Multatuli

On door Jona LenderinginAmsterdam, Geschiedenis, Literatuur
Tijdvak: 1850 na Chr. - 1900 na Chr.
1850-1875 na Chr.1875-1900 na Chr.

Multatuli’s Max Havelaar is tweemaal uitgeroepen tot de beste roman die ooit in ons taalgebied is geschreven. Ik vraag me altijd af waarom mensen zulke wedstrijden organiseren, maar dat laat onverlet dat ik Multatuli een knappe auteur vind. Niet voor niks heb ik mijn blog genoemd naar een krant die hij ooit heeft verzonnen om zijn meningen makkelijker te kunnen uiten. En sprekend over bloggen, Multatuli’s Ideën zijn te lezen als ’s werelds oudste blog. Daarin was ook Woutertje Pieterse opgenomen, een van mijn favoriete boeken.

De afgelopen twee weken heb ik het ruim 900 pagina’s tellende boek gelezen dat Dik van der Meulen wijdde aan Eduard Douwes Dekker (zoals Multatuli eigenlijk heette). De biograaf doet zijn onderwerp recht: het is een prachtig boek.

Lees verder “Multatuli” →

Deel dit:

De ontkenningsfase

On door Jona LenderinginVerbijstering, Wetenschap, Wetenschapscommunicatie2 reacties
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.
2000-2025 na Chr.
(Zeedijk 8, Amsterdam)

Mijn liefde voor de wetenschap wordt, geloof ik, niet altijd beantwoord. Ik zou willen dat onze academici compromisloos naar de waarheid zochten en deze, als ze onprettig is, gewoon onder ogen zagen. Maar dat gebeurt niet.

De incidenten waaraan ik refereer, zijn welbekend. Dit voorjaar was er de plagiaatkwestie rond Karl-Theodor zu Guttenberg, daarop volgden nog vijf fraudegevallen in Duitsland, in Frankrijk was Philippe Gugler gedwongen terug te treden en in Nederland kwamen behalve Diederik Stapel ook Roos Vonk en Don Poldermans in opspraak. Oudheidkundigen als ik hebben wrange herinneringen aan de smerige Golb-affaire uit 2010.

Lees verder “De ontkenningsfase” →

Deel dit:

Kuifje. De film

On door Jona LenderinginCultuur, Marokko

Is Het geheim van de eenhoorn, de nieuwe Kuifjefilm van Steven Spielberg leuk? De negen jaar oude deskundige waarmee ik deze prangende vraag zocht te beantwoorden, was in elk geval enthousiast. Zijn meerderjarige begeleider had aanvankelijk nogal wat moeite met de drie-dimensionele projectie (“mijn ogen shimmyen”) maar vermaakte zich eveneens.

Uit alles blijkt liefde, zelfs uit de titels waarmee de film begint. Ik was buitengewoon gecharmeerd van de daarop volgende openingsscène, waarin Kuifje op de rommelmarkt het scheepsmodel van de Eenhoorn koopt, en waarin te zien is hoe Hergé een tekening maakt van de hoofdpersoon. Aangezien de deskundige naast me tal van verhelderende opmerkingen maakte, was er vanaf de geweldige opening weinig meer dat me ervan weerhield naar hartenlust te genieten.

Lees verder “Kuifje. De film” →

Deel dit:

Rode sjaals

On door Jona LenderinginDagelijks leven6 reacties

Dit is niet zo’n belangrijke post. En ik kan hem op twee manieren beginnen. De eerste is dat ik vandaag een college bijwoonde in de Lutherse Kerk, de aula van de Universiteit van Amsterdam. Omdat ik nogal vroeg was, kon ik bij de receptie wat kijken naar de mensen die binnenkwamen. Wat me opviel was dat zoveel mannen donkere kleren hadden met een rode sjaal.

Ik kan het stukje ook beginnen met de constatering dat ik zo’n beetje de laatste ben die commentaar moet leveren op andermans kleding. Ik win moeiteloos elke competitie voor de slechtst geklede Amsterdammer, om de doodeenvoudige reden dat kleding me totaal niet interesseert.

