Poster

Nogal verouderd
(klik=groot)

Het volgende zult u misschien een flauw stukje vinden. Dat geeft niet. U hoeft het niet met alles eens te zijn. Het gaat me om het plaatje hiernaast: een poster die ik vorig jaar zag hangen in de school van mijn nichtje en neefje.

De poster dient ter ondersteuning van de tijdvakken waarin het geschiedenisonderwijs momenteel is verdeeld: niet langer de traditionele vierslag van Oudheid, Middeleeuwen, Nieuwe Tijd en Nieuwste Tijd, maar de tien tijdvakken die de Commissie-De Rooy in 1999 heeft voorgesteld. Ik vind die herverdeling van de geschiedenis uitstekend, al heb ik wat bedenkingen bij de concrete uitwerking van “mijn” tijdvak, de Oudheid. Maar daar gaat het me nu niet om, het gaat me nu slechts om die poster.

Lees verder “Poster”

Archeologisch non-nieuws

De piramide van Saqqara bestaat wél.

De bestudering van de Oudheid is een zinvolle bezigheid. Oudheidkundigen maakten een eind aan de letterlijke uitleg van de Bijbel en legden zo de grondslag van de Verlichting. Darwins evolutietheorie is geïnspireerd door de wijze waarop classici oude teksten reconstrueren. De krankjorume racistische theorieën van het nationaal-socialisme hadden alles te maken met gemakzuchtige uitleg van antieke etnografische literatuur. Oudheidkundigen dragen bij aan de vorming van onze cultuur en samenleving. Hun vak is belangrijk.

Dat de media aandacht aan de oudheidkunde besteden, is daarom terecht. Het gaat echter zo vaak verkeerd dat ik daar elke week twee of drie keer over kan bloggen. Vandaag is het een Nu.nl-bericht over het oude Egypte en morgen is het weer iets anders.

Lees verder “Archeologisch non-nieuws”

Oudheidkundige zelftrivialisering

(Reguliersgracht 9, Amsterdam)

Bravo! Het record wetenschappelijke zelftrivialisering stond weliswaar ongelooflijk scherp met het bericht dat vrouwelijke gladiatoren topless vochten, maar het blijkt nóg scherper te kunnen. Eindelijk weten we welk bot de Schepper aan de man heeft ontnomen om Eva te kunnen scheppen, en het is het penisbot. Lees het hier!

Lees verder “Oudheidkundige zelftrivialisering”

Genetica en fondsenwerving

Naqada-aardewerk (Neues Museum in Berlijn)

Dat was toch aardig. Genetici hebben bevestigd wat ze al een tijdje wisten, dat er uitwisseling is van genetisch materiaal tussen Syrië en Ethiopië. Dat is ook helemaal niet zo vreemd. Al in de Naqada-tijd (zeg maar het vierde millennium voor Christus) voeren kooplieden uit Egypte naar zowel Syrië als Nubië. Daarmee zijn ze vrolijk doorgegaan tijdens het Oude Rijk, de Eerste Tussenperiode, het Middenrijk, de Tweede Tussenperiode, het Nieuwe Rijk en de Late Tijd. In die laatste periode was de culturele kruisbestuiving zelfs buitengewoon intensief. Het zou nieuws zijn als er géén uitwisseling van genetisch materiaal was tussen de twee culturen.

Dat je bevestigt wat we al wisten, is voor een wetenschapper ondertussen wat vervelend. Daarmee overtuig je je financiers namelijk niet. Onze genetici wisten raad: je zegt gewoon dat dit past bij het verhaal van het bezoek van de koningin van Seba aan koning Salomo (1 Kon. 10.1-13). En verdraaid, iedereen schrijft het over, hoewel Seba niet ligt in Ethiopië maar in Jemen. De claim is ongeveer even onzinnig als wanneer je, nadat je hebt vastgesteld dat er genetische overeenkomsten zijn tussen mensen uit Syrië en België, het middeleeuwse sprookje erbij haalt dat Jozef van Arimatea is afgereisd naar Engeland.

Lees verder “Genetica en fondsenwerving”

Hoe je archeologie niet moet uitleggen

Wetenschap uitleggen is een vak. Daarbij worden ook wel eens fouten gemaakt. Die zijn vaak niet makkelijk te benoemen, omdat inzicht in het vak zelf nodig is. Het voorbeeld dat ik nu geef is wat triviaal, maar heeft het voordeel dat er geen inhoudelijke kennis voor nodig is.

Om het oude Rome lagen verschillende wegen. De Via Nomentana leidde naar Nomentum, de Via Gabina naar Gabii, de Via Tusculana naar Tusculum, de Via Ardeatina naar Ardea. Je hoeft geen Latijn te kunnen om te begrijpen dat straten werden genoemd naar hun bestemming. Dat geldt ook voor wegen als de Via Portuensis (naar de portus, haven) en de Via Ostiensis (naar de riviermond, ostia). Er zijn ook straten die zijn genoemd naar hun bouwers (de Via Appia bijvoorbeeld), maar er is niet één straat vernoemd naar het landschap waar ze doorheen liep.

