Opnieuw filmen in Nijmegen

Het moet zo’n zestien jaar geleden zijn dat ik in museumpark Archeon een re-enactor ontmoette die mijn aandacht trok met een laat-Romeinse militaire uitrusting. En dat in een park waar vooral legionairs rondliepen met een uitrusting uit de eerste eeuw. Ik knoopte een praatje aan en zo leerde ik Robert Vermaat van Fectio kennen. Aardige kerel, historicus van huis uit, niet alleen gefascineerd door de Late Oudheid maar ook in staat er met veel kennis van zaken over te spreken. Als de Late Oudheid de laatste tijd aan populariteit wint – en er zijn cijfers die daarop wijzen – dan is het mede door enthousiastelingen als Robert.

Afgelopen dinsdag zocht ik hem op tijdens het altijd gemoedelijke Laat-Romeinse Festival in Orientalis, vlakbij Nijmegen. Zoals de vaste lezers van deze inmiddels niet meer zo kleine blog weten is Livius, waarvan ik vennoot ben, bezig met het maken van een reeks korte filmpjes waarin we mensen laten uitleggen waarop onze kennis van de Oudheid is gebaseerd. Veel uitleg daarvan is er niet, terwijl juist dát heel belangrijk is: als een vakgebied zijn methoden niet uitlegt, lijkt het immers geen methode te hebben en trekt het amateurs aan, staat het met zijn mond vol tanden tegenover kwakhistorici, verliest het gezag en kan het niet langer de samenleving adequaat informeren. In Orientalis legden Robert en zijn collega, de archeologe Janneke Kluit voor de camera uit hoe ze antieke kostuums reconstrueren.

Lees verder “Opnieuw filmen in Nijmegen”

Tranen om het Valkhof

Gezichtsmasker van een Romeinse helm (Valkhof Museum, Nijmegen)

Een jaar of zo geleden begeleidde ik een Duitse journalist die een stuk wilde schrijven over Romeins Nederland. Op zijn laatste dag belde hij me wakker: hij wilde eerder op pad, het was nog ver naar Beieren, en hij zou om half tien langsgaan in het Valkhof Museum in Nijmegen. Dat was problematisch omdat de conservator, die had beloofd de man te zullen rondleiden, niet aanwezig kon zijn voor elf uur. Ik beloofde mijn Duitse gast dat ik zo snel mogelijk naar Nijmegen zou sporen en dat ik hem in de tijd dat hij te vroeg voor zijn afspraak was, zou rondleiden over het Valkhof (met zijn mooie Ottoonse kapel voor Sint-Nicolaas). Dan had hij dat alvast gezien en kon hij na het museumbezoek meteen verder. Vanuit de trein belde ik de conservator, die zich daarna alle moeite getrooste om zijn onverwacht vroege gast een vervroegde rondleiding te geven.

Wat ik maar zeggen wil: de mensen van het Valkhof Museum zijn verschrikkelijk aardig. Met de mogelijke uitzondering van het Multatulihuis ken ik in Nederland geen vriendelijker museum. Een museum bovendien met een fenomenale collectie Romeinse voorwerpen. Wie in Nederland van de Oudheid houdt – en dat zijn er tienduizenden – heeft een zwak voor het Valkhof, en ik was dan ook geschokt toen ik gisteren in het NRC Handelsblad las over de moeilijkheden in het museum. Er waren al eerder berichten over problemen, maar nu het onder de kop “Ondergang dreigt voor Museum Het Valkhof in Nijmegen” werd uitgespeld, zonk pas echt bij me in hoe precair de situatie is.

Lees verder “Tranen om het Valkhof”

Opnieuw Aquilius

Medaillon van Aquillius van VIII Augusta (Valkhof Museum, Nijmegen)

Een tijdje geleden blogde ik over het medaillon dat u hierboven ziet. Het voorwerpje is gevonden op het Kops Plateau in Nijmegen en ik vertelde dat deze vermoedelijk het eigendom is geweest van een centurio – eigenlijk: een primus pilus, de oppercenturio – Gaius Aquilius die ook door de Romeinse historicus Publius Cornelius Tacitus wordt genoemd.

