Het saaiste deel van het Nieuwe Testament is te vinden in het evangelie van Lukas: de geslachtslijst van Jezus (Lukas 3.23-38). Het is een opsomming van zesenzeventig persoonsnamen, alle voorouders van de messias. Ik neem aan dat de gemiddelde lezer de tekst overslaat.
Dat is jammer, want er is veel interessants aan te ontdekken.
Een jaar of twee geleden huurde ik voor mijn school, Livius, een zaaltje bij een culturele instelling in het centrum van Amsterdam. Een gesubsidieerde culturele instelling, om precies te zijn. Ik organiseerde daar een bijeenkomst en toen die voorbij was, verwachtte ik een rekening te krijgen. Die kwam niet.
Ik belde waar de rekening bleef en vernam dat die eraan kwam. Na een maand was er nog niets. Ik mailde. Geen antwoord. Ik belde. “Nee meneer, die nota, die komt eraan.” Een half jaar na onze bijeenkomst had ik de rekening nog niet. Toen ook een brief onbeantwoord was gebleven, fietste ik er langs om te vragen of ik de zaalhuur alsjeblieft mocht betalen. Twee jaar later heb ik die rekening nog altijd niet ontvangen.
Dat Santa Claus en Sinterklaas in feite dezelfde figuur zijn, is genoegzaam bekend, maar hoe ze precies met elkaar verwant zijn, is minder duidelijk. De ontwikkeling is echter leuker dan je zou denken.
De middeleeuwse Sint-Nikolaas was de patroon van Amsterdam, die de herinnering levendig houdt in de vorm van een middeleeuwse kerk, een schuilkerk, een rooms-katholieke kerk en een Russisch-orthodoxe kerk. De schuilkerk suggereert dat verering van de heilige na de Reformatie ondergronds is gegaan, maar dat is niet het geval. Het feest bleef populair. Toen Nicolaes Tulp (die van Rembrandts Anatomische Les) als burgemeester van Amsterdam in 1663 probeerde een einde te maken aan de “vervloekte afgoderij”, kon hij zijn biezen pakken. Twee jaar later schilderde Jan Steen zijn beroemde Sinterklaasavond. Reformatie of niet, Sinterklaas was springlevend.
Het (niet zo) geheime wapen voor iedereen die een vreemde taal wil leren, is het zingen van liedjes. Ik geloof dat de hersenwetenschappelijke verklaring is dat je informatie makkelijker terugvindt als ze kan worden opgeroepen op twee manieren, namelijk inhoudelijk en geassocieerd met een melodie.
Het zou dan natuurlijk aardig zijn als de liedjes in kwestie ook een beetje de moeite waard zijn. Die van Doe Maar komen een stuk in de richting, ook omdat ze ons dagelijks leven zo mooi illustreren. Waar ter wereld kan een jongen die net een blauwtje heeft gelopen zijn verslag afronden met de mededeling dat hij “haar naar haar fiets [heeft] gebracht, en alles was voorbij”? Helaas wordt de bruikbaarheid van Doe Maar-liedjes – althans voor inburgeringsdoeleinden – nogal verminderd door de creatieve wijze waarop de muzikanten omgingen met de spellingsregels.
Er bestaat een discussie over het aantal soldaten dat tijdens een gevecht daadwerkelijk in staat is te schieten. Dat schijnt een betrekkelijk laag percentage te zijn, al is die conclusie niet onomstreden en misschien wel onjuist. Toch zijn er tijdens de Tweede Wereldoorlog soldaten geweest die nooit vuurcontact hebben gemaakt, bijvoorbeeld omdat ze laat in de oorlog werden opgeroepen, in de eerste maanden van 1945 op non-actief stonden omdat hun tanks zoek waren, en het front pas bereikten toen het Derde Rijk al grotendeels was ingestort.
Zo’n soldaat was Alan Cope, en je zou niet onmiddellijk hebben verwacht dat zijn oorlogsherinneringen een fascinerend boek over de Tweede Wereldoorlog opleverden. Dat is echter wel het geval, zelfs al gebeurt er dus weinig in Alan’s War van de Franse striptekenaar Emmanuel Guibert. (Het verscheen vanaf 2000 als La guerre d’Alan; sinds 2008 is er een Amerikaanse vertaling.)
