Enge baby’s

Beeld van een baby met vogel uit Bustan-esh Sheikh (Nationaal Museum, Beiroet)

In het jaar 310 v.Chr. belegerde Agathokles, de alleenheerser van Syracuse, Karthago. De bevolking van de stad begreep al snel dat ze goddelijke steun nodig had en besloot tot een dramatisch offer. Diodoros van Sicilië schrijft daarover dit:

Ze kozen tweehonderd kinderen uit de voornaamste families en offerden die in het openbaar. Niet minder dan driehonderd anderen, die ergens van waren beschuldigd, offerden zich vrijwillig. In de stad stond een bronzen beeld van Baal Hammon, met naar de grond toe uitgestrekte handen, de handpalmen naar boven, zodat een kind dat daarop was geplaatst er vanaf kon rollen en in een soort vurige put kon vallen.

Er bestaan reconstructies waarin het beeld van Baal Hammon een beestachtige kop heeft met een grote openstaande bek, zodat de armen – bewogen door middel van kettingen – konden dienen als een soort scheplepel om de kinderen omhoog te tillen en via de muil in het vuur te laten vallen. Dat is een wel erg fantasierijke uitleg van Diodoros’ beschrijving, die zo al naargeestig genoeg is. Lees verder “Enge baby’s”

Archeologie in Libanon

Beit ed-Din: het funky mozaïek en een jonge cederboom

Gisteren ben ik naar Beit-ed-Din en Sidon geweest. Het eerste is het paleis van Bashir II, die in de vroege negentiende eeuw een eigen staatje stichtte, vrij succesvol was, maar uiteindelijk op het verkeerde paard wedde en door de Ottomaanse heersers werd afgezet. In de voormalige stallen en in de tuinen liggen momenteel prachtige laatantieke mozaïeken, zoals het funky mozaïek waarover ik al eens blogde. De kunstige voorwerpen zijn gevonden tijdens de Burgeroorlogen en de leider van de druzen, Walid Jumblatt, heeft ze voor grote bedragen gekocht van de vinders en in die stallen laten leggen. (Hij is ook de man die ingreep toen de Libanese ceders dreigden uit te sterven en een nieuw woud liet planten.)

Hoe netjes het ook is wat Jumblatt deed, er ligt hier wel een probleem: waar komen die mozaïeken nu vandaan? Het punt is dit keer niet dat unprovenanced voorwerpen vervalsingen kunnen zijn. Dit zijn geen papyri. De kwestie is dat je wil weten uit welk gebouw ze komen. Een afbeelding van een pauw in een kerk representeert de wederopstanding, een pauw in een tempel is een aanwijzing voor de cultus van Hera. Een ander prachtig mozaïek kan, afhankelijk van de vindplaats, zowel Johannes de Doper als Dionysos voorstellen. We mogen blij zijn met wat we wél hebben, maar het niet registreren van een provenance is toch wel behoorlijk onpraktisch. We hadden meer kunnen weten.

Lees verder “Archeologie in Libanon”

Archeologisch museum, Sidon

Museum in aanbouw

Ik heb al eerder geschreven over de opgravingen in Sidon, waar een wonderschone opgraving eindelijk licht werpt op het oudste stedelijke verleden. Op de plaats die bekendstaat als “Les Frères” of de “College Excavations” is de hele geschiedenis gedocumenteerd vanaf het immer fascinerende Chalcolithicum (pakweg het vierde millennium v.Chr.) tot en met de komst van de Arabieren. Even verderop ligt een Kruisvaarderskasteel en tussen de opgraving en dat slot ligt een grafveld uit de dertiende eeuw.

Het onderzoek is niet alleen interessant omdat Sidon, dat na Byblos en Tyrus altijd een beetje op de derde plaats komt, nu zijn verleden in beeld krijgt. Belangrijk is ook dat hier voor het eerst Kanaänitisch DNA is geïsoleerd uit de Bronstijd. Weliswaar bereikte het de media op een vreemde manier – u moet het hier maar even nalezen – maar het is wel een belangrijke verworvenheid die een basis kan zijn voor nieuw onderzoek naar bijvoorbeeld de Fenicische migratie.

Lees verder “Archeologisch museum, Sidon”

Kort Libanees (4)

Kerk van Sint-Nikolaas, Sidon

Waar ik ook ga, ik zal nooit een kerk overslaan die is gewijd aan Sint-Nikolaas. Mits die geopend is natuurlijk en helaas heb ik in Sidon al enkele keren gestaan voor de gesloten deur van de kerk van bovengenoemde heilige. Vandaag was de kerk echter toegankelijk.

