Istanbul
Ik zit – en helaas niet voor mijn plezier – bovengemiddeld vaak ik een vliegtuig. Afgezien van de enorme snelheid waarmee je je verplaatst, is er weinig leuks aan en één van mijn grootste ergernissen is de eindeloze hoeveelheid geklets. Ik heb laatst, op een nachtvlucht van Beiroet naar Istanbul, genoteerd waarmee je zoal wordt lastiggevallen.
In november probeerde ik met de medewerking van de lezers van mijn blog en die van de Livius Nieuwsbrief twee lijstjes op te stellen: mooie antieke dingen om te bekijken en mooie antieke teksten. Dat leverde een groot aantal leuke en verrassende antwoorden op (in de comments op deze bladzijde), en uiteindelijk twee toch enigszins voorspelbare lijstjes waarvan ik verwacht dat ze langer beklijven dan de jaaroverzichtslijstjes waarmee de pers u deze december weer zal vervelen.
En toen was ik weer thuis uit Istanbul. Een heerlijke laatste dag, die ik in alle rust kon doorbrengen terwijl ik aan een lezing schreef, gevolgd door een makkelijk verlopen vlucht. En dan ineens ben je uitgeput, hoewel ik (voor mijn doen) in Turkije uitstekend heb kunnen slapen.
Allemaal psychologisch. Je hebt veel dingen gezien die je nooit eerder zag: een bombardement aan indrukken. De taal waarin je woont is ineens niet vanzelfsprekend. En de mensen met wie je samen de indrukken verwerkt, zijn niet degenen met wie je er in Nederland over zou spreken.
Domweg gelukkig: ik zit in de lobby van een museum in Istanbul, met een grote kop Turkse koffie, ik heb alle rust en ik geniet van de klassieke muziek die hier over de luidsprekers klinkt. Turken lijken iets te hebben met Beethoven – je hoort het hier althans vaak. En ook al is het nóg zo verarbeidsvitaminiseerd, De Negende is gewoon móói.
Mijn geluk wordt nog vervolmaakt doordat ik een lezing mag schrijven over het relatieve belang van de Griekse-Romeinse en de Arabische beschavingen voor de totstandkoming van de westerse cultuur. Een relevant onderwerp, en ik mag er zaterdag over spreken voor een gezelschap dat theoretische vragen ook aankan. Ik hoef me dus niet te beperken tot oppervlakkige opsommingen van ontleningen.
Een maand geleden reed ik met twee vrienden van Beiroet naar Tyrus. Onderweg kwamen we door Sidon, dat we op de terugweg zouden bezoeken en waar we deze dag slechts stopten omdat het tijd was om te lunchen. We aarzelden niet toen we een McDonald’s zagen.
Momenteel leid ik een groep door het noordwesten van Turkije. Ik weet beslist niet alles en ben daarom blij dat ik het samen met een Turkse collega kan doen. En ook samen weten we niet alles. Soms moeten we nog iets opzoeken, zoals de herkomst van de diplomatieke uitdrukking “de verheven porte”. Eigenlijk vind ik dat nog het leukste van mijn bezigheden.
Sommige reisleiders hebben meer zelfvertrouwen. Ik zag vandaag een collega een groep leiden door het fenomenale archeologische museum (een van de allerbeste archeologische musea ter wereld). Bij elk beeld, bij elk voorwerp wist hij iets te vertellen, en het duurde even voor ik ontdekte hoe hij zoveel kon weten: hij werkte met een microfoon die was verbonden met oortelefoontjes, en kon zo even voor de groep uitlopen en de bordjes lezen.
Op een niet heel opvallende plaats in de Hagia Sofia geeft een niet heel opvallende gedenksteen aan waar Enrico Dandolo, de eenenveertigste doge van Venetië, ooit begraven lag. Hij overleed in Constantinopel, kort na de Vierde Kruistocht.
De campagne was slecht begonnen. Bij eerdere Kruistochten waren slechte ervaringen opgedaan met de landreis, en daarom koos men ervoor schepen in Venetië te bouwen. De Kruisridders zouden ervoor betalen. Helaas viel het aantal deelnemers tegen, en daardoor ook de opbrengst, waarop Dandolo voorstelde dat de Kruisridders dan maar zouden betalen door onderweg een Dalmatisch fort voor Venetië te veroveren. Zo gezegd, zo gedaan, maar nu de Kruisridders zich eenmaal als huurlingen aanboden, zag ook een Byzantijnse prins kansen, en hij stelde hun een vermogen in het vooruitzicht als ze hem op de troon zouden plaatsen. In ruil zou hij, eenmaal keizer, de Vierde Kruistocht ondersteunen.
Istanbul is een van de leukste steden die ik ken. Er zijn er natuurlijk meer. Ik kom ook graag in Berlijn en Mainz. Vroeger zou ik Rome hebben genoemd, maar ik ben er een beetje op uitgekeken. Istanbul blijft me echter verrassen.
Als oudhistoricus kijk ik natuurlijk met extra belangstelling naar de resten van het antieke Constantinopel, de hoofdstad van het Byzantijnse Rijk. Er is vrij veel van over. De Hagia Sofia, de kerk van de goddelijke wijsheid, is het bekendste monument, en meteen ook een leuk punt om de groep die ik hier momenteel rondleid iets te vertellen over het oosterse christendom. Het thema van de goddelijke wijsheid speelt een belangrijke rol in het allervroegste christendom, maar is in de westerse traditie eigenlijk vergeten. In de Griekse en Syrische kerken is het daarentegen nog actueel.
Ik ben net aangekomen in Istanbul. Er was al wat tijd om rond te neuzen en ik ben blij dat ik nu eindelijk heb gezien waar, in het kader van de aanleg van een nieuwe metrolijn, een Romeins-Byzantijnse haven wordt opgegraven. Net als nu moeten er destijds eindeloos veel schepen hebben liggen wachten tot ze door de Bosporus konden varen.
Interessant is de discussie die ik al twee keer beluisterde, over een onderwerp dat hier blijkbaar erg leeft: de nieuwe James Bond-film Skyfall. Begrijp ik het goed, dan heeft men wat decorstukken gemaakt die nog modern-Turks, noch Ottomaans ogen. Ook liepen er door de bazar vrouwelijke figuranten met een sluier. Vermoedelijk hebben de filmmakers weer eens meer gekeken naar andere films dan naar de werkelijkheid en zich laten misleiden door oriëntaalse clichés. Zelfs Craig Thompson, die zich serieus in het Midden-Oosten verdiepte voor de documentatie van Habibi, ontkwam er niet aan.
Met andere woorden: ik ben een paar dagen op reis. Hopelijk is er nog tijd wat te schrijven, want Istanbul is een fijne stad – kijk maar – en ik zal veel te vertellen hebben.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.