Lees verder “Rode sjaals” →

Deel dit:

Kwakgeschiedenis: de “vrede” van keizer Augustus

On door Jona LenderinginGeschiedenis, Klassieken, Pseudowetenschap, Wetenschapscommunicatie15 reacties
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.
2000-2025 na Chr.

 

Reconstructie van de Augustus van Prima Porta (Allard Pierson-museum, Amsterdam)

Is het beleid van keizer Augustus na twee millennia nog relevant? Ik zou zelf niet onmiddellijk op dat idee zijn gekomen. Wie aan de oude geschiedenis actualiteit wil toekennen, moet óf een continuïteit van toen tot nu aanwijzen, óf een vergelijking maken. Beide benaderingen zijn al in de negentiende eeuw geproblematiseerd door de toen opkomende sociale wetenschappen. Wat in elk geval niet mag, is voorbeelden aanwijzen: er zijn nu eenmaal meer verschillen dan overeenkomsten tussen een rijke postindustriële samenleving en een agrarische samenleving zonder mogelijkheid voldoende welvaart te genereren om, bijvoorbeeld, te industrialiseren of een efficiënt bestuursapparaat op te bouwen.

Ik zou hierover niet zijn begonnen als Eva Ludemann, journaliste voor De Pers, gisteren geen artikel zou hebben geschreven over keizer Augustus. “Uit de geschiedenis moeten we lessen trekken,” begint ze – maar dat kan helemaal niet, zie eerste alinea. Vervolgens gaat ze in op de behoefte die het geteisterde Europa zou hebben aan een sterke man (dit was nieuw voor mij) en adviseert ze een voorbeeld te nemen aan Augustus, wiens regering ze prijst in de meest exuberante termen.

Lees verder “Kwakgeschiedenis: de “vrede” van keizer Augustus” →

Deel dit:

De affaire-Golb (5)

On door Jona LenderinginArcheologie, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Jodendom, Politiek, Verenigde Staten
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.
2000-2025 na Chr.
Een van de Dode-Zee-rollen: 4QTestimonia, met teksten over de messias (Jordan Museum, Amman)

[Dit is het laatste deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]

Het meest trieste aan de zaak is misschien dit: waar geen ouder, waar ook ter wereld, afwezig zal willen zijn als een kind voor de rechter verschijnt, was Norman Golb in geen velden of wegen te bekennen toen Raphael zich in de rechtszaal verantwoordde. Had vader Golb misschien zelf iets te verbergen? Ja. Tijdens de zaak kwam uit dat hij, anders dan hij eerder had gezegd, had geweten van de activiteiten van zijn zoon.

Dat verandert de zaak grondig: kon aanvankelijk worden gezegd dat het ging om een doorgeslagen individu, er blijkt nu een academicus bij betrokken. Het is nu niet langer een civielrechtelijke zaak, het gaat nu ook om wetenschapsethiek, en het is gênant de werkgever van Golb Sr, de universiteit van Chicago, zich stil houdt. Het minste wat de universiteit had kunnen doen is een onderzoek aankondigen en een excuus maken aan degenen die door een medewerker zijn belasterd. Zoals in de affaires Guttenberg, Guggler, Stapel, Vonk en Poldermans.

Lees verder “De affaire-Golb (5)” →

Deel dit:

De affaire-Golb (4)

On door Jona LenderinginArcheologie, Geschiedenis, Jodendom, Verenigde Staten, Wetenschap1 reactie
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.
2000-2025 na Chr.
Twee snippers van de Dode Zee-rollen met daarop de tekst van Prediker (Jordan Museum, Amman)

[Dit is het vierde deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]

Raphael Golb stond in oktober 2010 voor de rechter. Zijn verdediging, die hij zelf voerde, kende verschillende sporen. De eerste daarvan was dat hij gedwongen was geweest tot de lastercampagne omdat de normale manieren om het plagiaat aan te kaarten, waren mislukt. Hij presenteerde zich dus als een academisch klokkenluider. Dit argument kan juist zijn, want over het algemeen wint collegialiteit het onder oudheidkundigen van waarheidsliefde. Omdat Golb Jr aandacht wilde voor het onrecht dat, volgens hem, zijn vader was aangedaan, lijkt hij ook een plea bargain te hebben afgewezen: alleen als hij vóórkwam, kon hij immers zijn beschuldigingen in het bijzijn van de pers herhalen.

