Romeinenfestival

orientalis_romeinse_straat
Romeinse straat in Museumpark Orientalis

Ik heb vorige maand het een en ander geschreven over de Romeinenweek. Volgend weekend is er een soortgelijke activiteit: het Nijmeegse Romeinenfestival, dat elke twee jaar wordt gehouden in de oudste Romeinse stad van ons land. Ik benut mijn blog graag om er reclame voor te maken, want ik ken de organisatoren. Hun persbericht beweert dat het gaat om “het grootste festival over de Romeinse tijd en archeologie in Nederland” maar dat is grote onzin. Het biedt namelijk méér dan alleen archeologie. Zo zijn er tevens lezingen door classici, oudhistorici en – deze aflevering voor het eerst – iemand die alles weet van Romeins Recht. Maar er is nóg meer:

Tijdens het Romeinenfestival komt de Romeinse tijd werkelijk tot leven met een Romeins tentenkamp, militaire demonstraties, ruitershows, gladiatorengevechten, archeologische workshops, ambachten en een Romeinse markt. Rondleidingen, lezingen, theater, verhalen, visualisaties en workshops bieden ontspanning en verdieping.

Lees verder “Romeinenfestival”

Sempervivetum

Een re-enactor in de rol van een Romeinse slavin.

Sempervivetum is de oud-Romeinse naam van het huidige Simpelveld in Zuid-Limburg. Het is ook de naam van het Romeinenfestival dat daar – of eigenlijk: in Bocholtz – wordt gehouden in de oneven jaren en dat alterneert met het Nijmeegse Romeinenfestival. De twee festivals lijken op elkaar, maar zijn toch ook verschillend: waar het accent in Nijmegen ligt op de Keizertijd, de limes en de Bataven, benadrukt Simpelveld de Late Republiek en de Eburonen. Het komende weekend is het weer zo ver: op zaterdag 18 en zondag 19 juli verzorgen zo’n honderdtwintig re-enactors demonstraties – en dat is vooral leuk.

We kennen de Eburonen, zeg maar de bewoners van het huidige Limburg, deels uit de archeologie en deels uit de beschrijving die Julius Caesar in zijn Gallische Oorlog wijdt aan zijn tegenstanders. Onder leiding van hun vorst Ambiorix slaagden zij er in 54 v.Chr. in het Veertiende Legioen te vernietigen, dat vermoedelijk even ten zuiden van Maastricht verbleef. De Romeinse wraak was vreselijk: Caesar zegt dat hij de Eburonen uitroeide en dat zou nog waar kunnen zijn ook, want op sommige plaatsen, zoals Jülich, blijkt uit pollenonderzoek dat er na het midden van de eerste eeuw v.Chr. minder akkers en weiden waren en meer bossen.

Lees verder “Sempervivetum”

Rome en wij

Zomaar een Romein (Antikensammlung, Munchen)

U kent de scène uit Life of Brian. Een anti-Romeinse verzetsgroep, het Volksfront van Judea, is in vergadering en de voorzitter herinnert eraan dat de Romeinen de bevolking onderdrukken en niets goeds tot stand brengen. Dan volgt de beroemd geworden retorische vraag “What have the Romans ever done for us?”, waarop meteen iemand antwoordt dat de bezetter een waterleiding heeft aangelegd. Nadat iedereen zaken heeft genoemd die de Romeinen wél hebben gedaan, herhaalt de voorzitter zijn vraag in iets aangepaste vorm:

All right… but apart from better sanitation and medicine and education and irrigation and public health and roads and a freshwater system and baths and public order… what have the Romans done for us?

Lees verder “Rome en wij”

Re-enactment en relevantie

junkelmann
Mijn enige optreden als re-enactor (R), bij een show van de legendarische Marcus Junkelmann (L). De foto is van Robert Vermaat (Fectio)

Als dit stukje online gaat, zaterdagmorgen om half negen, sta ik met kleine oogjes op het terrein waar het Nijmeegse Romeinenfestival gaat beginnen, het grootste oudheidkundige evenement in Nederland. Er zijn lezingen van classici en archeologen; er zijn demonstraties van ambachtslieden; er is een re-enactmentshow; er is een publieksopgraving; naast het Livius-stalletje zal een boekhandel zorgen dat er ook voor lezers veel te beleven is; als ik het goed heb lopen er bovendien minimaal twee cameraploegen rond.

Het NRC Handelsblad wijdde er gisteren al twee pagina’s aan en andere media hebben zich de afgelopen dagen evenmin onbetuigd gelaten toen, ter voorbereiding van het festival, de Romeinenweek plaatsvond. Mocht u willen komen – en ik kan me gewoon niet voorstellen dat iemand dat niet zou willen – dan is het festivalprogramma hier. Toevallig weet ik dat de organisatie een fles jenever heeft gestuurd naar het KNMI, dus dat lentezonnetje is ook geregeld.

Lees verder “Re-enactment en relevantie”

De Oudheid uitgelegd

Romeinenfestival 2012

Ik wilde deze Romeinenweek elke dag een stukje schrijven over een aspect van de Romeinse cultuur en had niet zo’n zin om in te gaan op de catastrofale wijze waarop de oudheidkundige disciplines steeds weer in het nieuws komen. Daar leek deze week mij niet het moment voor.

Ik had gerekend buiten Bibi Netanyahu.

