In Petra

april 7, 2014
Reliëfs van Sabinos Alexandros

Reliëfs van Sabinos Alexandros

Over de in de rotsen uitgehouwen stad Petra, waar ik momenteel ben, valt verschrikkelijk veel te vertellen en dat ga ik dus mooi niet doen, want ik zit hier veel te fijn met een biertje op mijn hotelkamer. Maar over de foto hierbij valt wel iets te zeggen.

Deze reliëfs bevinden zich in de anderhalve kilometer lange kloof die naar Petra leidt. Het gat bovenaan is niet belangrijk, al proberen vrouwen er steentjes in te gooien. Als dat lukt, zullen ze een mooie man vinden. (Gek genoeg gingen ze ermee door, hoewel ik er toch was.) Het gaat me om de vier vensters onderaan, die ons iets vertellen over de voor-christelijke en voor-islamitische religie in het Midden-Oosten.

Lees de rest van dit artikel »


Botsende categorieën

februari 11, 2014

post-atheistSeksuele identiteiten zijn, om eens een open deur in te trappen, moderne constructen. In de negentiende eeuw vielen erotische verlangens, ideeën en handelingen onder de moraaltheologie, de psychiatrie, het strafrecht en de biologie. Pas betrekkelijk recent werd seksualiteit bevrijd uit de religieuze, morele, medische, juridische of biologische sfeer, ontstond seksualiteit als zelfstandige categorie en begonnen mensen te zeggen dat ze hetero of homo waren.

Iets dergelijks gebeurde in de vierde eeuw, toen religie als categorie kwam te ontstaan. In mijn vorige column wees ik erop dat ze ontstaan móest om ruimte te maken voor een christelijke identiteit. Tot dan toe bestonden er wel religieuze ideeën en handelingen, maar je deelname daaraan was onderdeel van bijvoorbeeld je nationale identiteit. Pas toen de christenen meer invloed kregen, wijzigden de categorieën die in het debat werden gebruikt. In universiteitsbargoens: het discours veranderde.

Lees de rest van dit artikel »


Kerstmis in Isfahan

december 29, 2013

post-atheistHet was de ochtend voor kerstmis en ik liep over straat met over mijn schouder een sporttas, over de ene arm een colbertje, onder de andere arm drie kerststollen en in de rechterhand een tasje met chocoladekerstkransjes. Het was duidelijk dat ik iets ging vieren en dat trok de aandacht: een voorbijganger vroeg me of ik wel wijn had kunnen kopen.

In één seconde had ik drie verschillende reacties. Eerst was ik uit het veld geslagen door de bizarre vraag. Daarna hervond ik mezelf: ik was in Iran, waar niemand de verleiding kan weerstaan een praatje aan te knopen met een vreemdeling. Je moet als Europeaan niet opkijken van curieuze vragen, zelfs niet van een aanbod je te helpen zoeken naar iets wat eigenlijk niet is toegestaan. En tot slot begreep ik wat de man had gebracht tot zijn opmerkelijke vraag: hij had uit mijn kerststollen en -kransen afgeleid dat ik kerstmis kwam vieren, wist dat christenen daarbij een ritueel hebben met brood en wijn, maar wist niet dat ze niet hun eigen drank naar de kerk meenemen.

Lees de rest van dit artikel »


Symboolpolitiek

november 27, 2013

post-atheistBuren weten doorgaans veel van elkaar. Bijvoorbeeld hoe ze elkaar het bloed onder de nagels vandaan kunnen halen. Dat bewees de Turkse vicepremier Bülent Arınç vorige week weer eens, door openlijk te verklaren dat de Hagia Sofia wat hem betreft snel weer gebruikt moest kunnen worden als moskee. Hij moet hebben geweten dat hij daarmee een groot aantal Grieken op de kast zou jagen – en zulks geschiedde. Het gebouw ligt namelijk niet alleen de bewoners van Istanbul na aan het hart, maar ook de leden van de Grieks-orthodoxe kerk.