De identificatie is belangrijk. De aanwezigheid van een centurio uit het Achtste Legioen Augusta – zie de inscriptie; dat het gaat om een centurio, blijkt uit het vishaakje > links op de derde regel – op het Kops Plateau werpt namelijk nieuw licht op het Romeinse beleid vóór de Bataafse Opstand. Tacitus, die causaliteit uitsluitend plaatst op individueel niveau, presenteert het alsof de opstand ontstond door toedoen van Julius Civilis, die de onrust door rekruteringspraktijken voor zijn eigen doeleinden benutte. Vervolgens was de Romeinse reactie inadequaat door – opnieuw een op individuen gebaseerde analyse – falend leiderschap. (Dat de troepensterkte met 75% was afgenomen, lijkt Tacitus niet te deren.)

Lees verder “Opnieuw Aquilius”

Romeinenmeeting

De fundamenten van een toren bij de poort van het limes-fort te Aardenburg

Het programma van de komende editie van de Romeinenmeeting bestaat uit twee centrale lezingen, gevolgd door een tiental ‘flitspresentaties’ waarbij actuele ontwikkelingen in Romeins Nederland aan bod komen. Daarna volgt een bezoek aan de Romeinse expositie van het Valkhof Museum, alwaar vijf experts een verhaal vertellen bij hun favoriete museumstuk (‘Verhaal op Zaal’). De meeting sluit af met een informatiemarkt en ruime borrel met Romeinse hapjes.

Lees verder “Romeinenmeeting”

Romeinenmeeting

Romeinenmeeting 2012

De belangrijkste oudheidkundige manifestatie in Nederland is het Romeinenfestival, dat elke twee jaar plaatsvindt op het Kops Plateau in Nijmegen: niet toevallig een van ’s lands belangrijkste archeologische monumenten. De bezoekers van het festival kunnen een zomerweekend lang kennismaken met antieke ambachten, de laatste tijdschriften en boeken kopen of een Romeins hapje eten. De demonstraties van re-enactors trekken de meeste aandacht.

Vorig jaar verzorgden – en dat was voor het eerst – de medewerkers van de Radbouduniversiteit lezingen. Het is een teken dat de organisatie serieus wordt genomen, en dat is (volgens mij) ook terecht: ze timmert als geen ander aan de weg om informatie over de Oudheid aan het grote publiek door te geven. Naast het festival is er bijvoorbeeld de Romeinenweek.

Lees verder “Romeinenmeeting”

Rehabilitatie van een Romein

Medaillon van Aquillius van VIII Augusta (Valkhof Museum, Nijmegen)

Indolent, decadent, inefficiënt, incompetent: dat waren, volgens de Romeinse historicus Publius Cornelius Tacitus, de voornaamste kwaliteiten van de Romeinse generaal Hordeonius Flaccus. En hij was nog jichtig ook. Niet bepaald de ideale man om de Rijngrens te verdedigen, zeker niet op een moment waarop driekwart van de troepen naar Italië was getrokken om daar Vitellius te helpen aan het keizerschap. Tot overmaat van ramp kwamen in de late zomer van 69 de Bataven in opstand, een half-geromaniseerde stam in de Betuwe.

Tacitus vertelt hoe de opstandelingen de Romeinse forten langs de Neder-Rijn een voor een innamen en plunderden, een gebeurtenis die archeologisch wordt bevestigd: alle bekende versterkingen hebben een brandlaag die rond 69 valt te dateren. Gelukkig was er een centurio, Aquilius, die erin slaagde de overlevende Romeinse soldaten te verzamelen, omvormde tot een strijdgroepje en zich een weg terugvocht naar de veiligheid van Batavodurum, het huidige Nijmegen.

Lees verder “Rehabilitatie van een Romein”