Nikolaas van Myra, zielzorger

On december 6, 2025mei 17, 2026 door Jona LenderinginChristendom, Geschiedenis, Romeinse Keizerrijk4 reacties

Het is vandaag 1689 of 1688 jaar geleden dat in het Lycische havenstadje Myra de bisschop overleed. Wat deze Nikolaas van Myra overkwam tijdens zijn hemelvaart, is ronduit spectaculair, maar ik heb het al eens verteld. Vandaag wil ik het hebben over de christelijke gemeenschap die nu op zoek moest naar een nieuwe leider.

Verdeeld en vervolgd

Dat zal een kleine gemeenschap zijn geweest. In de derde eeuw, voordat keizer Constantijn de Grote de christenen tot eenheid dwong, was Christus op allerlei manieren vereerd geweest. Voor de meeste Romeinen – en dus ook voor de bewoners van Myra – was hij een van de vele goden die niet behoorden bij de officiële cultus, maar die je erbij kon nemen als dat je zo uitkwam.

Lees verder “Nikolaas van Myra, zielzorger” →

Het einde van Valerianus

On december 2, 2025december 17, 2025 door Jona LenderinginChristendom, Geschiedenis, Perzië, Romeinse Keizerrijk

Tijdvak: 250 na Chr. - 275 na Chr.

0250-0275 na Chr.

Valerianus (Archeologisch museum, Izmir)

Een christen zou zijn vijanden lief moeten hebben, maar een christen is ook maar een mens. Neem Lactantius. Kort nadat keizer Galerius in 311 op zijn doodsbed de christenvervolging had beëindigd en nadat diens opvolger Licinius in 313 de christenen compensatie had beloofd voor de door de vervolging toegebrachte schade, publiceerde Lactantius De dood van de vervolgers, waarin hij in geuren en kleuren beschreef hoe de vervolgers aan hun levenseinde waren gekomen. Galerius’ doodsbed zou één lange martelgang zijn geweest, maar Lactantius’ verslag zegt minder over wat er feitelijk gebeurde dan over wat de auteur de vervolger gunde (namelijk hetzelfde lot als jodenvervolger Antiochos IV Epifanesnoot 2 Makkabeeën 9.5-9.).

En dan was er keizer Valerianus, die in 253 aan de macht was gekomen in een rijk dat op dat moment in crisis verkeerde. De inflatie gierde de bocht uit. Er waren diverse opstandelingen. De mijnen waren uitgeput. Een gruwelijke epidemie – vermoedelijk iets dat leek op ebola – had al tienduizenden slachtoffers gemaakt. Barbaarse stammen, zoals de Franken en de Goten, braken door. In het oosten was een nieuwe dynastie opgestaan, de Sassaniden uit Perzië, en die was een stuk agressiever dan de eerdere Arsakiden uit Parthen; koning Shapur had Antiochië al geplunderd. De Romeinse wereld leek gedoemd.

Lees verder “Het einde van Valerianus” →

Sint-Charbel

On november 30, 2025juli 27, 2026 door Jona LenderinginChristendom, Geschiedenis, Libanon, Midden-Oosten7 reacties

Tijdvak: 1825 na Chr. - 1900 na Chr.

1825-1850 na Chr.1850-1875 na Chr.1875-1900 na Chr.

De paus is op reis. Dat hoort sinds Johannes Paulus II tot de herderlijke core activities, dus veel nieuwswaarde heeft zo’n bezoek niet meer. Van de vorige paus zult u misschien hebben onthouden dat hij zich tijdens een van zijn reizen liet ontvallen dat het niet aan hem was over homoseksualiteit te oordelen zolang iemand van goede wil was, maar uit welk land hij toen terug kwam vliegen, zal u niet zijn bijgebleven.noot Ik moest het althans opzoeken. Het was Brazilië. Pauselijke reizen zijn geen nieuws meer.

Paus Leo XIV is nu in Turkije en doet daar wat je verwacht: een ontmoeting met het staatshoofd, waarschuwen voor de stukje bij beetje uitgevochten Derde Wereldoorlog, voorgaan in gebed, oproepen tot verzoening, handen schudden met geestelijken uit andere kerkgenootschappen. Die delen de geloofsbelijdenis die 1700 jaar geleden in Nikaia is opgesteld. Ik heb al eens verteld hoe keizer Constantijn de Grote daarmee de toenmalige kerk eenheid opdrong.

Lees verder “Sint-Charbel” →

Het scheiden der wegen

On november 16, 2025mei 17, 2026 door Jona LenderinginChristendom, Geschiedenis, Jodendom4 reacties

Tijdvak: 150 v.Chr. - 150 na Chr.

0150-0125 v.Chr.0125-0100 v.Chr.0100-0075 v.Chr.0075-0050 v.Chr.0050-0025 v.Chr.0025-0001 v.Chr.0001-0025 na Chr.0025-0050 na Chr.0050-0075 na Chr.0075-0100 na Chr.0100-0125 na Chr.0125-0150 na Chr.

