De Romeinse stad Kyrene

De Benedenstad van Kyrene

[Laatste deel van een korte geschiedenis van Kyrene, een zeer belangrijke Griekse stad in het huidige Libië. Het eerste deel was hier.]

Na de ondergang van Ofellas stuurde Ptolemaios, inmiddels koning van Egypte, generaal Magas om de Pentapolis te besturen. Die voer zijn eigen koers: toen Ptolemaios door Ptolemaios II was opgevolgd, brak oorlog uit met de Seleukidische koning Antiochos I, en Magas koos partij voor de laatstgenoemde. Het voortaan onafhankelijke Kyrene was machtig genoeg om te worden genoemd in een van de edicten die keizer Asoka in India in de rotsen liet houwen.

Magas stierf rond 250 v.Chr. De halve eeuw van zijn regering was een bloeitijd geweest. Enkele bekende burgers waren de dichter Kallimachos, de hedonistische filosofen van de Cyreense School (waaronder Theodoros de Atheïst) en vooral Eratosthenes. Deze wist als eerste een redelijke schatting te geven van de omtrek van de aarde: 43.500 kilometer, volgens hem. wat minder dan 9% verkeerd is.

De drie Gratiën (Nationaal Museum, Tripoli)

Magas’ opvolger kon de onafhankelijkheid echter niet verdedigen. Kyrene werd opnieuw deel van het Ptolemaïsche Rijk. Dat duurde ongeveer tachtig jaar. De onafhankelijkheid werd herwonnen in 163 v.Chr.

In dat jaar was een zoon van Ptolemaios V, bijgenaamd Fyskon ofwel Dikzak, aangetreden als gouverneur. Hij stuitte op nogal wat weerstand en omdat Egypte verzwakt was door een oorlog met de Seleukidische heerser Antiochos IV Epifanes, zocht Fyskon steun bij een andere partij: Rome. (Ik blogde er al eens over.) Voortaan was de Cyrenaica een Romeins protectoraat. Dit duurde tot 145, toen Fyskon onverwacht koning werd in van Egypte: Ptolemaios VIII.

Het testament van Ptolemaios VIII Fyskon (Museum van Kyrene)

Romeinse Tijd

Vlak voor zijn dood (in 116) verdeelde hij zijn rijk. Kleopatra III en Ptolemaios IX Soter regeerden in Egypte, Apion kreeg de Pentapolis. Het bewind van de laatste koning van het onafhankelijke Kyrene duurde twintig jaar. Toen hij in 96 overleed, vernamen de Romeinen dat zij de Pentapolis hadden geërfd. Achttien jaar later maakten ze er een provincie van (samen met Kreta). Daarmee was het gebied onderdeel van de geschiedenis van de Romeinse Republiek. Slechts heel even was de stad onafhankelijk, namelijk toen Marcus Antonius en zijn echtgenote Kleopatra VII de stad in 34 v.Chr. plaatsten onder heerschappij van hun zesjarige dochter Kleopatra Selene. Onnodig te zeggen dat de stad weer Romeins werd nadat Octavianus Marcus Antonius bij Aktion had verslagen.

Ook Kyrene profiteerde van de Pax Romana. Keizer Augustus schonk de stad, de hoofdstad van een provincie, een nieuwe tempel voor de god Zeus. Het cultusbeeld was een replica van het beroemde beeld van Zeus in Olympia, een van de zeven wereldwonderen. Latere keizers gaven soortgelijke geschenken. De Libische bevolking zette haar eigen culten voort, zoals in het nabijgelegen slangenheiligdom Slonta. Iets meer naar de Romeinse smaak was de Asklepiostempel van Balagrai.

De rust werd kort onderbroken in 115 n.Chr., toen een jood genaamd Lukuas beweerde de messias te zijn en een opstand ontketende. Er waren grootschalige verwoestingen, maar uiteindelijk herwonnen de Romeinen hun provincie. Ik blogde er al eens over. Keizer Hadrianus liet de joden betalen voor de wederopbouw.

De resten van de tempel van Hekate. Opstandige joden hebben dit heiligdom vernietigd.

Welvaart

De tweede eeuw was een tijdperk van ongekende welvaart. In Kyrene is bijvoorbeeld het huis van een zekere Jason Magnus bewijs voor een puissant rijke elite. De leden daarvan stelden er een eer in hun stad te verfraaien en bouwden het ene na het andere mooie gebouw. De stad telde minimaal vier theaters. Tijdens mijn laatste bezoek (2008) waren archeologen bezig met het opgraven van een vijfde.

Er was een hippodroom, een oeroude tempel voor Zeus, en een bovenstad met een tempel voor de keizercultus. Daar was ook een marktplein met een heroön, een raadhuis en diverse heiligdommen. Langs de weg naar de benedenstad was een Grieks badhuis, en eenmaal beneden kon je je vergapen aan tempels voor Apollo, Hekate en Artemis, een bronnenhuis, twee monumentale toegangspoorten, een Romeins badhuis en het oude generaalshuis.

De Battos-straat

Verval

In de Late Oudheid werd de Romeinse provincie onder de voet gelopen door de nomaden die bekendstaan als de Laguatan. De brieven en enkele andere teksten van bisschop Synesios, geschreven tussen 400 en 414, bevatten de ene trieste anekdote na de andere. Vanaf 410 was Kyrene feitelijk opgegeven Romeins gebied. De maatregelen van de Ananeosis, waarmee Justinianus’ de heerschappij in de Pentapolis vernieuwde, kwamen voor Kyrene te laat. De stad was verlaten.

Omdat er ook geen nieuwe bewoners meer kwamen, lagen de resten van de gebouwen min of meer onaangeraakt voor de archeologen. Kyrene is daardoor een van de indrukwekkendste Griekse ruïnesteden. Ik zou in de gauwigheid geen stad weten waar zoveel zo goed bewaarde archaïsche, klassieke en hellenistische gebouwen bij elkaar staan en waar zoveel sculptuur is gevonden. Kyrene zou bekender moeten zijn.

2 gedachtes over “De Romeinse stad Kyrene

  1. Frans Buijs

    Daar heb je dan in ieder geval je best voor gedaan, om Kyrene bekender te maken! Maar ja, het ligt nou eenmaal net als Palmyra in een land waar je niet voor je lol naartoe gaat.

Reacties zijn gesloten.