[Laatste van drie blogjes over Cilicië, het zuiden van het huidige Turkije; het eerste blogje las u hier.]
De Hellenistische periode
Na de dood van Alexander de Grote in Babylon op 11 juni 323 v.Chr., was Cilicië inzet van allerlei conflicten. Die slaan we allemaal over tot we aankomen in het jaar 301 v.Chr., toen een einde kwam aan de diverse oorlogen tussen Alexanders opvolgers. Cilicië werd verdeeld: de kuststeden kwamen in handen van Ptolemaios I Soter, terwijl Seleukos I Nikator heerste over het binnenland. Er is nog enkele keren om gevochten maar vanaf de Vijfde Syrische Oorlog (202-195 v.Chr.) behoorde heel Cilicië tot het Seleukidische Rijk.
Dat zou nog een eeuw zou blijven. Er kwamen nieuwe steden, die vrijwel allemaal Seleukeia heetten. De opkomst van het Grieks als bestuurlijke taal verliep parallel met de vervanging van het laatste Luwisch door het populaire Aramees, dat nog later, in de Romeinse tijd, eveneens plaats zou maken voor het Grieks.
Piraterij
Na ongeveer 110 v.Chr. verloren de Seleukidische heersers hun gezag, vooral in het bergachtige deel, “het rauwe Cilicië”, waar de Isauriërs woonden. De bewoners begonnen zich steeds meer als piraten te gedragen. Hoewel zowel de Seleukidische als de Romeinse machthebbers expedities uitzonden, wisten ze het kwaad niet echt te roeien. De piraten verkochten immers de slaven die op dat moment cruciaal waren voor zowel Seleukidische als de Romeinse economie.
Pas na 80 v.Chr., toen het de Romeinen duidelijk werd dat de neergang van het Seleukidische Rijk leidde tot een gevaarlijk machtsvacuüm, stuurden ze de legioenen erop af. Generaal Publius Servilius Vatia onderwierp in 78-74 het westelijk deel van Cilicië en stond voortaan bekend als “Isauricus”. Oostelijk Cilicië was tijdelijk onderdeel van het rijk van Tigranes II de Grote, de koning van Armenië. Pas in 67 v.Chr. wist de Romeinse generaal Pompeius definitief af te rekenen met de Cilicische piraten, die hij, toen hij ze krijgsgevangen had genomen, land toewees in het binnenland. Dat bleek een uitstekende oplossing. De volgende Romeins-Cilicische oorlog werd in 51-50 gevoerd door Marcus Tullius Cicero, niet bepaald een militaire man, maar wel degene die de laatste onafhankelijke Ciliciërs versloeg. Hij hield er nog een triomftocht in Rome aan over ook.
Romeinse periode
De Ciliciërs mochten dan zijn verslagen, de Romeinen wisten hun macht nog niet werkelijk te vestigen. Immers, eind 50 v.Chr. brak de Tweede Burgeroorlog uit. Julius Caesar trok daarin ten strijde tegen de Romeinse Republiek. Nadat hij een groep republikeinen had verslagen bij Farsalos en betrokken was geweest bij een oorlog in Egypte, rukte hij op naar Anatolië om daar af te rekenen met de lokale vorst Farnakes. In Tarsos ontsnapte Julius Caesar alleen maar door dom geluk aan een moordaanslag.
Later speelden Tarsos en Cilicië een kleine rol in het conflict tussen aan de ene kant Caesars erfgenamen Marcus Antonius en Octavianus en aan de andere kant zijn moordenaars. Marcus Antonius ontmoette hier Kleopatra. Pas toen Octavianus na 30 v.Chr. alleenheerser was, kwam ook Cilicië tot rust. Sommige delen kwamen in handen van lokale bestuurders en de rest werd toegevoegd aan de provincie Syrië. Hoewel de gouverneur van Syrië soms moest vechten tegen de bergstammen – bijvoorbeeld Lucius Vitellius in 36 na Chr. – was Cilicië voortaan een rustig onderdeel van de Romeinse wereld. Er volgden nog de nodige provinciale herindelingen, maar die zullen we laten wat ze zijn.
De Late Oudheid
De vijfde en zesde eeuw kenden nog grote welvaart, maar in de zevende eeuw veranderde Cilicië in een grensgebied tussen het Byzantijnse Rijk en het Kalifaat van Damascus. Rond 700 namen de Arabieren het gebied over, maar het was weer Byzantijns in 965.
In de Middeleeuwen vestigden zich steeds meer Armeniërs in Cilicië, zodat het gebied uiteindelijk bekend kwam te staan als Cilicisch Armenië. Tijdens de Kruistochten ontstond hier een onafhankelijk Armeens koninkrijk, maar daarmee zijn we beland in een ander tijdperk.
Zelfde tijdvak
De Zeus van Euhemerosaugustus 1, 2024
Het Romeinse hooggerechtshof: de Basilica Juliaoktober 8, 2025
Betekenisloos mooimaart 29, 2016
Piraten land toewijzen in het binnenland? Dat moet je mij eens uitleggen. Worden die piraten dan ineens boer?
Ja, dat was wel wat Pompeius wilde; en het lukte. Desperado’s zoeken (althans in de Oudheid) altijd een boerderij.
Over die Isauriërs – ik zie dat de naam van opduikt rond de Romeinse verovering?
Wat ik nooit begrepen heb is dat die groep problemen geeft door een millennium heen, maar dat in de Laat-Romeinse tijd er ineens een omslag is waarbij ze troepen voor het leger en zelfs keizers gaan leveren! Hoe???
Ik denk dat die problemen nooit zo groot waren als de bronnen ze presenteren; het kwam sommige generaals goed uit drama’s te scheppen, maar dat wil niet zeggen dat die er feitelijk ook waren. Ik denk ook dat menig Isauriër gewoon heeft gediend in de Romeinse legers, vaak zonder vermelding van de etnische achtergrond. En als het dus een normaler gebied is geweest dan gedacht, is de overstap niet zó heel groot.
Nog een gedachte: “Isauriër” is natuurlijk ook zoiets als “barbaar”. Het klinkt manhaftig en stoer. In de Late Oudheid, toen men martiale deugden wat meer benadrukte, kon zo’n woord populair worden. We hebben diverse mensen die Barbarus en Barbara heten, ook al waren het “gewone” Romeinen uit Gallië. Misschien is een laatantieke Isauriër ook wel niet wat ‘ie lijkt.