. - 600 na Chr.
0475-0500 na Chr.0500-0525 na Chr.0525-0550 na Chr.0550-0575 na Chr.0575-0600 na Chr.
Munt uit Himyar (Staatliche Münzsammlung, München)

In 70 verwoestten de Romeinen de joodse tempel in Jeruzalem. Joden herdenken het tot op de dag van vandaag. In 114-117 haalden ze meedogenloos uit naar de joodse bewoners van Egypte, Cyrenaica, Cyprus en Mesopotamië. In 132-136 waren de opstandelingen rond Bar Kochba aan de beurt. Duizenden, tienduizenden sloegen op de vlucht.

Joodse Arabieren

Minimaal één groep vluchtelingen lijkt te zijn geëmigreerd naar het Arabische Schiereiland, maar we hebben daarover geen teksten. Misschien zullen archeologen nog eens sporen van de joodse aanwezigheid vinden, maar het staat te bezien of de Saoedische autoriteiten veel geld zullen uittrekken voor zulke vondsten. Hoewel we dus weinig weten over deze groep, moeten ze er zijn geweest, want in de Late Oudheid woonden er veel joden in wat nu Jemen heet. Sterker nog, er was een Joodse staat: Himyar.

Lees verder “Himyar” →

Weggepoetste informatie (2)

On door Richard KroesinGeesteswetenschappen, Geschiedenis, Jemen, Midden-Oosten, Vroege Islam2 reacties
Tijdvak: 625 na Chr. - 725 na Chr.
0625-0650 na Chr.0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.
Koranfragment (Institut du monde arabe, Parijs)

[In het op 1 juli te verschijnen boek van wetenschapsjournalist Marcel Hulspas, Mohammed en het ontstaan van de islam, noemt hij een oud Koranmanuscript dat op een ongebruikelijke wijze was gedateerd. Mijn goede vriend Richard Kroes ontdekte dat dat geen toeval was: de vreemde presentatie moet de lezer weg houden van vreemde ideeën. Hij schetste gisteren hoe de Koran is overgeleverd in verschillende reciteerwijzen, de twintig qira’at.]

Die qira’at wijzen op een zekere geschiedenis. Die twintig zijn namelijk alleen de canonieke, erkende reciteerwijzen. Er zijn er meer bekend en in de islamitische literatuur zijn daarnaast vele citaten te vinden van passages die afwijken van de erkende teksten. Vaak zijn dat citaten uit korans die in het bezit zouden zijn geweest van directe volgelingen van Mohammed. Die exemplaren zouden uiteindelijk verloren zijn gegaan tijdens één van de meest ingrijpende hervormingen waar de islamitische traditie herinneringen aan bewaart: het vaststellen van een standaardtekst van de Koran onder de derde kalief Othman (r. 644-656) ten koste van alle andere teksten, die moesten worden verbrand.

Lees verder “Weggepoetste informatie (2)” →

Weggepoetste informatie (1)

On door Richard KroesinGeschiedenis, Midden-Oosten, Religie, Saoedi-Arabië, Vroege Islam, Wetenschap1 reactie
Tijdvak: 625 na Chr. - 725 na Chr.
0625-0650 na Chr.0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.
Koranmanuscript

[Een tijdje geleden stuurde Marcel Hulspas me de PDF van zijn boek Mohammed en het ontstaan van de islam, dat op 1 juli zal verschijnen. Ik zal daar nog over bloggen, want het is een interessant boek dat uw aandacht verdient. Over de in het boek behandelde problematiek leest u hier meer.

Bij het lezen van Hulspas’ boek viel me een detail op: de koolstofdatering van een oud Koranmanuscript was in de door hem geraadpleegde literatuur op een ongebruikelijke manier gepresenteerd. Het maakte voor Hulspas’ betoog geen verschil, maar ik was benieuwd wat hier werd weggemoffeld. Mijn goede vriend Richard Kroes ging op onderzoek uit en ontdekte hoe misleidend ook eerlijke wetenschappers soms over de islam schrijven. Dat Hulspas, ondanks niet altijd even goede wetenschappelijke informatie, toch een goed boek heeft gepubliceerd, is des te prijzenswaardiger.]

Lees verder “Weggepoetste informatie (1)” →