Romeinenweek: Velsen

bosman

Als je me zou vragen wat ik de boeiendste Romeinse plek in Nederland vind, dan zou ik antwoorden met een wedervraag. Bedoel je de plek die museaal het interessantst is? Dan zou ik naar Nijmegen gaan, met het Valkhof als uitleg van de Romeinse tijd en met Museumpark Orientalis als uitleg van het belang van die tijd. Vraag je naar de belevingswaarde? Dan ligt Archeon voor de hand, om voor de hand liggende redenen. Wil je het geheel begrijpen van de antieke cultuur? Het Rijksmuseum van Oudheden. De grootste opgraving? Het badhuis van Heerlen vanzelfsprekend. De beste presentatie? Aardenburg, waar archeologische zaken met allerlei citaten uit de klassieke literatuur in hun culturele context worden geplaatst. De beste puzzel? Velsen.

In Velsen is weliswaar niets te zien, maar hier lag ooit een Romeinse vlootbasis, tot de waterstroom (“het Oer-IJ”) verzandde. Althans, dat is de officiële lezing, maar ik las laatst dat er in de Karolingische tijd toch scheepvaart mogelijk was. Hoe dat ook zij, de Romeinen streken hier in het jaar 15 neer en benutten deze plaats als springplank voor campagnes in Germanië. Zo’n dertig jaar later werd de basis verlaten, misschien in het jaar 47.

Lees verder “Romeinenweek: Velsen”

De Romeinen in Velsen

Medaille met Romulus en Remus uit Velsen (Huis van Hilde)
Medaille met Romulus en Remus uit Velsen (Huis van Hilde)

Romulus en Remus: een medaille met een van de klassiekst denkbare voorstellingen. Het leuke is de vindplaats, want dit voorwerpje komt niet uit Italië maar uit ons eigen Velsen, waar in de eerste eeuw een Romeinse vlootbasis lag. U hoeft voor deze penning dus niet af te reizen naar Rome, u kunt thuisblijven. Ik maakte deze foto in het Rijksmuseum van Oudheden, maar ik geloof dat de olijke tweeling momenteel woont in het Huis van Hilde in Castricum.

Wat deden de Romeinen in Velsen? We weten er opvallend veel over. Even verderop lag een van de belangrijkste heiligdommen uit de regio, Velserbroek: hét religieuze centrum van de stam die destijds in Holland en Friesland woonde, de Friezen. De vlootbasis, die destijds Flevum lijkt te hebben geheten, diende dus om een bevriende stam in de gaten te houden. Dat de Romeinen geen problemen verwachtten, blijkt uit het feit dat deze versterking vrij ver af lag van de volgende, Vechten. Als er moeilijkheden zouden zijn, stond het garnizoen in Velsen er alleen voor.

Lees verder “De Romeinen in Velsen”

De kleine wereld

De Romeinse vlootbasis van Velsen (Graham Sumner)

Mijn vriend Arjen Bosman is momenteel voor een klus Rome. Hij is tegelijk bezig met het onderzoek van een reeks graffiti uit de Romeinse vlootbasis bij Velsen, het antieke Flevum. In Beiroet lees ik een SMSje van hem:

Voor een niet complete naam eindigend op LERCI kan ik geen parallellen vinden. Heb jij n suggestie of zoektip?

Stomtoevallig had ik die.

Lees verder “De kleine wereld”

De slag bij Flevum/Velsen

velsen_port_gs
De Romeinse vlootbasis van Velsen (Graham Sumner)

Je kunt het je maar moeilijk voorstellen als je bij Velsen door de Wijkertunnel rijdt, maar hier ligt het oudst bekende slagveld van Nederland: het is de plaats waar de Romeinen in de zomer van 28 de Friezen versloegen. En andersom, want de Romeinse tactische zege zou uitpakken als een strategische nederlaag.

Ooit waren de relaties tussen de Romeinen en Friezen – dat wil zeggen: de bewoners van wat nu Noord-Holland en Friesland heet – buitengewoon hartelijk geweest. Omstreeks 15 v.Chr. hadden de Romeinen de legioenen waarmee ze Gallië hadden veroverd verplaatst naar de Rijn, om daarvandaan een agressieve Germaanse stam te bestrijden die leefde in het noordelijke Roergebied. Deze Sugambren werden van alle kanten aangevallen: vanuit Mainz in het zuiden, vanuit Xanten in het westen en vanaf 12 v.Chr. uit het noorden over de rivier de Eems. Om die te bereiken, moest de vloot van de Romeinen varen over nog onbekende wateren, waar ze tot hun schrik werden geconfronteerd met het in de Middellandse Zee onbekende verschijnsel van eb en vloed. De Friezen redden hen toen het leven.

Lees verder “De slag bij Flevum/Velsen”