Categorie: Oude Griekenland

Overzicht van de geschiedenis en cultuur van oud Griekenland tot de Romeinse verovering.

Een onbekende taal op Sicilië

On door Jona LenderinginArcheologie, Geschiedenis, Klassieken, Oud Italië, Oude Griekenland9 reacties
Tijdvak: 675 v.Chr. - 550 v.Chr.
0675-0650 v.Chr.0650-0625 v.Chr.0625-0600 v.Chr.0600-0575 v.Chr.0575-0550 v.Chr.
Inscriptie uit Mendolito

Niet ver van het theater, amfitheater en het grote altaar van Syracuse, recht tegenover de wonderlijk mooie kerk van Onze Lieve Vrouwe van Tranen, bevindt zich het archeologisch museum. Naar goed Italiaans gebruik is het vernoemd naar een verdienstelijke archeoloog, in dit geval Paolo Orsi. De museale collectie is vermoeiend groot, en waanzinnig interessant.

Neem bovenstaande inscriptie uit Mendolito, een dorpje ten zuidwesten van de Etna. De vondstomstandigheden zijn duidelijk: dit zandstenen blok is in 1962 bij een officiële opgraving aangetroffen en maakte deel uit van een versterking uit het midden van de zesde eeuw v.Chr. Er staan zo’n vijftig letters op, die we van rechts naar links moeten lezen. Het interessante is dat we, ruim zestig jaar na de ontdekking, maar nauwelijks een idee hebben wat er staat.

Lees verder “Een onbekende taal op Sicilië” →

Lycië tussen Athene en Perzië

On door Jona LenderinginAnatolië, Geschiedenis, Oude Griekenland, Perzië
Tijdvak: 550 v.Chr. - 350 v.Chr.
0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.0475-0450 v.Chr.0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.
Rotsgraven in Myra

[Dit is het derde van vijf korte blogjes over Lycië; het eerste was hier.]

Ik liet u in het vorige blogje achter met de Perzische verovering van Lycië (landkaart), rond het midden van de zesde eeuw v.Chr. Na Xerxes’ mislukte expeditie naar Griekenland maakten de Griekse steden in Azië zich onafhankelijk, en ook enkele Karische en Lycische havensteden sloten zich aan bij de nieuwe Atheense alliantie, die was gericht tegen Perzië en Sparta.

Dit suggereert dat deze Lyciërs ongelukkig waren met de Perzische heerschappij, maar het is ook mogelijk dat een Atheens leger hun tot overgave heeft gedwongen. We weten zeker dat de Atheense admiraal Kimon rond 468 v.Chr. in de regio actief is geweest; ik blogde al eens over de slag bij Eurymedon. Er moeten echter meer soortgelijke expedities zijn geweest, die we niet kennen doordat we zo weinig bronnen hebben.

Lees verder “Lycië tussen Athene en Perzië” →

Herakles (2)

On door Jona LenderinginFenicië, Klassieken, Kreta en Mykene, Oude Griekenland4 reacties
De Kretenzische Stier (Archeologisch Museum, Antalya)

In mijn vorige blogje introduceerde ik de eerste zes werken die Herakles moest verrichten voor koning Eurystheus van Tiryns. De halfgod had de Peloponnesos ontdaan van monsters en zou voor zijn volgende zes werken reizen maken buiten de Peloponnesos.

De Kretenzische stier

Herakles’ zevende werk was het vangen van de Kretenzische stier. De bronnen zijn het oneens over de aard van dit beest: was het de vader van de Minotaurus of was dit het dier dat Europa vervoerde van Fenicië naar Kreta? Om het nog wat complexer te maken, wordt hetzelfde verhaal verteld over de Atheense held Theseus. In elk geval: men vertelde dat Herakles het ondier bedwong in de buurt van Marathon.

Lees verder “Herakles (2)” →

Herakles (1)

On door Jona LenderinginKlassieken, Oude Griekenland6 reacties
Herakles (Rijksmuseum van Oudheden, Leiden)

Ik heb voor volgende week een stukje klaar waarin ik vertel dat we oude mythen beter niet kunnen navertellen, dus het is alleen maar logisch dat ik vandaag eens de verhalen navertel over Herakles. Eerst maar eens een woord over zijn jeugd.

Herakles – of Hercules, zoals de Romeinen hem noemden – gold als de zoon van een sterfelijke vrouw, Alkmene, en de oppergod Zeus. Zeus’ wettige echtgenote Hera haatte het buitenechtelijke kind en stuurde daarom twee slangen om het te wurgen. De baby wist de ondieren echter te doden. Herakles werd een sterke krijger, maar Hera sloeg hem met waanzin, en het was in een vlaag van waanzin dat hij zijn eigen kinderen doodsloeg.