Lees verder “Hoe je archeologie niet moet uitleggen”

Kwakgeschiedenis: het Griekse erfgoed

Echt niet. De Egyptenaren en Mesopotamiërs waren, voor zover we weten, Galenus een millennium of twee voor.

De wetenschappelijke methode, onze vrijheid, de experimentele wetenschap, de democratie, rationaliteit, wiskunde, wijsbegeerte… het wordt allemaal maar toegeschreven aan de oude Grieken en het is bijna allemaal niet waar.

Over het algemeen gaat de drogredenering als volgt: wij hebben X, de Grieken hadden ook X, dus wij hebben het van de Grieken. Dat X ook bij andere volken kan zijn voorgekomen wordt vaak genegeerd (wiskunde is hier een voorbeeld), zoals men ook vaak over het hoofd ziet dat X vergeten kan zijn geraakt en herleefd kan zijn, zonder dat er een direct verband is (democratie).

Lees verder “Kwakgeschiedenis: het Griekse erfgoed”

Archeologisch non-nieuws

Praetorium, Keulen

Archeologen graven in de regel slechts sporen van resten van overblijfselen op. Het vergt veel uitleg om dat begrijpelijk te maken. Tegelijk gaan er honderdduizenden om in de archeologie. Dat leidt nogal eens tot klachten. In de Belgische gemeente Lier kon men laatst uitleggen hoe een miljoen euro was uitgegeven voor een onderzoek dat eigenlijk alleen één interessante munt had opgeleverd. De verplichting tot onderzoek staat steeds vaker op gespannen voet met het maatschappelijk draagvlak.

De oplossing is dat je het belang van je vondsten schromelijk overdrijft. Als je onderzoek doet in het onbekende Qasr al-Hir al-Sharqi, breng je naar buiten dat je graaft in het legendarische Palmyra, dat tenslotte slechts honderd kilometer verderop ligt; als je een standbeeld van Caligula aantreft, beweer je dat je zijn graf hebt gevonden; als je een boot in het meer van Galilea vindt, beweer je dat die uit de tijd van Jezus komt en huil je krokodillentranen als de pers vervolgens – geheel naar verwachting – schrijft dat het scheepje van Jezus was.

Lees verder “Archeologisch non-nieuws”

Zwijgende letterdames en -heren

De Lachmannmethode was het model van Darwins evolutieleer.

Ik heb een erg aardige uitgever, waar ook erg aardige mensen werken. Ik ga daarom graag bij ze langs. Toch vermijd ik de nieuwjaarsborrel, heb ik uitnodigingen voor het boekenbal afgeslagen en ga ik ook niet naar de septemberborrel.

Ik voel me namelijk niet op mijn gemak tussen al die letterdames en -heren. Het is in het boekenvak als in elke andere beroepsgroep: zet enkele vakgenoten bij elkaar, en de conversatie gaat over onderwerpen waarover men het eens is. Deze of gene literaire prijs, hoe triest het toch is dat Selexyz surseance moest vragen, het ongunstige culturele klimaat, de olijk Halve Zoolstra genoemde staatssecretaris. Ik verveel me al heel snel. Dat ligt dus niet aan die leuke mensen, maar aan mij. Ware ik tandarts op een tandartsencongres, ik zou me vervelen bij de borrelconversatie daar.

Lees verder “Zwijgende letterdames en -heren”

De kop uit het zand?

Een tijdje geleden kwam een geleerde uit Delft in het nieuws, omdat hij meende dat er reden was om aan te nemen dat buitenaardse wezens de aarde wel eens aandeden. De natuurwetten maken dat vrijwel onmogelijk, en geloof in UFO’s geldt om die reden dan ook als pseudowetenschap.

De man sprak over UFO’s in zijn vrije tijd, maar gegeven zijn positie als medewerker van een wetenschappelijke instelling, meende de Delftse universiteit dat het toch beter was een begeleidingscommissie in te stellen (meer). Alleszins redelijk.

Lees verder “De kop uit het zand?”

Jezus de hermafrodiet?

Hermafroditos (Palazzo Massimo, Rome)

Ze zijn ook dit voorjaar weer lekker bezig, die wetenschappers, met het beschadigen van de wetenschap. Dat is een traditie. Dit keer is de hoax dat Jezus misschien een hermafrodiet was.

Wat is het nieuws? Een theologe wijst erop dat we, zolang we Jezus’ DNA niet hebben, niet kunnen weten of hij biologisch een man was of alleen maar die rol aannam (en daarin werd erkend). Dat werd dus samengevat tot “Jezus als hermafrodiet“, waarop een andere geleerde terugschrijft dat in de Bijbel over Jezus wordt gesproken als een “hij”. Dat is een ignoratio elenchi, want de theologe had al aangegeven dat Jezus’ mannelijke rol werd erkend. Een beter antwoord zou, althans volgens mij, zijn geweest dat on n’a pas besoin de cette hypothèse.

Lees verder “Jezus de hermafrodiet?”