Eén van de grappige dingen van onze universiteiten is dat ze in hun PR zo vaak naar buiten treden met beweringen die volkomen onwetenschappelijk ogen. De UvA adverteerde ooit met Studeren doe je in een stad. Los van het feit dat het niets betekent, vermoed ik dat ze daar in het NIAS anders over denken. Deze tijd vraagt om een Vrije Universiteit heb ik, toen ik aan die universiteit was verbonden, graag gebruikt als voorbeeld van een ontoetsbare bewering (tot merkbaar genoegen van mijn collega’s). Een universiteit die met zinledige beweringen naar buiten treedt, schiet zich meestal in haar eigen voet.
De reclameslagzin van de Groningse rijksuniversiteit is Werken aan de grenzen van het weten. Die grens kwam bij mij in zicht toen ik dit bericht las over een proefschrift over zinsverstrengeling, een verschijnsel dat de auteur illustreert met het heldere voorbeeld ‘Bob woont in… ik geloof dat het Groningen is’. Alle duidelijkheid verdwijnt echter in de daaropvolgende alinea.
Van 2005 tot 2020 vatte ik het online beschikbare oudheidkundige nieuws elke maand samen en mailde dat als de Livius Nieuwsbrief naar een groeiend publiek. Uiteindelijk waren er 7900 abonnees, maar de kwaliteit van de samengevatte berichten was abominabel. Rond 2014 constateerde ik dat 40% van de online-artikelen fouten bevatte die de betrokken wetenschappers herkend behoorden te hebben. Het duurde daarna nog zes jaar tot bij mij het kwartje viel: door die informatie te delen, zelfs als ik aangaf dat het onzin was, was ik medeplichtig aan de academisch desinformatie. Dus stopte ik ermee. De oudheidkunde gaat kapot, zeker, maar het hoeft niet door onze handen te gebeuren.
Hieronder vindt u een van de nieuwsbrieven. Veel links zijn inmiddels verouderd.
Het noorden van Griekenland is niet de bekendste van alle mogelijke vakantiebestemmingen, maar er is veel moois te zien. Thessaloniki heeft bijvoorbeeld enkele prachtige musea. Wie naar het oosten rijdt, volgt de antieke Via Egnatia en zal via de ruïnes Amfipolis – een indrukwekkende heuvel – Filippoi bereiken, en kan eventueel doorgaan naar de havenstad Kavala, het antieke Neapolis.
Ook de apostel Paulus maakte deze tocht. Drie keer zelfs. Op zijn tweede zendingsreis omstreeks 50 trok hij van oost naar west (Hnd. 16.11-12, 17.1). Tijdens zijn derde reis herhaalde hij dat, om later over dezelfde weg van west naar oost terug te keren (Hnd. 20.1, 6). Het aardige is dat de Handelingen van de Apostelen een accurate beschrijving geven. Dit is een ooggetuigenverslag.
In een van de bekendste scènes uit Multatuli’s Woutertje Pieterse zit meester Pennewip de gedichtjes te lezen die de kinderen in zijn klas hebben geschreven. Er is evident gespiekt, maar de conservatieve onderwijzer behoudt zijn goede humeur, en zal straks, als hij het onthutsende roverslied van Woutertje heeft gelezen, bezorgd op huisbezoek gaan bij de familie Pieterse. Pennewip is een beminnelijker personage dan wel wordt aangenomen.
En volgens Multatuli had tenminste één van zijn leerlingen echt talent, getuige het lofdicht op Michiel de Ruyter van Woutertjes klasgenoot Leentje de Haas. Een verrukkelijk rijm.
Zoals het Nederlands de allerbeste literatuur van de wereld heeft, zo is van alle geschiedenissen die van de Lage Landen de allerbelangrijkste. Helaas is het buitenland, zoals minister Rosenthal van Buitenlandse Zaken onlangs terecht opmerkte, veel te veel met zichzelf bezig om de prioriteiten juist te stellen.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.