Vis in de woestijn

On april 2, 2017oktober 4, 2026 door Jona LenderinginArcheologie, Geschiedenis, Klassieken, Libië, Libië en Maghreb, Museumstuk, Religie, Romeinse Keizerrijk16 reacties

Tijdvak: 200 na Chr. - 300 na Chr.

0200-0225 na Chr.0225-0250 na Chr.0250-0275 na Chr.0275-0300 na Chr.

Macht is, volgens een gangbare definitie, de mogelijkheid dat je een ander iets kunt laten doen, eventueel tegen zijn of haar zin. “Een compleet ecosysteem naar je hand zetten” past niet in die definitie, maar lijkt me toch ook een uiting van macht. De Romeinse keizer Septimius Severus deed het.

Rond het jaar 200 na Chr. bezocht hij noordwest-Libië, zijn geboortestreek, en als ervaren generaal zag hij dat de verdediging beter kon. De Garamanten in het zuiden troffen een open grens aan en hoewel deze nomaden nooit echt gevaarlijk konden worden, konden ze wel grote schade aanrichten. De oplossing was simpel: Severus bouwde drie forten (Gadames, Gheriat el-Garbia en Bu Njem) om drie oases te beheersen. Geen Garamant kon naar het Romeinse Rijk komen zonder water te putten op een door de Romeinen beheerst punt.

Lees verder “Vis in de woestijn” →

Samarkand

On oktober 9, 2015oktober 4, 2026 door Jona LenderinginArcheologie, Centraal-Eurazië, Geschiedenis, Middeleeuwen, Musea, Oezbekistan, Toerisme3 reacties

U kent dat wel: in de buurt van een museum zitten mensen die u proberen wat souvenirs aan te smeren. Storend, maar als je eenmaal binnen bent, ben je ervan verlost. Zo niet in Samarkand, waar de directie van het archeologisch museum de verkopers toestemming heeft verleend hun waren aan u op te dringen in de zalen. Ik begrijp werkelijk niet wat de directie hiertoe heeft bewogen, want niet alleen is het irritant, er wordt ook voortdurend gesproken, zodat gidsen weer luider moeten spreken en er uiteindelijk Mauritshuisachtige toestanden ontstaan.

En dat is jammer, want de collectie, die we gisteren bekeken, en de opgraving, die we vandaag bezochten, is zó de moeite waard dat twee dagen te weinig is. Het is niet veel overdreven te zeggen dat Samarkand een van de belangrijkste culturele centra van Centraal-Azië is geweest, en daarmee het middelpunt van de oude wereld, die immers bestond uit een periferie van beschavingen – het Romeinse Rijk, Griekenland, Mesopotamië, Perzië, India, Tibet, China – rond een Centraal-Aziatisch centrum, waarvan Samarkand dan weer het midden vormde. De stad was, om zo te zeggen, eeuwenlang de as waarom de wereld draaide.

Lees verder “Samarkand” →

Langs de Zijderoute (1)

On april 15, 2015oktober 4, 2026 door Jona LenderinginCentraal-Eurazië, Geschiedenis, Iran, Midden-Oosten, Oud China, Toerisme, Vroege Islam

Tijdvak: 650 na Chr. - 750 na Chr.

0650-0675 na Chr.0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.0725-0750 na Chr.

Afgelopen maart was ik in Iran, een land waar ik voor mijn werk wel vaker kom en waarvoor ik een zekere sympathie heb gekregen. Dat wil niet zeggen dat ik het echt begrijp en ik was blij dat ik dit keer eens naar het oosten kon reizen, van Teheran naar Mashhad. Dat is ruwweg het Iraanse equivalent van de christelijke pelgrimsweg naar Santiago de Compostela: Mashhad is waar de achtste imam ligt begraven en vormt voor elke Iraniër, religieus of niet, een lieu de mémoire. Zoals je langs de wegen naar Santiago wel eens mensen ziet wandelen, zo zie je ook richting Mashhad wandelaars die de elementen trotseren.

