Keizer Domitianus (r.81-96) plaatste XIII Gemina, waarover ik zojuist blogde, in 89 over naar de nieuw gestichte basis Vindobona, het huidige Wenen. De Daciërs waren in 86 het Romeinse Rijk binnengevallen en hadden de legioenen verslagen die het Beneden-Donau-gebied hadden moeten verdedigen. In 88 was een groot Romeins leger Dacië binnengevallen, waar generaal Tettius Julianus de Dacische koning Decebalus had verslagen. Het Dertiende was een van de negen betrokken legioenen geweest. Helaas had de opstand van de gouverneur van Germania Superior, Lucius Antonius Saturninus, het uiteindelijke succes verhinderd. De overplaatsing naar Wenen was een manier om niet alleen Dacië maar ook het Rijnland in de gaten te houden.
En de Boven-Donau. Want ook daar was de situatie gespannen. In 92-93 nam het Dertiende deel aan Domitianus’ oorlog tegen de Sueben en Sarmaten. Het is in deze context dat we de operatie moeten plaatsen van Velius Rufus, die met een groot leger trok door het gebied benoorden de Donau, van Roemenië naar Tsjechië.
Het Dacische garnizoen
Toen Dacië eenmaal door Trajanus (r.101-117) was onderwerpen, bleef het Dertiende Legioen daar achter, waarschijnlijk in Apulum (het huidige Alba Julia). Dakpannen en bakstenen met de woorden XIII Gemina en I Adiutrix suggereren dat het zijn basis korte tijd deelde met een ander legioen, maar het schijnt dat de lezing van de inscripties niet zeker is. Hoe dat ook zij, I Adiutrix werd rond 114 weer overgeplaatst.
Het Dertiende gold als de belangrijkste eenheid in de nieuw veroverde Dacische gebieden. Het bleef daar tot de Romeinen de provincie tijdens de Crisis van de Derde Eeuw ontruimden. In de tussenliggende anderhalve eeuw namen onderafdelingen deel aan de oorlogen tegen het Parthische Rijk, zoals die van Trajanus in 115-117 en die van Lucius Verus in de jaren zestig van de tweede eeuw. We mogen ook aannemen dat een onderafdeling van XIII Gemina in 132-136 actief was in de strijd tegen de messiaanse leider Bar Kochba. Aan het begin van de regering van Commodus (r.180-192) voerden Pescennius Niger en Clodius Albinus, allebei toekomstige keizers, het bevel over V Macedonica en XIII Gemina, in een strijd tegen de Sarmaten.
Deze twee eenheden zouden nog vaak samenwerken, onder andere toen de gouverneur van Pannonia Superior, Lucius Septimius Severus, oprukte naar Rome om Didius Julianus te verdrijven, die keizer was geworden nadat Publius Helvius Pertinax door zijn soldaten was gelyncht. Dat was in 193. Na de succesvolle putsch namen de mannen van V Macedonica en XIII Gemina deel aan Severus’ campagne tegen de zojuist genoemde Pescennius Niger. Het is ook mogelijk dat ze deelnamen aan Severus’ campagne tegen het Parthische Rijk, die culmineerde in de plundering van Ktesifon (198).
Late Oudheid
Na de evacuatie van Dacië werd XIII Gemina gestationeerd in Ratiaria, Arçar in het noorden van Bulgarije. Daar was het aan het begin van de vijfde eeuw nog altijd. Over de tussenliggende anderhalve eeuw is weinig bekend, maar een onderafdeling van V Macedonica en XIII Gemina heeft tegen de Alamannen gestreden, wellicht ten tijde van Claudius II Gothicus (r.268-270) of anders Aurelianus (r.270-275). Een andere onderafdeling nam deel aan de oorlog van Diocletianus in Egypte in 295/296, en werd daar achtergelaten. Deze eenheid vormde het garnizoen van de nieuw gevormde Herculia in het noordoosten van Egypte.
Zoals gezegd: het was begin vijfde eeuw nog altijd aan de Donau. Maar daarmee verdwijnt het Dertiende Legioen uit de geschiedenis. Uit de wereldgeschiedenis hebben maar weinig militaire eenheden een geschiedenis die we bijna een half millennium kunnen volgen.
Zelfde tijdvak
Romeins burgerrechtoktober 21, 2023
Sadduceeën (1)oktober 2, 2022
Gallio, Seneca en Melanovember 3, 2024
“Uit de wereldgeschiedenis hebben maar weinig militaire eenheden een geschiedenis die we bijna een half millennium kunnen volgen.”
Zeker.
We kunnen (delen van) Legio V Macedonica volgen van de oprichting in 43 v.Chr. tot in 637.
XIV Gemina werd ook door Caesar opgericht en bestond tot zeker in de 5de eeuw, net als VII Claudia, III Gallica en VIII Augusta.
Andere kandidaten zijn ook rond 40 v.Chr. opgericht (door Augustus, Lepidus of Marcus Antonius) en bestonden hoogstwaarschijnlijk tot in de 5de eeuw:
III Augusta, IV Scythica, X Fretensis, X Gemina (in Nijmegen geweest), XI Claudia, XII Fulminata en XV Apollinaris.
Het oudste onderdeel van de Nederlandse krijgsmacht is het Korps Mariniers uit 1665
Dat is nog lang geen half millennium.