Hunebed van de dag: D12 (Eexteres)

Hunebed D12 bij Eexteres

Hunebed D12 is nog geen zeven meter lang en nog geen drie meter breed. Het op veertien na noordelijkste hunebed in Nederland is bovendien aan de kleine kant. En het is nog incompleet ook.

De oriëntatie van dit hunebed, dat staat onder een mooie oude boom op de es ten westen van Eext, is echter opvallend. Meestal richtten de hunebedbouwers hun monumenten ruwweg langs een oost-west-as, maar D12 is gericht op het zuidzuidoosten. Waarom? We weten het weer eens niet. Zoals zo vaak.

Lees verder “Hunebed van de dag: D12 (Eexteres)”

Hunebed van de dag: D15 (Loon)

Hunebed D15 bij Loon

Ik voelde me een beetje een indringer, daar bij hunebed D15, dat even ten noorden van Loon op de es ligt. Op een lentedag was ik aan komen rijden vanuit Groningen en had bij Tynaarlo de smaak van hunebedden te pakken gekregen, dus ik was van de weg af gegaan om ook het op dertien na noordelijkste hunebed van Nederland te bekijken. Ik maakte wat foto’s toen een jongen van een jaar of zestien, zeventien kwam aanlopen. Hij groette me maar leek zich onhandig te voelen met mijn gezelschap. Toen even later een meisje van dezelfde leeftijd aan kwam, begreep ik dat ze een afspraakje hadden. Het was beter verder te fietsen.

Later zou Herman Clerinx, de auteur van Een paleis voor de doden, me een soortgelijke ervaring noemen. Het zijn ook eigenlijk wel romantische plekken, die hunebedden. Zeker omdat er ook hier weer een meertje in de buurt is: een pingoruïne die de mensen in Loon aanduiden als het Taarlose Veentje.

Lees verder “Hunebed van de dag: D15 (Loon)”

Hunebed van de dag: D11 (Anloo-Zuid)

Hunebed D11 bij Anloo

Toen ik het had over hunebed D8 vermeldde ik dat het lag bij de kruising van de oeroude oost-west-weg van D7 naar D9 met de zuid-noord-weg van Anloo naar Zuidlaren. Aan die tweede weg lagen enkele verdwenen hunebedden en voorbij Anloo vinden we hunebed D11. Het op twaalf na noordelijkste hunebed in Nederland is aan de smalle kant: terwijl de hunebedbouwers meestal iets neerzetten van een meter of vier breed, meet dit monument een goede 3½ meter. Het is 9½ meter lang.

De website Hunebeddeninfo.nl noemt het een tamelijk gewoon hunebed, niet erg groot, niet erg klein, zonder speciale kenmerken maar gelukkig ook niet erg beschadigd. ’t Is krek zo. Hunebedden.nl is iets romantischer en adviseert hier in stilte vijftig eeuwen geschiedenis op je te laten inwerken. Het is niet moeilijk die goede raad op te volgen, want je bent hier vrijwel alleen.

Lees verder “Hunebed van de dag: D11 (Anloo-Zuid)”

Hunebed van de dag: D10 (Gasteren)

Hunebed D10 bij Gasteren

Je kunt het op elf na noordelijkste hunebed in Nederland natuurlijk gewoon aanduiden als hunebed D10. Dat zou niet de verkeerde aanduiding zijn voor het bij Gasteren gelegen monument. De bijnaam van het hunebed spreekt echter iets te veel tot de verbeelding om haar onvermeld te laten. Het heet namelijk ook de Duivelskut (eigenlijk Duvels kutte). En dat betekent helaas inderdaad wat u denkt dat het betekent.

Het ligt niet aan mij. Ik heb nog gekeken of het mogelijk was dat het ging om een kot, dus een kamer of een stal. Niet alleen is dat wat keuriger, maar een hunebed lijkt ook wat meer op een schaapskooi dan op een geslachtsdeel. Denk ik althans. Ik beken namelijk dat ik nog nooit het geslacht van een duivelin heb gezien. Dus misschien vergis ik me.