De paus bezocht Israël en premier Netanyahu maakte een opmerking dat Jezus daar ook had geleefd en dat hij Hebreeuws had gesproken. De paus corrigeerde hem meteen: Jezus had Aramees gesproken. Netanyahu moest erkennen dat dat waar was en probeerde zijn gezicht te redden met de woorden dat Jezus weliswaar Aramees had gesproken maar ook Hebreeuws had gekend. De paus had gelijk en als Netanyahu met zijn tweede uitspraak bedoelde dat Jezus de teksten begreep die in de synagoge werden gelezen, had ook hij gelijk.

Lees verder “De Oudheid uitgelegd”

De taal der Romeinen

Romeinse meertaligheid: Latijns-Punische inscriptie uit Lepcis Magna (meer)

Deze Romeinenweek schrijf ik elke dag een stukje over, wel, de Romeinen. Ik zal zaterdag, de eerste dag van het Nijmeegse Romeinenfestival, ingaan op het belang van re-enactment, dat voor velen een niet goed begrepen vorm is van wetenschapsvoorlichting, en ik wil zondag de vraag behandelen hoe de Romeinen ook na een eeuw of twintig nog relevantie zouden kunnen hebben – “What have the Romans ever done for us?

Op dat stukje vooruitlopend: de Romeinen waren altijd bereid dingen van anderen over te nemen en erkenden dat ook. Anders dan de Grieken, die bluften dat ze de dingen die ze overnamen beter deden, gaven de Romeinen hun culturele inferioriteit toe. Daarmee zetten ze een toon die in de Europese cultuur nog zou doorklinken tot in de zeventiende eeuw. Het Romeinse minderwaardigheidscomplex had als paradoxaal gevolg dat de romanisering van Anatolië en Syrië inhield dat de Griekse cultuur zich verspreidde.

Lees verder “De taal der Romeinen”

Hoezo limes? (2)

Loodbaar (Gallo-Romaans museum, Tongeren)

[Vandaag gaat de Romeinenweek van start. Ik zal de komende dagen in principe elke dag schrijven over een Romeins onderwerp. Dit artikel verscheen oorspronkelijk op Historiek.net]

Heel bijzonder is de loodbaar die het Gallo-Romeinse Museum in Tongeren in 2009 aankocht. Dit zou wel eens een van de belangrijkste bewijsstukken kunnen blijken te zijn, maar vóór ik de implicaties behandel, een disclaimer. Er is inmiddels een wetenschappelijke publicatie, die ik echter niet te pakken heb kunnen krijgen tussen het moment waarop ik het verzoek kreeg dit te schrijven en de deadline. Het onderstaande dus met een slag om de arm.

De inscriptie luidt IMP. TI. CAESARIS AVG. GERM. TEC. De eerste woorden verwijzen naar keizer (imperator) Tiberius en diens titels caesar en augustus. Het laatste woord moet de afkorting zijn van een onbekend woord voor loodmijn en de puzzel zit in het voorlaatste woord: de mijn is in Germanië.

Lees verder “Hoezo limes? (2)”

Hoezo limes? (1)

Een wachttoren langs de limes (in Duitsland)

[Zaterdag gaat de Romeinenweek van start. Ik zal in principe elke dag schrijven over een Romeins onderwerp.]

Toen de Commissie-Van Oostrom in 2008 de Nederlandse canon presenteerde, was een van de gekozen “vensters” de grens van het Romeinse Rijk, de limes. Een dappere keuze, die niet voor de hand lag.

In de Nederlandse geschiedschrijving van de Oudheid staat immers al sinds mensenheugenis een ander thema centraal: de opstand der ‘Batavieren’. Anders dan de limes heeft dat onderwerp duidelijke sporen nagelaten in onze cultuur. Ik ken althans geen fietsmerk Limes, geen huize Limes, geen limesbier, geen limes-strip, geen limes-schilderij en ook geen limes-gevelsteentje. Wat ik maar zeggen wil: de limes is minder een aspect van het gedeelde Nederlandse verleden dan de Bataafse opstand.

Lees verder “Hoezo limes? (1)”

Romeinenweek en -festival

Een pottenbakker tijdens het festival van 2012
Een pottenbakker tijdens het festival van 2012

[Een persbericht van de stichting RomeinenNU, waarvan ik bestuurslid ben.]

Van 24 mei tot en met 1 juni 2014 vindt voor de eerste maal een nationale Romeinenweek plaats in Nederland. Tientallen organisaties op het gebied van geschiedenis, cultuur en actualiteit, zoals musea, historische verenigingen, overheden, bedrijven en media organiseren een week lang activiteiten voor een breed publiek. De Romeinenweek wordt spectaculair afgesloten op 31 mei en 1 juni met het Romeinenfestival in Nijmegen.

Lees verder “Romeinenweek en -festival”

Romeinenmeeting

Romeinenmeeting 2012

De belangrijkste oudheidkundige manifestatie in Nederland is het Romeinenfestival, dat elke twee jaar plaatsvindt op het Kops Plateau in Nijmegen: niet toevallig een van ’s lands belangrijkste archeologische monumenten. De bezoekers van het festival kunnen een zomerweekend lang kennismaken met antieke ambachten, de laatste tijdschriften en boeken kopen of een Romeins hapje eten. De demonstraties van re-enactors trekken de meeste aandacht.

Vorig jaar verzorgden – en dat was voor het eerst – de medewerkers van de Radbouduniversiteit lezingen. Het is een teken dat de organisatie serieus wordt genomen, en dat is (volgens mij) ook terecht: ze timmert als geen ander aan de weg om informatie over de Oudheid aan het grote publiek door te geven. Naast het festival is er bijvoorbeeld de Romeinenweek.

Lees verder “Romeinenmeeting”