Het historisch bewustzijn zit diep in die contreien en wie wil begrijpen hoe gevoelig deze kwestie ligt, zal moeten teruggaan naar het Byzantijnse Rijk: een Griekssprekend, christelijk keizerrijk met als hoofdstad Constantinopel, het huidige Istanbul. In 537 voltooide keizer Justinianus de kerk van de goddelijke wijsheid, de Hagia Sofia, als een soort bekroning van een schier eindeloze reeks successen: vrede met de Perzen, een rechtscodificatie, de annexatie van het graanrijke Tunesië en Sicilië, de verovering van Rome en de sluiting van de laatste heidense cultusplaatsen in Athene en Egypte. De Hagia Sofia was een triomfmonument.

Lees de rest van dit artikel »


Afstervend christendom

november 18, 2013

post-atheistEind dit jaar krijg ik gasten uit Libanon. Ze nemen nogal wat politiek met zich mee. Bergachtig als dat land is, is het in de loop der eeuwen een schuilplaats geweest voor vrijwel elke vervolgde religieuze minderheid, zodat Libanon tegenwoordig onderdak biedt aan sjiieten, Armeniërs, druzen, maronieten en bahai, en dan mis ik nog achtentwintig erkende religieuze groepen.

Deze confessies zijn belangrijk in de Libanese politiek. De president is bijvoorbeeld altijd een christen, de parlementsvoorzitter een sjiiet en de minister-president een soenniet. Omdat religie zo essentieel is, wordt ze veel openlijker beleden dan in Nederland. Dat leidt tot voor ons vrij absurde rivaliteiten. Naarmate de sjiieten het lijden van imam Hoessein nadrukkelijker herdachten, gingen de christenen grotere diners organiseren als er een kind wordt gedoopt. Zo is Libanon in al zijn gevarieerdheid het Midden-Oosten in het klein.

Lees de rest van dit artikel »


Schriftroof

november 4, 2013

Jona Lendering:

[Even een blogpost van mijn goede vriend Richard Kroes, die ik dermate belangrijk vind dat ik die graag met u deel.]

Originally posted on Apoftegma:

SanaaBlue01aVolgens onbevestigde berichten zouden in Jemen, in de hoofdstad Sana’a, oude koranmanuscripten zijn gestolen, waaronder één van circa 1300 jaar oud. Tot vandaag kan ik er maar drie nieuwsberichten over vinden, één van de Ahlul Bayt News Agency, één van the Voice of Russia en één van National Yemen. Niet bepaald bronnen waar je je wereldnieuws vandaan haalt. Maar als het klopt wat hier wordt bericht, dan zou dat wereldnieuws moeten zijn. Nieuws dat vergelijkbaar is met de diefstal van een originele Gutenberg-bijbel of een fors deel van de Dode Zeerollen.

De koran kon pas in zijn definitieve vorm worden opgeschreven nadat Mohammed was overleden. Zolang hij nog in leven was, kwamen er immers steeds teksten bij. De profeet overleed in 632 en dat wil zeggen dat de koran dit jaar op zijn hoogst 1381 jaar oud is. Een koran van circa 1300 jaar oud behoort dus tot de…

View original 568 woorden meer


Groene vogels (bis)

oktober 24, 2013

pauwIk kreeg van verschillende kanten de reacties waarom ik vroeg in mijn eerdere blogstukje over islamitische martelaren en groene vogels. In de eerste plaats daarvoor mijn hartelijke dank.

Het komt erop neer dat in de islamitische opvattingen mensen die overlijden, zullen moeten wachten op de Dag des Oordeels. Ze worden eerst ondervraagd door twee engelen, Munkir en Nakir, en zullen, afhankelijk van de antwoorden, een aangename of minder aangename tijd moeten verblijven in een soort limbo, barzach. Martelaren worden echter alvast toegelaten tot het Paradijs, zij het in de krop of het hart van groene vogels, die daar wonen bij Gods troon. Via hen zullen de martelaren al van de paradijselijke vruchten eten en uit de paradijselijke rivieren drinken.

