Confucius 6: De vijf kernwaarden (1)

On maart 26, 2026maart 27, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China3 reacties

0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.

Geleerde Chinezen in gesprek (Han-periode; Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het zesde blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.]

De confuciaanse ethiek wordt vaak omschreven door middel van vijf kernwaarden. Deze systematisering is in de Analecten nog niet aanwezig, en stamt uit de latere traditie. Desondanks komen de kernwaarden al wel in de Analecten voor, en het is handig om ze te benoemen om de ethiek van het vroege confucianisme te begrijpen.

Lees verder “Confucius 6: De vijf kernwaarden (1)” →

Confucius 5: Studie en oefening

On maart 26, 2026maart 26, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China

Tijdvak: 550 v.Chr. - 475 v.Chr.

0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.

Chinese hoveling (Han-dynastie; Musée de Mariemont, Morlanwelz)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het vijfde blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.]

Het confucianisme is een expliciet intellectualistische filosofie. Opvoeding en studie staan centraal. Confucius’ eigen onderwijs stond open voor mensen van alle rangen en standen. Eenieder die, ten teken dat het onderricht hem wat waard was, desnoods voor de meester maar een stukje gedroogd vlees ter betaling meebracht, kon van zijn onderwijs gebruik maken.

Lees verder “Confucius 5: Studie en oefening” →

Confucius 4: Confuciaanse relaties en verhoudingen

On maart 25, 2026maart 28, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China

Tijdvak: 550 v.Chr. - 475 v.Chr.

0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.

Chinees bronswerk uit de tijd van Confucius (Musée Guimet, Parijs)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het vierde blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.]

In het China van de tijd van Confucius deed het er nogal toe waar je wieg stond. Afkomst bepaalde in hoge mate de kansen die je kreeg. Het recht op scholing en het recht op het bekleden van hoge functies hingen daarvan af. Macht was daarbij overerfelijk. Het maakte dus nogal wat uit of je van adel was of niet.

Lees verder “Confucius 4: Confuciaanse relaties en verhoudingen” →

Confucius 3: Rectificatie van de namen

On maart 25, 2026maart 25, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China3 reacties

Tijdvak: 550 v.Chr. - 475 v.Chr.

0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.

Een bijl uit het China van Confucius (Wereldmuseum, Leiden)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is derde van tien blogjes over Confucius. De introductie las u hier.]

Als Confucius nou eens het landsbestuur zou krijgen, waarmee zou hij dan beginnen?

Hij zou “de definities van namen” weer scherpstellen, antwoordt hij.

“Mijn hemel wat een omweg!” roept zijn leerling Zilu uit. Maar Confucius is dan ook niet zomaar een politicus, hij is filosoof, en we noemen hem zo, juist door deze fundamentele aanpak.

Het gaat Confucius voornamelijk om namen van concepten die te maken hebben met de samenleving. Volgens Confucius hadden deze namen oorspronkelijk een bepaalde belangrijke betekenis, maar waren die naar verloop van tijd verwaterd.

Lees verder “Confucius 3: Rectificatie van de namen” →

Confucius 2: De werken van Confucius

On maart 24, 2026juni 19, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China

Tijdvak: 550 v.Chr. - 475 v.Chr.

0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.

Chinees schrift (Koninklijke Musea voor Kunst en Geschiedenis, Brussel)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Hier is het tweede blogje uit de tweede reeks over China: over Confucius. De introductie las u hier.]

Confucius leefde in een tijd waarin kennis vooral mondeling werd overgedragen. Hij heeft zelf dan ook geen werken op zijn naam staan. Maar hij wordt in de traditie desondanks met vier tot zes boeken geassocieerd. Hoe dat kan?

Verzamelen, ordenen, redigeren

Volgens de overlevering verzamelde, ordende en becommentarieerde Confucius voor zijn onderwijs bestaande teksten uit de Zhou-periode. Dit betrof om te beginnen de drie boeken die we al tegenkwamen: het Boek der Documenten (Shujing), het Boek der Veranderingen (Yijing ofwel I Tjing) en het Boek der Oden (Shijing). Vooral dat laatste boek zou voor het confuciaanse onderwijs belangrijk zijn: de traditionele verhalen in deze rituele hymnen gaan volgens Confucius over belangrijke deugden.

Lees verder “Confucius 2: De werken van Confucius” →

Confucius 1: Tijd en leven van Confucius

On maart 24, 2026juni 25, 2026 door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China

Tijdvak: 550 v.Chr. - 475 v.Chr.

0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.

Confucius (de afbeelding is niet contemporain)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier. De eerste serie over China stond daar. Vandaag begint de tweede reeks over China: over Confucius.]

De tijd van de Oostelijke Zhou-dynastie (770-256 v.Chr.) wordt traditioneel ingedeeld in twee perioden. Het eerste tijdvak duurt grofweg tweehonderdvijftig jaar, en wordt de Periode van Lente en Herfst genoemd. Aan het eind van die periode leefde Confucius.