Dat die elementen niet altijd meewerken, bleek uit het feit dat de pelgrims nogal eens regenponcho’s droegen. Toch is regen zeldzaam. De weg loopt namelijk langs de zuidelijke hellingen van het Elburzgebergte, dat zich verheft tussen de Kaspische Zee en de Iraanse hoogvlakte. De vochtige noordenwind regent leeg op de noordelijke hellingen, waardoor er op de hoogvlakte nauwelijks regen valt. Het is een grote zandwoestijn, met alleen in het uiterste noorden, tegen de Elburz aan, een lijn van artesische bronnen. De weg van Teheran naar Mashhad voert van bron naar bron en vormt zo de smalle verbinding tussen enerzijds westelijk Iran, Mesopotamië en het Middellandse Zee-gebied en anderzijds Centraal-Azië, China en India. Dat maakt de fragiele lijn van bronnen tussen de Elburz en de Grote Zandwoestijn van historisch belang: dit was eeuwenlang een van de voornaamste routes van oost naar west. Een flessenhals in de Zijderoute.

Lees verder “Langs de Zijderoute (1)” →

Het Midden-Oosten

On oktober 5, 2014oktober 4, 2026 door Jona LenderinginIrak, Libanon, Midden-Oosten, Syrië, Toerisme, Turkije4 reacties

Ik geloof dat ik al eens eerder schreef dat sommige mensen Facebook benutten om iets over hun werk te vertellen en dat één van hen Huub Eggen is. Elke dag geeft hij commentaar op een satellietfoto of een foto van de wolken of op een ander voorbeeld van de natuurkunde van het vrije veld. Hij verstuurde vanavond de foto hierboven: het Midden-Oosten.

Huub geeft altijd natuurkundig commentaar – laat ik eens wat historisch commentaar geven. Het is misschien wat pedant als je dingen gaat aanwijzen waar je bent geweest, maar ik heb de afgelopen tien jaar een aanzienlijk deel van dit gebied mogen bereizen.

Lees verder “Het Midden-Oosten” →

Libië

On augustus 31, 2014oktober 4, 2026 door Jona LenderinginArcheologie, Cultuur, Geschiedenis, Islam, Libië, Libië en Maghreb, Prehistorie, Toerisme2 reacties

Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.

2000-2025 na Chr.

Fresco's uit de Wadi Imla — Fresco’s uit de Wadi Imla, Libië

Voor toeristen bestaat Libië uit drie delen: de kust, de woestijn en de halfwoestijn. Langs de zee liggen de bekende opgravingen. In het oosten zijn dat de kerkjes van Apollonia, de fenomenale ruïnes van Kyrene, de bizarre reliëfs bij Slonta, de havenstad Ptolemaïs en het Byzantijnse fort Boreum. In het westen zijn dat vooral de Villa Selene en de drie Fenicisch-Romeinse steden Lepcis Magna, Oea (Tripoli) en Sabratha.

Laten we er geen doekjes om winden: wat hier te zien is, is elders in het Middellandse Zee-gebied eveneens te zien. Maak een reis naar West-Turkije en je ziet precies hetzelfde. En vaak beter. Wie echt geïnteresseerd is in de oude wereld, kan beter daarheen gaan.

Lees verder “Libië” →

Archeoloog in Soedan (slot)

On juni 6, 2014oktober 4, 2026 door Edwin de VriesinAfrika, Archeologie, Nubië, Soedan3 reacties

Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.

2000-2025 na Chr.

Een jaloersmakend mooie foto van de woestijn

[Rond de jaarwisseling publiceerde Edwin de Vries een reeks artikelen over zijn veldwerk in Soedan. De eerdere delen zijn hier – 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 en 13 – en hieronder is een epiloog.]

Afgelopen maandag (19 mei) zijn de eerste resultaten van het veldseizoen 2013-2014 in Sudan gepresenteerd in het British Museum. Dit gebeurde in de vorm van een conferentie van een dag, waarvoor geïnteresseerden en betrokkenen (vooral ook geldschieters) worden uitgenodigd om de resultaten te bewonderen. Als medewerker van één van de vele projecten was ik ook uitgenodigd. Gezien mijn vrouw en ik verschillende vrienden in London hebben leek het ons een mooie gelegenheid om daar eens naartoe af te reizen om deze vrienden op te zoeken en en passant ook nog eens zo’n mooi evenement in het British Museum mee te maken.

Lees verder “Archeoloog in Soedan (slot)” →

T.E. Lawrence in Jordanië (1)

On april 10, 2014oktober 4, 2026 door Jona LenderinginGeschiedenis, Jordanië, Midden-Oosten4 reacties

Tijdvak: 1900 na Chr. - 1925 na Chr.

1900-1925 na Chr.

Gistermorgen heb ik in alle vroegte minutenlang gekeken naar het stille spektakel van de zon die van achter de bergen oprees over de Wadi Rum, een woestijngebied in het zuiden van Jordanië. Het was niet heel anders dan in de film Lawrence of Arabia en dat is ook niet zo vreemd, want die film is hier opgenomen.