Lees verder “Herakles (1)” →

Perzisch Lydië

On door Jona LenderinginAnatolië, Archeologie, Geschiedenis, Oude Griekenland, Perzië1 reactie
Tijdvak: 550 v.Chr. - 325 v.Chr.
0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.0475-0450 v.Chr.0450-0425 v.Chr.0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.
Een Lydiër (Persepolis)

In het vorige blogje vertelde ik over het ontstaan, de bloei en de ondergang van het IJzertijdkoninkrijk Lydië. Rond het midden van de zesde eeuw had de Perzische koning Cyrus de Grote het onderworpen. De eerste door hem aangewezen gouverneur werd geconfronteerd met een opstand, die echter werd onderdrukt. Vanaf nu was Lydië een Perzische satrapie, wat een duur woord is voor een grote provincie. Misschien moeten we de gouverneurs, de satrapen, wel aanduiden als onderkoningen. De nieuwe heersers verbeterden de zogeheten Koninklijke Weg die Sardes en Gordion verbond met de hoofdsteden van het Perzische Rijk: Sousa, Persepolis en Pasargadai.

Oroitos

De generaal die de Lydische opstand onderdrukte, een zeker Harpagos, lijkt vrij lang over het westen van Anatolie geregeerd te hebben. Nog lang daarna claimde een lokale dynastie in Lycië, het zuidwesten van het huidige Turkije, van Harpagos af te stammen. Zulke claims zijn weleens waar gebleken. Wat de waarheid ook zij, toen Cyrus in 530 v.Chr. overleed, was de hoogste bestuurde in Lydië een satraap genaamd Oroitos.

Lees verder “Perzisch Lydië” →

Het rijk van de Lydiërs

On door Jona LenderinginAnatolië, Archeologie, Geschiedenis, Oude Griekenland1 reactie
Tijdvak: 700 v.Chr. - 525 v.Chr.
0700-0675 v.Chr.0675-0650 v.Chr.0650-0625 v.Chr.0625-0600 v.Chr.0600-0575 v.Chr.0575-0550 v.Chr.0550-0525 v.Chr.
De Paktolos

De Lydiërs waren een IJzertijdvolk is het westen van wat tegenwoordig Turkije heet. Ik noem ze op deze blog regelmatig, maar heb nooit uitgelegd wie het nu eigenlijk waren. Dat moet maar eens veranderen.

Mira

Het land van de Lydiërs ligt aan weerszijden van de rivier de Hermos, waar ze hun hoofdstad Sardes bouwden op de plaats waar een ander riviertje zich met de Hermos verenigt: de Paktolos, die goudpoeder met zich meevoert. Met vruchtbaar land, water en goud was het succes van Sardes feitelijk al verzekerd. Al in de Bronstijd had hier een machtig koninkrijk gelegen, Mira, dat als hoofdstad Abasa had gehad, ofwel Efese.

Hoewel Mira aan het begin van de twaalfde eeuw v.Chr. – daar zijn de Zeevolken weer – verdwijnt uit de geschreven geschiedenis, is er aanzienlijke continuïteit tussen Mira en Lydië. De Lydische taal, die we kennen uit ongeveer honderd inscripties, is afgeleid van het Luwisch, dat in Mira de schrijftaal was geweest.

Lees verder “Het rijk van de Lydiërs” →

Bilingue

On door Jona LenderinginArcheologie, Etrurië, Oude Griekenland9 reacties
Tijdvak: 550 v.Chr. - 475 v.Chr.
0550-0525 v.Chr.0525-0500 v.Chr.0500-0475 v.Chr.
Bilingue (Antikensammlung, München)

Op het moment dat u dit leest, zwerf ik door Parijs. Zoals u weet wisten de middeleeuwse theologen van de Sorbonne al dat de lieve God Parijs heeft geschapen als tegenwicht voor het universum, dat immers bot en bruut is. En het is een belangrijke wijsgerige kwestie, besproken door de filosofen in het Quartier Latin, waarom mensen, terwijl Parijs toch bestaat, ergens anders willen wonen. Wat ik maar zeggen wil: ik heb wel iets beters te doen dan bloggen.

Dus een plaatje. Het bovenstaande. Deze vaas – technisch: een hydria, die water bevatte – komt niet uit het Louvre, zelfs niet uit Parijs, maar uit de Antikensammlung te München. Op de schouder zien we van links een strijdwagen aan komen rijden; als u goed kijk ziet u dat de rechter strijdwagen rechtsomkeert maakt. De krijger middenin lijkt zich ook uit de voeten te willen gaan maken, al kijkt hij de naderende vijand nog wel aan.

