Eet!Verleden

Rara wat is dit?
Rara wat is dit?

Onlangs publiceerde mijn collega Josho Brouwers – dezelfde die de Livius.org-website renoveert – Henchmen of Ares, een boek over oorlogsvoering in het oude Griekenland. Omdat ik er redactiewerk voor heb gedaan, zat ik onlangs aan bij het dinertje waarmee de verschijning werd gevierd.

Gegeven het thema van het boek hadden we de keuze tussen óf een patatje oorlog óf een maaltijd geïnspireerd door de oud-Griekse keuken, en de uitgever koos vanzelfsprekend voor het laatste. Zo kwamen we bij Eet!Verleden in de Nijmeegse Commanderie van Sint-Jan, het kleine restaurantje van Manon Henzen. Om alle schijn van objectiviteit te verhinderen: ik ontmoette haar voor het eerst op de Romeinenmeeting van 2012 en zie haar sindsdien regelmatig.

Lees verder “Eet!Verleden” →

Zigeunermeisje met brug

Mozaïek in Nijmegen
Mozaïek in Nijmegen

Het kolossale mozaïek hierboven is te zien bij de Waalbrug in Nijmegen. Het is niet zomaar gemaakt van steentjes, maar van blokken basalt die zijn beschilderd door de leerlingen van het Citadelcollege uit Lent. Ze deden dat met kunstenaar Diederik Grootjans, die dit mozaïek maakte toen vorig jaar werd gevierd dat Nederland en Turkije vierhonderd jaar diplomatieke betrekkingen hadden. Het kunstwerk is niet minder dan twintig meter breed en tien meter hoog.

Lees verder “Zigeunermeisje met brug” →

Rehabilitatie van een Romein

Medaillon van Aquillius van VIII Augusta (Valkhof Museum, Nijmegen)

Indolent, decadent, inefficiënt, incompetent: dat waren, volgens de Romeinse historicus Publius Cornelius Tacitus, de voornaamste kwaliteiten van de Romeinse generaal Hordeonius Flaccus. En hij was nog jichtig ook. Niet bepaald de ideale man om de Rijngrens te verdedigen, zeker niet op een moment waarop driekwart van de troepen naar Italië was getrokken om daar Vitellius te helpen aan het keizerschap. Tot overmaat van ramp kwamen in de late zomer van 69 de Bataven in opstand, een half-geromaniseerde stam in de Betuwe.

Tacitus vertelt hoe de opstandelingen de Romeinse forten langs de Neder-Rijn een voor een innamen en plunderden, een gebeurtenis die archeologisch wordt bevestigd: alle bekende versterkingen hebben een brandlaag die rond 69 valt te dateren. Gelukkig was er een centurio, Aquilius, die erin slaagde de overlevende Romeinse soldaten te verzamelen, omvormde tot een strijdgroepje en zich een weg terugvocht naar de veiligheid van Batavodurum, het huidige Nijmegen.

Lees verder “Rehabilitatie van een Romein” →

De metamorfose van een museumpark

[Volgende maand heropent het Nijmeegse Museumpark Orientalis de poorten. Het stond ooit bekend als een rooms-katholiek devotiepark, de Heilig Land-Stichting, maar de opzet is al lang geleden verbreed tot het tonen van de wereld waarin de drie monotheïstische religies zijn ontstaan. De transformatie gaat niet zonder slag of stoot: er is de afgelopen weken behoorlijk gestreden over de financiering. Zie ik het goed, dan lijdt het park ook aan de associatie met het devotiepark. Alle reden om wat aandacht te besteden aan de veranderingen in dit leuke museum. Hieronder een interview dat ik in 2008 had met Pieter-Matthijs Gijsbers, toenmalig directeur van Orientalis (en nu van het Openluchtmuseum). Hij legt de veranderingen uit.]

Veel mensen kennen Orientalis nog onder haar oude naam, Heilig Land-Stichting, dezelfde naam als van het nabijgelegen dorpje. Wat is het verschil tussen de Stichting en Orientalis?