Ik begrijp dat het idee is vermeld door Al-Ghazali, de grote soefi-wijze uit de elfde eeuw. Verder kreeg ik een verwijzing naar het Korancommentaar van de soennitische geleerde Ismail ibn Kathir (1301–1373), die zich lijkt te baseren op overleveringen uit de hadithverzamelingen van Muslim en Ahmad ibn Hanbal. Dat brengt het idee terug tot de negende eeuw. In onze tijd speelde het denkbeeld, zo leerde ik van iemand die zo aardig was op mijn vorige stukje te reageren, een rol bij de buitenlandse moslims die dienst deden in de oorlog in Bosnië. Daarover lees je meer hier.

Voor het moment weet ik even genoeg, en ik dank iedereen nogmaals voor zijn hulp. Het internet is een machtig mooi middel om informatie te delen!


Groene vogel

oktober 22, 2013

pauwWie helpt?

Een cursist vroeg me gisteren, toen ik een bijeenkomst verzorgde in de Liviuscursus over de geschiedenis van het Midden-Oosten, of ik een islamitisch verhaal kende over een groene vogel die verschijnt aan aanstaande martelaren. Het deed me ergens aan denken, maar ik kon niet meteen thuisbrengen aan wat.

Ik vroeg goede raad bij een Iraanse vriendin die is getrouwd met een soort van hojatoleslam. In de snelligheid kon het echtpaar een overlevering (een hadith) herinneren waarin de profeet Mohammed of een van de eerste imams de vraag kreeg voorgelegd of de ziel na de dood verandert in een groene vogel en zo ten hemel opstijgt. De heilige man sprak dat tegen.

We zijn in de buurt, maar we zijn er nog niet. Ik heb gedacht aan de simurgh, de adelaar die in de Iraanse bergen woont en af en toe verschijnt om legendarische helden te helpen, maar ik geloof niet dat die groen is en bovendien overleven de helden doorgaans hun avonturen. Ook heb ik overwogen dat er verwarring is met het verhaal van Maurice Maeterlinck over De blauwe vogel, maar dat lijkt ons evenmin verder te helpen.

Heeft iemand een idee?

[Dankzij het internet was het antwoord snel gevonden: hier.]


De ongrijpbare Hezbollah

oktober 15, 2013

post-atheistAlthans één aanhanger van de Hezbollah heeft gevoel voor humor. De man die bij de ingang van de Romeinse tempel te Baalbek T-shirts met het logo van de beweging verkoopt, begroet elke toerist met een hartelijk ‘sjaloom’ en bulderlacht om de verbijsterde reacties. De Hebreeuwse begroeting is ook verbijsterend, want de Hezbollah is compromisloos anti-Israël.

De organisatie heeft haar wortels in de jaren ’70. Libanon werd toen geregeerd door christenen en soennieten, die de overheidsuitgaven systematisch naar eigen projecten doorsluisden. De achterstelling van de sjiieten werd nog gênanter toen de PLO zich in 1970 vestigde in Beiroet. De PLO schoot raketten af op Israël, dat terugschoot en dan vooral het sjiitische zuiden van Libanon trof. Lees de rest van dit artikel »


Zwarte Piet

oktober 8, 2013

Piet

Ooit – het moet 1995 zijn geweest – leidde een vriendelijke pater mijn toenmalige geliefde en mij rond door de Romeinse catacomben. Hij wees een muurschildering aan waarop Christus en een heilige waren te zien. De wand was niet egaal, zodat Christus stond op een naar achteren buigend deel van de muur, terwijl de heilige iets naar voren leek te komen. De pater ontwaarde daarin een wonderschone theologie, namelijk dat Christus altijd een stapje terugdeed om mensen te laten schitteren.

Dat het meer had te maken met de oneffenheid van de wand, en niets meer was dan een leuk verzinsel, is helemaal niet erg. De pater maakte een pastoraal punt en de informatie die hij overdroeg sprak zijn toehoorders aan.

Lees de rest van dit artikel »


Volg

Ontvang elk nieuw bericht direct in je inbox.

Doe mee met 224 andere volgers