Schema van het scheiden der wegen (klik=groot)

Het is niet voor het eerst dat ik schrijf over het scheiden van de wegen van joden en christenen. Voor negentiende-eeuwse christenen was dat simpel: er was een Oud Verbond en omdat de joden Jezus van Nazaret niet hadden erkend als messias, was er een Nieuw Verbond, waarin de joden als verbondsvolk waren vervangen door de christenen. En voor joden was het ook al simpel: christendom was monotheïsme voor de export, maar niet het onversneden echte spul. Beide groepen – de negentiende-eeuwse christenen en de negentiende-eeuwse joden – claimden het tempeljodendom als hun eigen erfgoed en meenden dat de andere religie zich van de rechte leer had afgesplitst.

De geschiedenis van het christendom werd lange tijd eigenlijk even simpel voorgesteld. Ooit was er een zuivere kerk geweest, waar links en rechts aftakkingen van waren, met één orthodoxe stroming die in een rechte lijn vanaf de apostelen ging naar het eigen kerkgenootschap.

Lees verder “Het scheiden der wegen” →

Wie was Nikolaas van Myra?

On november 15, 2025juli 28, 2026 door Jona LenderinginChristendom, Geschiedenis, Romeinse Keizerrijk1 reactie

Tijdvak: 300 na Chr. - 350 na Chr.

0300-0325 na Chr.0325-0350 na Chr.

Van Godfried Bomans is de uitspraak dat er één Sinterklaas is, maar in meerdere personen. En het is krek zo. Om te beginnen is er de man die vandaag in Texel aan land gaat; er is de man waar ik morgen in Diemen naar zal gaan kijken; er is de Amelandse Sunneklaas; er is een kerstman; er is de beschermheilige van apothekers, bankiers, berouwvolle dieven, brouwers, gevangenen, Griekenland, hoteliers, kinderen, kooplieden, kuipers, Lotharingen, officieren, pasgehuwden, reizigers, Rusland, sekswerkers, slagers, speelgoedmakers, studenten, vissers, zeelieden en alle mensen die Klaas heten of iets dat daarop lijkt.

En er is, helemaal aan het begin van de traditie, een Romeinse bisschop uit de vierde eeuw. Het leuke is: oudheidkundigen ontdekken nog weleens iets nieuws over die Nikolaas van Myra.

Lees verder “Wie was Nikolaas van Myra?” →

Wie schreef de Brief van Jakobus?

On oktober 26, 2025oktober 26, 2025 door Jona LenderinginBijbel, Christendom, Jodendom3 reacties

Tijdvak: 25 na Chr. - 100 na Chr.

0025-0050 na Chr.0050-0075 na Chr.0075-0100 na Chr.

Ik ben in zoverre een gezegend mens dat ik, als ik voor deze dagelijkse blogjes advies nodig heb, kan terugvallen op een stuk of wat mensen. Er is een speciale dank-je-wel-pagina, die ik bij dezen eens onder uw aandacht breng. Ik vraag de daar genoemde mensen regelmatig advies. Vorige week blogde ik bijvoorbeeld over Jakobus de Rechtvaardige, de broer van Jezus, en dus was het onvermijdelijk dat ik moest ingaan op de vraag of Jakobus ook de auteur was van de aan hem toegeschreven Brief van Jakobus. Dat is een onderwerp waarover ik goede raad wil hebben.

Het onderwerp op zich is typisch zo’n kwestie die wetenschappers meer bezighoudt dan gelovigen. Als God de Bijbel senkrecht von oben heeft afgegeven, is het eigenlijk niet zo belangrijk of dat via de broer van Jezus, een naamgenoot of iemand anders is gegaan. Voor de gelovige zijn andere zaken belangrijker.

Lees verder “Wie schreef de Brief van Jakobus?” →

Jakobus de Rechtvaardige

On oktober 19, 2025oktober 26, 2025 door Jona LenderinginBijbel, Christendom, Jodendom, Romeinse Keizerrijk1 reactie

Tijdvak: 25 na Chr. - 75 na Chr.

0025-0050 na Chr.0050-0075 na Chr.

De dood van Jakobus de Rechtvaardige (San Marco, Venetië)

Het leiderschap van de sicariërs, een stroming binnen het jodendom, was in handen van de afstammelingen van Judas de Galileeër; als leiders van de farizeeën komen we de familie van Gamaliël tegen; je zou van de op Jezus van Nazaret teruggaande stroming dus eveneens verwachten dat zijn verwanten er grote invloed hadden. En zo is het inderdaad. Het Nieuwe Testament noemt Jezus’ broer Jakobus als een leider van de vroege christelijke gemeenschap . Mogelijk oefende ook een broer Judas gezag uit. Op gezag van de tweede-eeuwse auteur Hegesippos weten we dat ook Judas’ kleinzonen nog een rol speelden. Ik blogde daar al eens over en ik laat het nu rusten.

Ik wil het hebben over Jakobus, die in de vroegchristelijke literatuur bijnamen heeft als “broer van de Heer” en “de Rechtvaardige”. Hij wordt ook wel “de Mindere” genoemd, misschien om hem te onderscheiden van de Jakobus die een van de Twaalf was (en die wordt vereerd in Santiago de Compostela). In elk geval: Jezus had een broer die Jakobus heet en die in het Marcus-citaat waarover ik vorige week blogde, in één adem wordt genoemd met Joses, Judas, Simon en een onbepaald aantal zussen.noot Marcus 6.3.

Lees verder “Jakobus de Rechtvaardige” →

De familie van Jezus

On oktober 12, 2025oktober 12, 2025 door Jona LenderinginBijbel, Christendom, Jodendom, Romeinse Keizerrijk7 reacties

Tijdvak: 25 na Chr. - 50 na Chr.

0025-0050 na Chr.

Vorige week schreef ik dat het een feit was dat Jezus enkele broers en minimaal twee zussen had, en ik had moeten zien aankomen dat mensen zouden vragen hoe ik dat wist. Nou, gewoon: dat staat in de Bijbel. De evangelist Marcus vermeldt ze

Toen de sabbat was aangebroken, gaf Jezus onderricht in de synagoge [van Nazaret], en vele toehoorders waren stomverbaasd en zeiden: “Waar haalt hij dat allemaal vandaan? Wat is dat voor wijsheid die hem gegeven is? En dan die wonderen die zijn handen tot stand brengen! Hij is toch die timmerman, de zoon van Maria en de broer van Jakobus en Joses en Judas en Simon? En wonen zijn zussen niet hier bij ons?”noot Marcus 6.2-3; NBV21.

Lees verder “De familie van Jezus” →

Gummarus van Lier

On oktober 11, 2025oktober 11, 2025 door Jona LenderinginChristendom, Middeleeuwen1 reactie

Tijdvak: 675 na Chr. - 725 na Chr.

0675-0700 na Chr.0700-0725 na Chr.

In de categorie “middeleeuwse personages waarvan vrijwel geen mens ooit heeft gehoord” presenteer ik vandaag Gummarus van Lier. Wereldberoemd in het Belgische stadje, en daarbuiten volkomen vergeten. We weten dan ook vrijwel niets over de beste kerel, behalve dan dat hij vermoedelijk in 714 is overleden. Vermoedelijk.

Heiligenleven

Volgens een veel later geschreven heiligenleven leefde hij als kluizenaar op een eilandje in het riviertje de Nete, waar hij een kapelletje heeft gebouwd. Daarmee is hij feitelijk de stichter van het middeleeuwse stadje, dat ook de mystica Beatrijs van Nazareth (1200-1268) onder zijn kinderen telt. Niet geheel onwaarschijnlijk is dat Gummarus stamde uit een adellijke Frankische familie en enige tijd diende aan het Merovingische hof in Metz, waar hij werkte voor de Karolingische hofmeier Pippijn van Herstal (de echtgenoot van de Plectrudis over wie ik al eens blogde).

Lees verder “Gummarus van Lier” →

De Panter, de “vader” van Jezus

On oktober 5, 2025december 29, 2025 door Jona LenderinginArcheologie, Bijbel, Christendom, Geschiedenis, Jodendom, Romeinse Keizerrijk2 reacties

Tijdvak: 25 v.Chr. - 25 na Chr.

0025-0001 v.Chr.0001-0025 na Chr.

Panter, de “vader” van Jezus (Römerhalle, Bad Kreuznach)

Ik noemde vorige week dat het wat curieus is dat Jezus in het Marcus-evangelie als “zoon van Maria” wordt aangeduid, terwijl het Lukas-evangelie aangeeft dat Jezus’ vader Jozef nog in leven was toen Jezus twaalf was. Je zou daarom hebben verwacht dat Jezus ook door Marcus “zoon van Jozef” genoemd werd. Misschien hebben de twee auteurs verschillende informatie ontvangen en heeft Lukas, die het evangelie van Marcus kende, de strijdigheid tussen diens en zijn eigen informatie niet herkend. Ik weet het niet.

Je kunt je voorstellen dat in het oude Judea, waar geruchten de gewoonste zaak van de wereld waren, ook allerlei lasterpraatjes circuleerden. En de vader van Jezus was daarvoor een goed doelwit. Waarom heette Jezus niet gewoon “zoon van Jozef”? Waarom beweerden zijn volgelingen dat Maria als maagd zwanger was geworden? En hoe liet die maagdelijkheid zich rijmen met het feit dat Jezus enkele broers en minimaal twee zussen had? Was Maria, toen Jezus al twaalf was of ouder, nog eens hertrouwd en kreeg ze de andere kinderen van een andere echtgenoot? Het gezin van Jezus was, hoe dan ook, een punt waarop critici het christendom konden aanvallen.

Lees verder “De Panter, de “vader” van Jezus” →