Ik schreef in het vorige blogje over het Parthische Rijk dat het met het Romeinse keizerrijk een compromisvrede had bereikt over Armenië. De koning van die bufferstad zou een Parthische prins zijn uit de Arsakidische dynastie, maar had de goedkeuring nodig van de Romeinse keizer. Er was echter niets geregeld voor de afzetting van een koning.
Trajanus’ oorlog
Toen de Parthische koning Osroes I gedwongen was een Armeense leider te onttronen, vormde dat voor de Romeinse keizer Trajanus de aanleiding tot een oorlog. In 114 viel hij het Parthische Rijk binnen, gesteund met een betere cavalerie dan de Romeinen ooit eerder hadden kunnen inzetten. De Parthen werden verslagen. De Romeinen annexeerden Armenië en in het volgende jaar marcheerde Trajanus naar het zuiden, waar hij de Parthen dwong het ene na het andere bolwerk te ontruimen. In 116 capituleerde Ktesifon en richtte Trajanus nieuwe provincies in met grandioze namen als Assyria en Babylonia. Dat bleek voorbarig.
De regio was allerminst gepacificeerd. Er braken allerlei opstanden uit, wat bewijst dat de bevolking loyaal was aan de Parthische heersers. Tegelijkertijd kwamen de Joden op Cyprus, in Egypte, de Cyrenaica en noordelijk Mesopotamië in opstand. Ik schreef er al eens over. Trajanus was gedwongen een leger te sturen om die revoltes onderdrukken. Weliswaar wist Trajanus de orde te herstellen, maar zijn opvolger Hadrianus besloot in 117 de in het oosten veroverde gebieden op te geven. Niettemin was nu duidelijk geworden dat de Romeinen wisten hoe ze de Parthen moesten verslaan.
Misschien was het echter niet de Romeinse kracht, maar de Parthische zwakte die de ramp had veroorzaakt. In de eerste eeuw was de Parthische adel machtiger geworden, omdat de koningen haar het gezag had gegeven over de boeren en hun land. Een vorm van horigheid, zouden we kunnen zeggen. De aristocraten waren nu meer in een positie om de Arsakidische koning te weerstaan. Tegelijkertijd was diens familie verdeeld geraakt.
Opnieuw een Romeinse oorlog
Een halve eeuw later was het opnieuw raak en dit keer waren de Parthen de agressor. In 161 verklaarde Vologases IV de oorlog. Opnieuw was Armenië de inzet. Vologases bezette het gebied en vernietigde en passant een Romeins legioen (VIIII Hispana of XXII Deiotoriana). Het Romeinse tegenoffensief verliep traag, maar in 165 viel Ktesifon. De Romeinse keizer Lucius Verus bracht steden als Edessa en Nisibis, beide gelegen tussen Eufraat en Tigris, in de Romeinse invloedssfeer, maar was niet in staat ze tot provincie om te vormen. Wel was nu duidelijk dat de Romeinen militair superieur waren.
De genadeslag kwam dertig jaar later. Koning Vologases V had tijdens de Romeinse burgeroorlog van 193 na Chr. geprobeerd Edessa en Nisibis te heroveren, maar toen generaal Septimius Severus eenmaal het keizerschap had bemachtigd, nam hij wraak. Opnieuw namen de Romeinen Ktesifon in. Volgens een moderne schatting waren het daar bemachtigde goud en het zilver voldoende om een Europese economische crisis drie tot vier decennia uit te stellen. De gevolgen voor het Parthische Rijk waren overeenkomstig catastrofaal.
Het einde van het Parthische Rijk
De Parthen, verarmd en zonder kans om de verloren westelijke gebieden terug te winnen, waren gedemoraliseerd. Bescheiden successen tijdens een Romeinse burgeroorlog in 217/218 werden niet verzilverd. De Arsakiden moesten meer en meer concessies doen aan de adel. De vazalkoningen weigerden soms te gehoorzamen. In 224 kwam de Perzische vazalkoning Ardašir, uit de familie van de Sassaniden, in opstand tegen de Parthische koning Artabanos IV. De overwinning werd gevierd met een imposant maar slecht leesbaar rotsreliëf bij Firuzabad in het zuiden van het huidige Iran.
Twee jaar later nam Ardašir Ktesifon in. Deze keer betekende dat het definitieve einde van het Parthische Rijk. Het betekende tevens het begin van een tweede Perzische rijk, geregeerd door de Sassanidische koningen. De geschiedenis van het Sassanidische Rijk is echter ander verhaal.
Zelfde tijdvak
De Cypriotische stad Salamisjuli 9, 2024
Supermacht Beneluxnovember 13, 2016
Dolichenus in Tongerenjuni 7, 2019
“Deze keer betekende dit het definitieve einde van het Parthische. Het betekende tevens het begin van een tweede Perzische rijk”
Volgens de definitie die ik twee blogs eerder gaf is dit nog steeds niet genoeg om het Parthische Rijk een “failed state” te noemen. De dynastie werd vervangen, de staat niet.
Veeleer verwerd het West-Romeinse Rijk in de Vijfde Eeuw tot een failed state. Het zou vele eeuwen duren voor West-Europa weer van dat etiket afkwam (in de Lage Landen met de vorming van Vlaanderen, Brabant, Holland en Gelre, dus relatief tamelijk vroeg).
Terzijde. Toen ik bij vragen voor eind december naar Romeins glas vroeg, bedoelde ik dit:
https://twitter.com/AlisonFisk/status/1737476634062500262/photo/1
En zo blijkt decentralisatie zich toch tegen een rijk te kunnen keren. Die negentiende eeuwers waren niet gek.
Een ‘failed state’ krijgt trouwens steeds meer verschillende invullingen.
Ja, maar dat is geen excuus om dat ook te doen als we wetenschap proberen te bedrijven. Vandaar dat ik een definitie opzocht in een respectabele bron.
Het was geen verwijt Frank. Rustig.
Maar de term ‘failed state’ wordt nu door sommigen gebruikt voor bijvoorbeeld het huidige Rusland, omdat het niet heeft voldaan aan de verwachtingen die dertig jaar geleden in westerse academia/beleidsfora/denktanks werden gekoesterd. Ook zou het zijn bevolking teleurgesteld hebben, dat wordt er ook bijgetrokken als falen.
De Russische oorlogseconomie draait op volle toeren en Poetin zit stevig in het zadel. Als staat lijkt Rusland mij allesbehalve mislukt. Schurkenstaat misschien, maar niet mislukt.
Zo werkt begripsinflatie.