Het Parthische Rijk (2): Bestuur

On door Jona LenderinginGeschiedenis, Irak, Iran, Oezbekistan, Perzië
Tijdvak: 150 v.Chr. - 225 na Chr.
0150-0125 v.Chr.0125-0100 v.Chr.0100-0075 v.Chr.0075-0050 v.Chr.0050-0025 v.Chr.0025-0000 v.Chr.0000-0025 na Chr.0025-0050 na Chr.0050-0075 na Chr.0075-0100 na Chr.0100-0125 na Chr.0125-0150 na Chr.0150-0175 na Chr.0175-0200 na Chr.0200-0225 na Chr.
Portret van een heerser uit het Parthische Rijk uit Aššur (Pergamonmuseum, Berlijn)

Van alle Iraanse dynastieën regeerden de Arsakiden het langst: bijna een half millennium heersten ze over het Parthische Rijk. In mijn vorige stukje beschreef ik hoe ze in de loop van de ruime eeuw tussen 245 en 139 v.Chr. vanuit Hyrkanië hun macht uitbreidden naar Baktrië in het oosten en naar Hyrkanië en Medië in het westen, en tot slot Babylonië en Elam. Deze laatste twee gebieden waren veel verstedelijkter dan de gebieden op de Iraanse hoogvlakte. De veroveraars zouden hun bezittingen moeten gaan organiseren.

In alle gebieden was het bestuur Griekstalig geweest en de nieuwe heersers moesten zich, als ze wilden dat hun heerschappij duurzaam was, daaraan aanpassen. De steden behielden daarom hun oude rechten en het bestuur bleef min of meer hetzelfde. Een interessant detail is de muntslag: de opschriften waren in het Griekse alfabet, ook toen de kennis van deze taal achteruit was gegaan en niemand nog goed wist hoe hij Griekse karakters moest schrijven.

Koning der koningen

Een andere inspiratiebron was de Achaimenidische dynastie die ooit over Iran had geregeerd. Veel hovelingen spraken Perzisch en gebruikten het Pahlavi-schrift; het koninklijk hof reisde van residentie naar residentie; de Arsakidische koningen wensten te worden aangesproken als “koning der koningen”.

Parthische soldaat (Museum van Azerbaijan, Tabriz)

Dat was een zeer toepasselijke titel. De Parthische vorst was de heerser van een rijk met een kleine twintig vazalkoningen, zoals de heersers van de Aramees-sprekende stadstaat Hatra, van de Babylonische havenstad Charax, van een halfnomadisch gebied als het Iraanse Parthië en van het aloude koninkrijk Armenië.

Gevarieerd als het was, viel het Parthische Rijk nauwelijks gecentraliseerd te besturen. Er waren allerlei talen, verschillende volken, uiteenlopende levenswijzen en diverse economische systemen. Vanuit het negentiende-eeuwse perspectief van een sterke, centraal-bestuurde nationale staat was het Perzische Rijk een failed state, maar dat is mijns inziens verkeerd gezien. Juist de losse banden tussen de afzonderlijke delen vormden de sleutel tot het voortbestaan​. De Romeinen veroverden de hoofdstad Ktesifon maar liefst drie keer (in 116, 165 en 198), maar het rijk overleefde, omdat er andere centra waren.

Offerende vrouw (Nationaal Museum, Teheran)

Verdeeldheid

Van de andere kant: het feit dat het Parthische Rijk een conglomeraat was van koninkrijken, provincies, marken en stadstaten, kon deze staat soms ook verzwakken. Een buitenlandse mogendheid kon altijd wel een ontevreden lokale leider vinden om mee samen te werken.

De Parthische koning moest zulke lokale leiders te vriend houden en hun privileges respecteren. Verschillende families hadden erfelijke rechten als koninklijke adviseurs; de Suren-clan had het recht de Parthische koning te kronen; en iedere aristocraat mocht een eigen leger onderhouden. Als een zwakke heerser de troon bekleedde, kon de verdeeldheid onder de adel gevaarlijk worden.

Het Parthische heiligdom in Kangavar

De onderdelen van het rijk waren zo al met al verrassend onafhankelijk. Ze sloegen hun eigen munten. Zolang de lokale elites hen maar erkenden en tribuut afdroegen, kwamen de Parthische koningen niet tussenbeide. Het systeem werkte echter goed: steden als Hatra, Ktesifon, Seleukeia, Ekbatana, Rhagai, Hekatompylos, Nysa en Sousa bloeiden.

Tot slot: het tribuut was niet de enige bron van koninklijk inkomen. Een andere was tol. Parthië beheerste de Zijderoute, de route van de Middellandse Zee via het rijk van de Kushana’s over de Pamir naar China. Daan Nijssen schreef er een mooi boek over. Ik blogde al eens over Maës Titianos.

[Wordt vervolgd.]


Pen versus penseel
december 10, 2024

De Limes Tripolitanus: ontstaan
juli 31, 2011

Romeins Judea (4 v.Chr. – 41 na Chr.)
juli 28, 2024
Deel dit:

2 gedachtes over “Het Parthische Rijk (2): Bestuur”

  2. FrankB

    “Vanuit het negentiende-eeuwse perspectief van een sterke, centraal-bestuurde nationale staat was het Perzische Rijk een failed state”
    Nou en of heb jij het goed. Van het London School of Economics and Political Science:

    “a state that can no longer perform its basic security, and development functions and that has no effective control over its territory and borders. A failed state is one that can no longer reproduce the conditions for its own existence.”
    Dat is per definitie niet van toepassing op een staat die het een half millennium uithoudt.

Reacties zijn gesloten.