Lees verder “Bilingue” →

Tekstselectie

On door Jona LenderinginGeesteswetenschappen, Klassieken, Methodologie en theorie, Oude Griekenland1 reactie
Tijdvak: 25 na Chr. - 50 na Chr.
0025-0050 na Chr.
Plato, wiens oeuvre al in de Oudheid aan tekstselectie onderworpen is geweest (Glyptothek, München)

Oudheidkundigen hebben twee hoofdsoorten bewijsmateriaal: de materiële resten en de geschreven teksten. Beide zijn de “neerslag” van de antieke cultuur. Een cultuur die we niet langer kunnen observeren en waarvoor we dus geen direct bewijs hebben, maar slechts aanwijzingen. Veel is ’t niet, maar juist het gebrek aan en de ambiguïteit van de data maken het vak uitdagend. De hamvraag is steeds hoe we van de weinige aanwijzingen die er zijn, komen tot een verantwoorde reconstructie van de antieke cultuur.

Over de wijze waarop archeologen de materiële resten de antieke cultuur documenteren, is veel geschreven. Dat heet reconstructietheorie en die maakt onderscheid tussen twee soorten verandering. Enerzijds zijn er natuurlijke transformaties: de wijze waarop, sinds de Oudheid, de materiële resten zijn veranderd. De processen variëren van het wegspoelen van steden langs de Nijl tot het ontstaan van patina op munten. Anderzijds zijn er culturele transformaties, die optreden als de aard van de materiële resten verandert door menselijk ingrijpen. Wie z’n afval opveegt, verandert ook z’n materiële neerslag. De jargontermen, die ik u gebied te vergeten, zijn n-transformatie en c-transformatie.

Lees verder “Tekstselectie” →

Faits divers (27)

On door Jona LenderinginEl-Andalus, Iberië, Oude Griekenland, Romeinse Keizerrijk5 reacties
Obligaat Andalusisch plaatje

Een nieuwe aflevering in de reeks faits divers, met deze keer – nou ja, faits divers dus.

Papyrologie

Dit is dus gewoon leuk: in Egypte is in 2022 bij de opgraving van de antieke stad Filadelfeia (in de Fayyum) een papyrus gevonden met achtennegentig regels van twee tragedies van Euripides, Polyeidos en Ino. Meer informatie hier.

Of dit belangrijk nieuws is, is een kwestie van smaak. Het is dataverwerving, en dat is geen nieuws. Astronomen melden het ook niet als ze een ster hebben ontdekt. Dataverwerving is slechts een voorwaarde voor wetenschap. Dankzij deze achtennegentig zinnen zullen wel nieuwe inzichten ontstaan maar geen nieuwe soorten inzicht. Dit is normale, gestaag voortgaande wetenschap, geen nieuwe wetenschap.

Lees verder “Faits divers (27)” →

Alexander verwoest Thebe

On door Jona LenderinginGeschiedenis, Griekenland, Macedonië, Oude Griekenland5 reacties
Tijdvak: 350 v.Chr. - 300 v.Chr.
0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.
De resten van de zuidelijke poort van Thebe, waardoor de Macedoniërs binnendrongen

In het vorige blogje vertelde ik dat de Griekse stadstaten in de zomer van 335 v.Chr. tegen Macedonië in opstand waren gekomen. De pas aangetreden koning Alexander greep bliksemsnel in en sloeg het beleg op voor Thebe. Op 12 september begon de bestorming. Onze beste bron, Arrianus, meldt Alexanders kolonel Perdikkas

niet wachtte op orders van Alexander om de strijd te beginnen, maar op eigen initiatief de palissade aanviel en doorbrak, en de voorposten van de Thebanen overviel. Toen Alexander dat zag, voerde hij ook de rest van het leger erheen, om te voorkomen dat de Thebanen de soldaten van Perdikkas zouden bedreigen. In die situatie werd Perdikkas zelf, terwijl hij met alle geweld probeerde door de tweede palissade heen te komen, getroffen en kwam hij ten val. In kritieke toestand werd hij weggedragen naar het kamp en ten gevolge van zijn verwonding bracht hij het er maar nauwelijks levend van af. De soldaten die met hem doorgebroken waren, dreven echter samen met Alexanders boogschutters de Thebanen op, in de holle weg die langs het heiligdom van Herakles loopt.noot Arrianus, Anabasis 1.8.1-3.

Lees verder “Alexander verwoest Thebe” →