Lees verder “Hunebed van de dag: D10 (Gasteren)”

Hunebed van de dag: D2 (Westervelde)

Hunebed D2 bij Westervelde

Er gaan natuurlijk dagen voorbij zonder dat u denkt aan hunebed D2, maar het is werkelijk het op tien na noordelijkste hunebed in Nederland. Het is acht meter lang en drie meter breed, dus niet opvallend groot. Ik heb er weinig over te vertellen, want de kelder van het monument is nooit wetenschappelijk onderzocht. En maar de helft van dit hunebed is over, want men heeft geprobeerd het te slopen (net als D14 en D44).

Net als hunebed G1, dat bij een doodijsgat lag, ligt ook hunebed D2 bij een meertje. Meer precies: het ligt bij een pingoruïne. Dat wil zeggen dat hier in een van de ijstijden een heuvel met een kern van ijs heeft gelegen. Toen het ijs smolt, bleef het gesmolten water achter en ontstond een ronde krater. Ook hunebed D35 ligt naast een pingoruïne. Blijkbaar hadden de hunebedbouwers een voorliefde voor dit soort meertjes.

Lees verder “Hunebed van de dag: D2 (Westervelde)”

Hunebed van de dag: D8 (Anloo-Noord)

Hunebed D8 bij Anloo

Hunebed D8 is het op negen na noordelijkste hunebed in Nederland. Het is het middelste van drie van zulke monumenten: van west naar oost D7 – D8 – D9. Er lijkt hier een weg te hebben gelegen en er zijn prehistorische karrensporen gevonden. Die hebben overigens niets te maken met de hunebedbouwers, want die leefden tussen 3350 en 2750 v.Chr. en het oudst-bekende wiel uit onze contreien wordt zo rond 2400 v.Chr. gedateerd. Uiteraard kan dat beeld nog veranderen.

Hunebed D8 ligt in het bos, ten zuiden van de heide waaraan ook D7 ligt. D8 is bijna acht meter lang en is 4½ meter breed. Ik ben er niet lang geweest want er hing een dreigende onweersbui in de lucht. Bovendien was het terrein maar gedeeltelijk toegankelijk wegens archeologisch onderzoek, waarover ik niets meer heb kunnen ontdekken. Het had in elk geval geen betrekking op het hunebed, maar vrijwel zeker op een van de grafheuvels in de omgeving.

Onweer op komst

Wijnand van der Sanden meldt in de Gids voor de hunebedden dat een van die grafheuvels de sinistere naam Galgenberg heeft. Hij weet ook te vertellen dat er nog twee andere hunebedden zijn geweest langs de oude weg van Anloo naar Zuidlaren, die bij hunebed D8 de route D7 – D8 – D9 kruist. Verderop langs die weg, ten zuiden van Anloo, ligt hunebed D11.

De kelder van D8 is niet wetenschappelijk onderzocht, maar er schijnt in de achttiende eeuw aardewerk gevonden te zijn, dat er niet heel trechterbekerig uitzag. Het is in de vroege negentiende eeuw nog gezien door Caspar Reuvens, de grondlegger van de Nederlandse archeologie, maar het is onbekend waar het is gebleven.

Meer weten over de Trechterbekercultuur?

Google Earth: hier. Bezocht op 9 augustus 2021, fietsend van Assen naar Groningen.

Naschrift 7 oktober

Aha, dat archeologisch onderzoek. Dat had dus hiermee te maken.

[Dit stuk wordt gereblogd op #GrondslagenNet, de groepsblog van archeologen, classici en oudhistorici.]

Hunebed van de dag: D7 (Schipborg)

Hunebed D7 bij Schipborg

Het op acht na noordelijkste hunebed in Nederland, hunebed D7, vond ik het moeilijkst om te vinden. De eerste keer kwamen we vanaf hunebed D10 en het dorpje Schipborg en stuurde de Google Maps ons over een voetpad letterlijk en figuurlijk het bos in. Het was 20 december 2020, zo’n beetje de kortste dag van het jaar, en we besloten dat we maar terug moesten gaan naar Assen. Het was al donker maar we waren gelukkig op tijd om daar nog limoncello te kopen.