Lees verder “Confucius 1: Tijd en leven van Confucius” →

Het Hemels Mandaat in Mesopotamië

On januari 29, 2026februari 1, 2026 door Jona LenderinginBabylonië, China, Geschiedenis, Irak, Oud China, Perzië, Religie6 reacties

Tijdvak: 550 v.Chr. - 525 v.Chr.

0550-0525 v.Chr.

Een paar dagen geleden schreef Kees Alders op deze blog over het Hemels Mandaat, Tianming, dat de Zhou-dynastie uit het westen van China voor zichzelf claimde toen ze in de elfde eeuw v.Chr. de Shang-dynastie omverwierp. Samengevat:

De laatste Shang-vorst zou wreed en losbandig zijn geweest, en daarmee het morele mandaat hebben verloren om zijn rijk te besturen.

Dit idee is in het latere China een belangrijke rol blijven spelen, aangezien het een van de kernvragen introduceerde van de latere Chinese filosofie: wat was immers de deugd waarover de heerser diende te beschikken? Die vraag laat ik verder aan Alders over om te beantwoorden, ik wijs op een parallel in Mesopotamië.

Lees verder “Het Hemels Mandaat in Mesopotamië” →

Chinese filosofie (3) De Zhou-cultuur

On januari 26, 2026maart 24, 2026 door Kees AldersinFilosofie, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Oud China

Tijdvak: 1050 v.Chr. - 675 v.Chr.

1050-1000 v.Chr.1000-0950 v.Chr.0950-0900 v.Chr.0900-0850 v.Chr.0850-0800 v.Chr.0800-0775 v.Chr.0775-0750 v.Chr.0750-0725 v.Chr.0725-0700 v.Chr.0700-0675 v.Chr.

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier; het eerste deel over China was daar, en hieronder staat het derde deel, dat gaat over drie belangrijke geschriften uit de Zhou-tijd, en over de problemen tegen het einde van die periode.]

Waar we de Shang-tijd vooral kennen door hun inscripties van offerbotten, waren de Zhou echte schrijvers en verhalenvertellers. Veel geschriften uit de vroege Zhou-tijd, de zogeheten Westelijke Zhou, kwamen later terecht in de Chinese canonieke literatuur. Ik behandel de belangrijkste drie.noot Ik geef daarbij eerst de naam van het werk in het Nederlands, daarna de pinyin-schrijfwijze (de officiële door China gehanteerde methode om Chinees in westers schrift om te zetten), en vervolgens een paar verouderde schrijfwijzen die de lezer in oudere of minder wetenschappelijke stukken zou kunnen lezen, zodat duidelijk is dat het hier om hetzelfde gaat.

Lees verder “Chinese filosofie (3) De Zhou-cultuur” →

Chinese filosofie (2) Het “hemels mandaat”

On januari 25, 2026februari 1, 2026 door Kees AldersinFilosofie, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Oud China1 reactie

Tijdvak: 1050 v.Chr. - 700 v.Chr.

1050-1000 v.Chr.1000-0950 v.Chr.0950-0900 v.Chr.0900-0850 v.Chr.0850-0800 v.Chr.0800-0775 v.Chr.0775-0750 v.Chr.0750-0725 v.Chr.0725-0700 v.Chr.

In de traditionele geschiedschrijving van het vroegste China viel de Shang-dynastie na een opstand van de Zhou rond 1046 v.Chr. De Zhou waren oorspronkelijk een vazalstaat van de Shang. Hun hoofdstad was Haojing, bij het huidige Xi’an in Shaanxi. Dit is westelijker en meer landinwaarts, en meer bergachtig dan Henan, en was daarom dunner bevolkt. Maar de grond is vruchtbaar, en het ligt strategischer dan de vlakten van Henan.

Lees verder “Chinese filosofie (2) Het “hemels mandaat”” →

Chinese filosofie (1) De oudste tradities

On januari 24, 2026januari 25, 2026 door Kees AldersinFilosofie, Geesteswetenschappen, Geschiedenis, Oud China1 reactie

Tijdvak: 1700 v.Chr. - 1000 v.Chr.

1700-1600 v.Chr.1600-1500 v.Chr.1500-1400 v.Chr.1400-1300 v.Chr.1300-1200 v.Chr.1200-1150 v.Chr.1150-1100 v.Chr.1100-1050 v.Chr.1050-1000 v.Chr.

Shang-bronssmeedwerk (Musée Guimet, Parijs)

[De komende tijd zal Kees Alders enkele blogseries schrijven over de antieke Chinese en Indische filosofische stromingen. Een inleiding was hier; vandaag begint de eerste reeks over China met de tijd van de Shang-dynastie.]

Voordat we de filosofie van China kunnen behandelen, is het nodig te kijken naar de Chinese cultuur, hoe deze is ontstaan, en hoe deze de basis vormde voor de filosofie. Lees verder “Chinese filosofie (1) De oudste tradities” →