De Stichting dateert uit 1911. Op een deel van de toen verworven grond is het huidige dorp gebouwd; op het andere deel, al met al zo’n vijftig hectare, verrezen behalve het museumpark ook een kerk, een pelgrimshuis en een begraafplaats. Het toenmalige museumpark had echt een religieuze inslag: de bezoekers konden er een wandeling maken langs reconstructies van gebouwen die een rol hadden gespeeld in het leven van Jezus. Zo was er de geboortegrot, een tollenaarshuis, het paleis van Pontius Pilatus, Golgotha en uiteindelijk het lege graf. Er waren ook standbeelden, bijvoorbeeld van Jezus in de Hof van Olijven.Het doel van de stichting was, zoals men het destijds formuleerde,

het volk in den meest algemeenen zin des woords Jesus Christus te laten kennen en het door die kennis te brengen tot liefde.

Generaties rooms-katholieke kinderen zijn er met schoolreisjes naar toe geweest en in de Goede Week werden er passiespelen opgevoerd. Het was echt wat je noemt een devotiepark, deels gefinancierd vanuit de opbrengsten van de begraafplaats.

Lees verder “De metamorfose van een museumpark” →

Grenzen

Marcus Aurelius (Liebieghaus, Frankfurt)Een tijdje geleden kreeg ik het vererende verzoek advies te geven aan een documentairereeks over de Romeinen in de Lage Landen tijdens de regering van Marcus Aurelius (r.161-180). Het is leuk daar als historicus bij te zitten, want over die periode hebben we veel archeologische vondsten, maar nauwelijks bronnen. Het ligt dus voor de hand álle teksten te gebruiken die je kunt vinden, en ik heb dus geneusd in allerlei obscure teksten om te zien of er iets bij zat. Dat is leuk.

De andere betrokken hebben er ook plezier in. Zou het niet aardig zijn, opperde iemand, om gebruik te maken van de Overpeinzingen die de keizer zelf heeft geschreven? Is het niet geweldig een voice-over te laten vertellen wat de keizer dacht over een bepaald onderwerp dat in de documentaire aan bod komt?

Lees verder “Grenzen” →

Romeinenfestival, Nijmegen

Gladiatoren

Nerds, vanzelfsprekend. Supernerds zelfs. Dat zijn de mensen die zich in het weekend als Romein verkleden om aan het publiek uitleg te geven over het verre verleden. Dat heet re-enactment, en ik beken dat ik er altijd wat gemengde gevoelens bij heb. Het zwaartepunt ligt namelijk steeds bij het leger en het ambacht, en dat zijn onderwerpen waarin ik mij niet zo interesseer, hoewel ik er wel degelijk belang in stel. Daar staat dan weer tegenover dat het enthousiasme van de re-enactors zo aanstekelijk is dat ik het Romeinenfestival voor geen goud zou willen missen.

Wat viel er dit jaar in Nijmegen te zien? Om te beginnen marcheerden er Romeinse soldaten. Je kon de verschillende uitrustingen zien, er werd een schildpadformatie getoond en aan het einde van de demonstratie werd (traditiegetrouw) met een charge het publiek de stuipen op het lijf gejaagd. Het kabaal dat die metalen harnassen maakten, verbaast me altijd opnieuw. Ik heb zelf gefascineerd gekeken naar de Romeinse ruiterij: ik zag haar voor het eerst en vond het spectaculair.

Lees verder “Romeinenfestival, Nijmegen” →

Romeinse soldaten

Een van de Kästrich-sokkels: twee legionairs in actie

Wie wil weten hoe de onderworpen volken in het Romeinse Rijk aankeken tegen de bot gewelddadige soldaten, heeft weinig informatie ter beschikking. Geschiedenis wordt immers geschreven door de overwinnaars. Een uitzondering is het Nieuwe Testament, waarin gewone mensen – vissers, timmerlieden – hun mening geven over tal van zaken, zoals de Romeinse heerschappij.

Neem de wapenrusting van God op om weerstand te kunnen bieden op de dag van het kwaad … Houd stand, met de waarheid als gordel om uw heupen, de gerechtigheid als harnas om uw borst, de inzet voor het evangelie van de vrede als laarzen aan uw voeten, en draag bovenal het geloof als schild waarmee u alle brandende pijlen van het kwaad kunt afweren. Draag als helm de verlossing en als zwaard de Geest, dat wil zeggen Gods woorden. (Efesiërs 6.13-17)

Lees verder “Romeinse soldaten” →