Het tweede punt dat Golb Jr naar voren bracht was de claim dat hij zich aan de mores van het internet had gehouden – een punt dat (ofschoon het vrij beledigend is voor de gemiddelde internetgebruiker) iets sterker is dan het op het eerste gezicht lijkt. Vrijwel elke Wikipediaan gebruikt een pseudoniem.

Lees verder “De affaire-Golb (4)” →

Deel dit:

De affaire-Golb (3)

On door Jona LenderinginVerbijstering, Verenigde Staten, Wetenschap
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.
2000-2025 na Chr.
Grot 4, waar duizenden snippers werden gevonden

[Dit is het derde deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]

Was Cargill al verbijsterd over de vele pseudoniemen waaronder Raphael Golb de critici van zijn vader belasterde, het bleek al snel nog erger te zijn. Daarover kon Lawrence Schiffman meepraten. Golb Jr. begon ermee onder een van zijn vele pseudoniemen op een internetforum te schrijven over een plagiaat dat Schiffman zou hebben begaan – overschrijven uit het werk van Golb Sr – en dat onbestraft was gebleven.

Lees verder “De affaire-Golb (3)” →

Deel dit:

De affaire-Golb (2)

On door Jona LenderinginArcheologie, Christendom, Geschiedenis, Jodendom, Verenigde Staten, Wetenschap
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.
2000-2025 na Chr.
Twee snippers van de Dode Zee-rollen met daarop de tekst van Prediker (Jordan Museum, Amman)

[Dit is het tweede deel van een korte serie rond de moeizame omgang met de Dode Zee-rollen; het eerste deel is hier.]

De stelling van Norman Golb was dat de Dode Zee-rollen niet de bibliotheek vormden van een sekte die in een groot gebouw bij Qumran aan de Dode Zee zou hebben gewoond, maar dat het ging om een verzameling boeken uit Jeruzalem. Pogingen aan de hand van de Dode Zee-rollen een sekte te reconstrueren zouden onterecht zijn: de bibliotheek representeerde mainstream jodendom.

Golb werd niet helemaal serieus genomen, maar eerlijk is eerlijk: sommige geleerden stapten wel wat snel over de door hem genoemde bezwaren heen. Het voorlopige rapport van de opgravingen in Qumran stelt vrij duidelijk dat de rollen niet in Qumran kunnen zijn vervaardigd. Op dat punt hebben critici als Golb gelijk, maar dat de rollen niet uit Qumran stammen, wil nog niet zeggen dat ze dus uit Jeruzalem komen. Het genoemde rapport zoekt de oorsprong in Galilea. Niettemin leek rond 2000 de discussie over het boek van Golb voorbij.

Lees verder “De affaire-Golb (2)” →

Deel dit:

De affaire-Golb (1)

On door Jona LenderinginArcheologie, Christendom, Geschiedenis, Jodendom, Verenigde Staten, Wetenschap
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.
2000-2025 na Chr.
Een van de Dode-Zee-rollen: 4QTestimonia, met teksten over de messias (Jordan Museum, Amman)

Von Guttenberg, nóg vijf Duitsers, Philippe Guggler, Diederik Stapel, Roos Vonk, Don Poldermans… het lijstje academische fraudeurs van 2011 is ontluisterend lang. Het betreft echter alleen Europese gevallen. Ik rakel een recente kwestie op uit de Verenigde Staten: de affaire-Golb.

Deze rel, waarvan de hoofdpersoon inmiddels in de gevangenis zit, is interessant omdat ze de oudheidkunde betreft, de meest  irrelevante discipline ter wereld. Dat betekent dat áls er iets verkeerd gaat, het alleen kan liggen aan de wetenschappers zelf. Ze kunnen niet, zoals klimaatwetenschappers, farmacologen en economen, verwijzen naar politieke of commerciële druk. De affaire duidt op interne academische rot.

Lees verder “De affaire-Golb (1)” →

Deel dit: