Ik reis nog steeds door Bulgarije: na de noordelijke vlakte, de Beneden-Donau-limes en de kuststrook, zijn we inmiddels ten zuiden van de Balkan gereisd naar Plovdiv. Onderweg passeerden we Karanovo, een van de interessantste opgravingen in het land.
Het verhaal begint in 2008, toen grafrovers werden betrapt bij een van de duizenden grafheuvels in Bulgarije. Een team archeologen uit het nabijgelegen Nova Zagora nam de schade op en ontdekten een wagen met twee paarden. Even verderop lag een hond.
Nog even over Sozopol aan de Zwarte Zee. Toen ik terugkwam uit het museum, zag ik deze oranje bus: een boekhandel, die kort nadat ik de foto had genomen openging. Een vriendelijke, baardige man vertelde me dat hij met de bus door Bulgarije reed, nu eens hier, dan weer daar, en elke zomer drie maanden in Sozopol.
Ik vond het een leuk idee en wilde een boek kopen, maar een lekkere Engelse thriller bleken ze niet te hebben: hoewel men stond in een vrij toeristisch stadje, was het assortiment niet gericht op de buitenlandse bezoekers maar op de Bulgaarse markt. Het was een echte boekhandel, waar de verkoper zich niet richt op de grootste gemene deler en het snelle geld, maar gewoon iets goeds wil verkopen.
Een aap die deeg kneedt (Archeologisch Museum, Sozopol)
In de hellenistische periode werden allerlei kleine terracotta’s gemaakt, soms werkelijk heel verfijnd. Het meest opvallend zijn de vrouwenfiguren die bekendstaan als “Tanagra-aardewerk” en in talloze musea zijn te zien. Men had in die tijd echter ook aandacht voor het ongewone, zoals mismaakte mensen of dieren in mensenrollen.
In de Middeleeuwen was Veliko Tarnovo de hoofdstad van een Bulgaars koninkrijk dat zich in zijn gloriedagen, het begin van de dertiende eeuw, uitstrekte van de Zwarte Zee naar de Adriatische Zee en de Egeïsche Zee. Aan het einde van de veertiende eeuw liepen de troepen van het Ottomaanse Rijk het echter onder de voet. Toen ze de Bulgaarse hoofdstad hadden veroverd, maakten ze de burcht met de grond gelijk.
Tsarevets
Een half millennium later herwonnen de Bulgaren hun onafhankelijkheid en ze begonnen in 1930 de oude burcht, de Tsarevets, te herbouwen. In de communistische tijd werkte men eraan verder en het resultaat mag er zijn. Een brug, poorten, kasteelmuren, torens, een paleis en op de heuveltop een kerk: als je niet beter zou weten, zou je denken dat het echt oud was. Je zou het kunnen opvatten als ’s werelds grootste folly.
Met de herbouw van de Tsarevets hadden de Bulgaarse communisten niet zoveel moeite. Dat daarin een kerk was opgenomen, was echter lastiger. Godsdienst was immers de opium van het volk. Het aanbrengen van een middeleeuws-ogende decoratie, met fresco’s die de orthodox-christelijke boodschap uitdroegen, was helemaal een stap te ver.
“Limes” is de moderne naam voor de grens van het Romeinse Rijk. Voor zover die liep langs de Beneden-Rijn of langs de Eufraat, kende ik die al, en ook in Arabië en in de Libische Sahara ben ik wel eens wezen neuzen, maar het stuk door het Zwarte Woud en langs de Donau kende ik nog niet. Twee jaar geleden ben ik dat deel dus gaan verkennen: we reisden eerst naar Stuttgart en zakten vervolgens de Donau af langs Wenen, Carnuntum, Aquincum (Boedapest), Sirmium, Singidunum (Belgrado) tot aan Viminacium. Dat kostte twee weken, en dus stelden we het laatste deel uit.
Nu ben ik in Bulgarije, waarmee ik de Donaureis afrond. Zaterdag bezochten we Nicopolis ad Istrum en Novae (Svishtov): het eerste een grote burgerlijke nederzetting, het tweede een legioenbasis. Het gaat hier om een gebied dat ooit werd bewoond door de Thracische Geten maar door de Romeinen Beneden-Moesia werd genoemd, een naam waarvan we de herkomst niet goed begrijpen. Het is ook niet bekend wanneer de Romeinen het onderwierpen, al staat vast dat het in de latere regeringsjaren van keizer Augustus is gebeurd: de naam “Moesia” duikt in 16 na Chr. voor het eerst op, ik meen bij Strabo of Ovidius.
Het archeologisch museum van het Bulgaarse Veliko Tarnovo mag dan verouderd zijn – en het is verouderd – het heeft enkele verschrikkelijk mooie stukken. Daaronder is het graf van een Thracische prins, waarvan ik de bovenstaande foto maakte met mijn telefoon. Hij behoorde bij de stam der Geten. Een Attische roodfigurige kruik helpt om het geheel te dateren rond het midden van de vijfde eeuw voor Christus.
Zilveren vaasje met een door de Perzische kunst geïnspireerde decoratie (Rogozen-schat)
Vratsa heeft betere tijden gekend, zelfs al is het kleine stadje in het Balkangebergte, ruwweg halverwege Sofia en de Donau, nog vrij jong. In de jaren vijftig trachtten de communisten het arme noordwesten te ontwikkelen en het is te zien dat ze geld in hebben gestoken. De ontmanteling van het communistische systeem in de jaren negentig pakte voor Vratsa echter ongunstig uit. De plaatselijke industrie produceerde vooral voor de Sovjet-Unie en toen de economie daar in duikvlucht ging, betekende dat ook de neergang van de fabrieken in deze contreien. De bevolking is inmiddels met een vijfde afgenomen.
Vratsa en de EU
Daarna kwam de aansluiting bij de EU, waarbij de Unie als voorwaarde stelde dat de kerncentrale van Kozloduy werd gesloten. Die stond echter garant voor nogal wat werkgelegenheid en de sluiting zit de bevolking niet lekker. Ik heb ontdekt dat het argument dat de installatie gevaarlijk was, in Bulgarije geen geloof vindt: men wijst erop dat soortgelijke centrales in Frankrijk wel mogen werken, en men verdenkt de EU ervan dat ze Kozloduy alleen liet sluiten opdat men dan zelf energie aan Bulgarije kon verkopen.
Ik ben nu een dag in Bulgarije. Sofia doet me denken aan Stuttgart en bevalt me wel. Het stadscentrum is niet heel groot en men toont de toeristen enkele kerken, waarvan de Alexander Nevski-kathedraal me niet bijzonder imponeerde terwijl de sobere kerk van Sint-Sofia iets prettig intiems had.
Het archeologisch museum was ons voornaamste doel en het is me daar goed bevallen: Thracisch goud en mooie provinciaal-Romeinse sculptuur, waarbij de “Dirty Harry”-kapsels me deden denken aan wat ik zag in de musea Thessaloniki, Kavala, Filippi en Istanbul. Niet ver daarvandaan is het badhuis waar keizer Galerius, die hier verbleef voor een kuur in de medicinale baden, op het idee kwam dat het verstandig zou zijn een einde te maken aan de christenvervolging. (Het wordt vaak en ten onrechte toegeschreven aan Constantijn.)
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.