De Britse officier T.E. Lawrence valt in het Midden-Oosten niet te vermijden. Als jonge geleerde schreef hij een boek over Kruisvaarderskastelen en later was hij betrokken bij de opgravingen van Karchemish. Foto’s die hij maakte in Beiroet documenteren hoe die stad er een eeuw geleden uitzag. Hij dankt zijn bijnaam aan zijn rol in de Arabische Opstand: de campagne uit de Eerste Wereldoorlog waarin de Arabieren hun onafhankelijkheid afdwongen. Daarover schreef hij een prachtig boek, Seven Pillars of Wisdom, waarmee hij zijn eigen legende schiep en bereikte dat hij in het Midden-Oosten onvermijdelijk steeds weer opduikt.

Lees verder “T.E. Lawrence in Jordanië (1)” →

Archeoloog in Soedan (10)

On februari 3, 2014oktober 4, 2026 door Edwin de VriesinAfrika, Archeologie, Geschiedenis, Midden-Oosten, Nubië, Soedan

Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.

2000-2025 na Chr.

Nog een keer de Nubische piramiden (klik=groot)

[Ook vandaag geef ik het woord aan Edwin de Vries, als archeoloog actief in Soedan. Het eerste stukje is hier.]

Ik heb al verteld dat ik een keer eerder in Soedan ben geweest. Dat is inmiddels 8 jaar geleden, voor een reddingsproject. De stuwdam bij Meroë was toen nog in aanbouw en bij voltooiing van de dam (in 2008), zou een fors gebied onder water verdwijnen, inclusief de bijbehorende archeologie. Om zoveel mogelijk te documenteren waren buitenlandse archeologen meer dan welkom in Soedan, mits zij werk zouden verrichten in het gebied van de Vierde Cataract, kortom, vanaf Merowe stroomopwaarts. Samen met S.E. Sidebotham en Ross Thomas zijn we een kortstondig en wellicht wat schamper gefinancierd avontuur aangegaan om een middeleeuws fort aan de Nijl te documenteren bij El-Kab.

Lees verder “Archeoloog in Soedan (10)” →

Archeoloog in Soedan (9)

On januari 24, 2014oktober 4, 2026 door Edwin de VriesinAfrika, Archeologie, Geschiedenis, Midden-Oosten, Nubië, Soedan1 reactie

Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.

2000-2025 na Chr.

[Ook vandaag geef ik het woord aan Edwin de Vries, als archeoloog actief in Soedan. Het eerste stukje is hier.]

Toen de Egyptenaren het koninkrijk Kush onderwierpen, troffen zij een tafelberg aan, waar aan de voorkant (d.w.z. de Nijl-kant) een smalle rotsformatie uitsteekt. Deze werd prompt geïdentificeerd als een ureus, een opstaande cobra. Dit symbool, de ureus, is verbonden met het koningschap en met de godheid Amun. De berg werd gezien als het zuidelijke huis van de god, en de Egyptenaren bouwden aldus een tempel aan de voet van de berg, en meenden dat hun onderwerping van Kush door de goden was gerechtvaardigd.

Lees verder “Archeoloog in Soedan (9)” →

Archeoloog in Soedan (7)

On januari 11, 2014oktober 4, 2026 door Edwin de VriesinAfrika, Archeologie, Geschiedenis, Midden-Oosten, Nubië, Soedan1 reactie

Tijdvak: 2000 na Chr. - 2025 na Chr.

2000-2025 na Chr.

[Ook vandaag geef ik het woord aan Edwin de Vries, als archeoloog actief in Soedan. Het eerste stukje is hier.]

Gelukkig Nieuwjaar allemaal! Onze oudejaarsviering bestond uit een kampvuurtje aan de voet van een duin ergens n de woestijn. Je weet wel, zo’n zandduin met een messcherpe rand. Af en toe kan het hier werkelijk adembenemend mooi zijn. ’s Nachts komt er nu geen maan op, waardoor het sterrenspektakel zijn weerga niet kent. Al met al een vrij bijzondere manier om het nieuwe jaar in te luiden. Voor het gemak vergeet ik maar even dat slapen in de woestijn wederom heel onaangenaam was. De zonsopgang liggend op een duin, dat maakte het echter meer dan waar.

Lees verder “Archeoloog in Soedan (7)” →