De tweede keer had ik meer succes, al had ik ook dit keer wat moeite met het vinden van het monument. Het “valt niet altijd meteen op”, noteerde trouwens Herman Clerinx in 2017 in Een paleis voor de doden. En de website Hunebedden.nl heeft het over het meest afgelegen hunebed in Drenthe.

Lees verder “Hunebed van de dag: D7 (Schipborg)”

Hunebed van de dag: D9 (Annen)

Hunebed D9 bij Annen

Even ten zuidoosten van de rotonde die het centrum vormt van het dorpje Annen ligt hunebed D9. Het op zeven na noordelijkste hunebed van Nederland heeft de twijfelachtige eer ooit te hebben gediend als fietsenstalling. Een foto daarvan is te zien op de website Hunebedden.nl. In 2010 werd een echt fietsenrek geplaatst.

Hunebed D9 is het derde laatste van de reeks D7 (Schipborg) – D8 (Anloo) – D9, die op gelijke afstand lagen langs wat een oost-west lopende prehistorische weg geweest zou kunnen zijn. Het Annense hunebed is niet groot. Het was zeven meter lang en 2½ breed, en daarvan staat nog maar de helft. Van Giffen, die in 1952 onderzoek deed naar dit monument, identificeerde de plaatsen waar de verdwenen stenen hebben gestaan en gaf de plaatsen aan met beton. Zie de foto hieronder.

Lees verder “Hunebed van de dag: D9 (Annen)”

Hunebed van de dag: D5 (Zeijen)

Hunebed D5 bij Zeijen

Ik zou de waarheid geweld aandoen als ik schreef dat hunebed D5, het op zes na noordelijkste hunebed in Nederland, opvallend is. Het is maar 7½ meter lang en 2½ meter breed en ligt bovendien in een kuil. Bijna verborgen. De hunebedbouwers legden er vanzelfsprekend een dekheuvel overheen, maar die is er niet meer. In Een paleis voor de doden schrijft Herman Clerinx:

In 1857 heeft een handelaar de dekheuvel van dit hunebed laten afgraven om het monument te kunnen betreden en de vloerkeien te verwijderen om ze te verkopen. De poortzijstenen van het hunebed zijn eveneens zoek, áls ze er ooit zijn geweest.

Archeologisch onderzoek zou de afdrukken van eventuele zijstenen van het portaal kunnen vaststellen, maar dat is niet uitgevoerd. Eigenlijk is hunebed D5 een beetje een trieste boel.

Lees verder “Hunebed van de dag: D5 (Zeijen)”

Hunebed van de dag: D6 (Tynaarlo)

Hunebed D6 bij Tynaarlo

Het op vijf na noordelijkste hunebed in Nederland, hunebed D6, was het eerste dat ik zag. Althans als volwassene. Ik zou mijn ouders tekort doen als ik niet vermeldde dat ze hun kinderen D49 (de Papeloze Kerk) hebben getoond, het hunebed bij Schoonoord waarover ik al eerder blogde. Maar dat is inmiddels bijna een halve eeuw geleden. Tynaarlo was het eerste Trechterbekergraf dat ik als volwassene zag.

Ik had Simone Mooij zaliger nagedachtenis opgezocht en had besloten naar Assen te fietsen. Waarom ik de kortste weg niet nam weet ik niet meer. Misschien was het wel om eens een hunebed te bekijken. In elk geval fietste ik langs het spoor zuidwaarts en viel me de Hunebedstraat op. Meteen naast de weg zag ik het monumentje. Het was een gelukkige eerste kennismaking, want hunebed D6 is piekfijn bewaard.

Lees verder “Hunebed van de dag: D6 (Tynaarlo)”