Middeleeuws Jeruzalem

Rotskoepel, Jeruzalem

[Dit is het laatste van drie blogjes over wat een toerist kan bekijken in Jeruzalem. Het eerste was hier.]

Middeleeuwen

Met de Middeleeuwen kom ik buiten mijn specialisme, maar ik wil toch nog wat dingen noemen. Uit deze tijd zijn immers ook allerlei bouwwerken en monumenten bekend die je als toerist niet wil missen.

Aan het kerkje van het graf van Maria, even buiten de stad, heb ik speciale herinneringen. We wandelden er met een groepje geen werkelijk overdreven religieuze mensen binnen, maar iedereen werd tegelijk stil en bleef luisteren naar de monnik die er aan het zingen was. Maria is hier vanzelfsprekend niet begraven geweest. Hier is echter wel het graf van koningin Melisende, een van de machtigste vrouwen uit het Koninkrijk Jeruzalem.

Lees verder “Middeleeuws Jeruzalem”

Geliefd boek: Minarets in the Mountains

De Britse moslim, reiziger en journalist Tharik Hussain beschrijft in Minarets in the Mountains. A journey into Moslim Europe (Chesham, 2021) zijn ontmoetingen met moslimgemeenschappen in de Balkan. Zijn vrouw en zijn twee tienerdochters reizen mee. Die zijn niet zo geïnteresseerd in Ottomaanse architectuur en doen met hun moeder vaak andere dingen. De reis begint in Sarajevo waar hij ook weer zal eindigen. Het gezin bereist alle Balkanlanden, van Bosnië-Herzegovina tot Albanië en Noord-Macedonië. Een kaartje laat de route zien en toont welke steden worden bezocht.

Vreemdelingenhaat

Tharik Hussain werd in 1979 in Bangladesh geboren. Samen met zijn ouders migreerde hij in 1980 naar East End in Londen. Rondom de centrale straat Brick Lane, waarover ik al schreef, en in het naburige Whitechapel had zich daar een grote diaspora van migranten uit Bangladesh gevestigd. Het werd hem meteen duidelijk gemaakt dat hij daar niet hoorde. De tijd begin jaren tachtig was vol gewelddadig racisme. De British National Party hield kantoor in Brick Lane. Zijn vader werd voor de deur in elkaar geslagen en zijn moeder gilde van angst als er weer een brandbom door de brievenbus vloog. De Britse vreemdelingenhaat veranderde in de loop der jaren:

Lees verder “Geliefd boek: Minarets in the Mountains”

Etniciteit en religie

Het DNA-onderzoek heeft denken over racisme een heel nieuwe wending gegeven: de kleur van de huid is maar één variabele in een hele reeks - en niet eens de belangrijkste.
Het DNA-onderzoek heeft denken over racisme een heel nieuwe wending gegeven: de kleur van de huid is maar één variabele in een hele reeks – en niet eens de belangrijkste. Ras is een categorie uit het sociaal verkeer maar is te simpel om de complexe biologische werkelijkheid te beschrijven.

De vraag is nu al een paar keer op verschillende manieren aan me gesteld: “hoe komt het dat moslims islamkritiek beschouwen als racisme?” Of, met de gemeenheid van het eigentijdse debat: “als ras word je geboren en religie word je aangepraat – zijn moslims te dom om het onderscheid te begrijpen?” De aanname is dat je iemand niet mag bekritiseren op wat hij vanaf zijn geboorte is – zwart of een Marokkaan – maar wél op de ideeën die hij aanhangt (en dat is doorgaans religie).

Toevallig ben ik in Nederland geboren en maak ook ik dit onderscheid tussen enerzijds aangeboren ras of volk of de biologische kant van etniciteit en anderzijds overtuigingen. Ik vind dat handig. Toevallig ben ik tevens historicus en komt de vraag me niet onbekend voor. Een oplossing voor alle maatschappelijke problemen heb ik niet, maar ik kan wel proberen te tonen waar de schoen wringt.

Lees verder “Etniciteit en religie”

Papiaments

Wie verhuist van Hengelo naar Willemstad, zal met de taal weinig problemen ondervinden, op wat kleinigheidjes na dan. Op Curaçao gebruiken ze soms woorden die Hollanders niet gebruiken: zo hoorde ik al een paar keer het in Holland uitgestorven “wablief” en zit mijn neefje op een school die ook “funderend onderwijs” aanbiedt. Er zullen nog wat uitspraakvarianten zijn tussen het Twentse en het Curaçaose Nederlands, maar veel verschil is er verder niet.

Met alleen Nederlands zul je hier, denk ik, een eind komen, maar het is niet voldoende. De tweede taal is het Papiaments en dat is wat de kinderen hier van huis uit spreken. Ze leren Nederlands op school en voor mijn nichtje en neefje is dat wel wat problematisch. Zij spreken immers geen goed Papiaments maar wel Nederlands, terwijl het voor de kinderen in de klas omgekeerd is. Dat bevordert de communicatie niet.

Lees verder “Papiaments”

Sefardische streekroman

Het zou mooi zijn als een recensent onbevooroordeeld begon aan het te bespreken boek, maar in de praktijk is dat zelden het geval. Hij heeft al eens eerder iets van de auteur gelezen, het onderwerp spreekt hem al dan niet aan of het boek heeft (g)een aantrekkelijke opmaak. Het zijn factoren waarvan de recensent weet dat ze geen rol zouden moeten spelen, maar die er wel degelijk zijn. Zo begon ik enthousiast aan Sanne Terlouws Het rozeneiland omdat het onderwerp, de geschiedenis van de sefardische joden, voor mij totaal onbekend was, hoewel ik toch graag lees over het Middellandse-Zeegebied en werk aan een boek over een (eerdere) episode uit de joodse geschiedenis.

Terlouws stof is inderdaad geweldig. Neem de locaties: het verhaal voert van het middeleeuwse Toledo via Algiers naar het rozeneiland Rhodos en eindigt in het moderne Israël. Daarnaast zijn er intrigerende historische personages als kardinaal Torquemada, de piratenleider Barbarossa, de messias Sjabtai Tzvi en de Turkse oorlogsheld Selahattin Ülkümen. Bovendien komen de verdrijving van de joden uit Spanje, pogroms naar aanleiding van de ‘bloedleugen’, en de Holocaust aan de orde – onderwerpen die geen lezer onberoerd kunnen laten. Dit bonte geheel heeft een rode draad nodig om te verhinderen dat de lezer het overzicht verliest, en daarom is het boek opgebouwd rond de geschiedenis van de familie Amram. Het doet sterk denken aan de roman The Source van James Michener uit 1965, die de geschiedenis van een familie uit Galilea benut voor een soortgelijke historie van het Jodendom.

Lees verder “Sefardische streekroman”