Als ik het goed begrijp, is het gebouw eigendom van een groep gelovigen die vroeger “melkitisch” werd genoemd, een naam die zoiets wil zeggen als “keizerschristenen”. Het gaat om christenen uit Syrië die de besluiten onderschreven van het door keizer Marcianus belegde Concilie van Chalkedon (451) en die later de Arabische taal accepteerden. Je kunt ze ook omschrijven, denk ik, als Grieks-orthodoxen die toevallig geen Grieks gebruikten. Hun leider is de Grieks-orthodoxe patriarch van Antiochië.

Lees verder “Kort Libanees (4)”

Psyche

Psyche (Nationaal Museum, Beiroet)

Elke ochtend schrijft Marc van Oostendorp een stukje op Neerlandistiek, de groepsblog van onze neerlandici. Ik weet niet goed meer wanneer ik die blog heb ontdekt maar ben in de loop van de tijd steeds meer gaan waarderen hoe Marc daar ’s morgens de dingen groet. Het lezen van zijn stukjes is zo’n fijne manier om de ochtend te beginnen: kop koffie erbij, mijn eigen computer net opgestart, iets leuks om de geest aan te slijpen voordat de dagelijkse sleur begint.

Vandaag kan ik eens een keer terugschrijven. U leest Marcs stukje, gewijd aan een sonnet van Ida Gerhardt, hier. Het bijbehorende plaatje vindt u hierboven. Vlindervleugels.

Lees verder “Psyche”

Museum in aanbouw

Museum in aanbouw; vooraan een licht gebogen middeleeuwse muur en de Perzische en Fencische resten ingepakt

Waarom zou een toerist in Libanon een bezoek brengen aan Sidon? De havenstad heeft natuurlijk een beroemde naam: het was een van de voornaamste steden van de oude Feniciërs. Er valt echter weinig te bekijken. De koninklijke tombes zijn in de late negentiende eeuw opgegraven door Osman Hamdi, de belangrijkste archeoloog in het Ottomaanse Rijk, en daarom staan de puntgaaf bewaarde sarcofagen in het Archeologische Museum van Istanbul. Sidon heeft verder een gezellige souq, een handvol moskeeën, een zeepmuseum, een kruisvaarderskasteel dat staat in zee en een kruisvaarderskasteel dat staat op een heuvel. Dat is het wel zo’n beetje. Een Palestijns vluchtelingenkamp dat elk jaar slecht in het nieuws komt is voldoende om toeristen te doen besluiten Sidon te mijden.

Dat zal echter snel veranderen want de stad krijgt binnenkort een enorm archeologisch museum. Het leuke is dat het volledig is gewijd aan slechts één opgraving, die buitengewoon rijk is: het terrein van twee voormalige scholen, een college voor protestantse zending en een instituut voor rooms-katholieke missie. De locatie wordt daarom aangeduid als de College-opgraving of Les frères. Ik was er al eens eerder geweest – ik blogde er destijds over – en ben er afgelopen dinsdag opnieuw een kijkje wezen nemen.

Lees verder “Museum in aanbouw”

Sidon

sidon-college_excavation
Opgraving te Sidon: complex uit de Vroege Bronstijd

Een paar weken geleden was ik in Sidon, waar een grote opgraving plaatsvindt, niet ver van een van de twee Kruisvaarderskastelen in deze Libanese havenstad. De opzienbarendste vondst tot nu toe is een massagraf dat vrijwel zeker behoort tot de soldaten die zijn gesneuveld toen de Saracenen de plaats in 1249 innamen. Koning Lodewijk de Heilige, die op dat moment in de omgeving verbleef maar te laat aankwam om een ramp te verhinderen, begroef de doden alvorens het kasteel te versterken.

Een vriendelijke archeologe, geboren in een Palestijns vluchtelingenkamp maar inmiddels in het bezit van een “green card” om haar loopbaan voort te zetten in de Verenigde Staten, leidde ons rond en legde uit hoe de ontwikkeling van de antieke stad op deze plaats perfect was te volgen, dwars door het immer fascinerende Chalcolithicum en de Vroege, Midden- en late Bronstijd. Uit de IJzertijd waren wat minder vondsten, maar de Griekse aanwezigheid was weer wel goed geattesteerd en uit de Romeinse tijd stamde een deel van de versterking van een fort.

Lees verder “Sidon”