0525-0500 v.Chr.
Lavinium, het huidige Pratica di Mare, was een havenstadje in Latium, het gebied in Italië waarin Rome ligt. In de late zesde eeuw v.Chr. was hier een heiligdom, waar dertien altaren zijn opgegraven. Het hierboven afgebeelde stukje metaal was met twee nagels aan een van die stenen monumentjes vastgemaakt. Er staat, van rechts naar links, op te lezen
Castorei Podlouqueique
Qurois
Sicilië ligt precies halverwege de Middellandse Zee. Wie van het noorden naar het zuiden wil, kan via het eiland oversteken van Europa naar Afrika; wie van het oosten naar het westen wil, kan er even op verhaal komen. Het is dus niet zo vreemd dat Sicilië altijd bezoekers heeft ontvangen, die, als ze eenmaal de fabelachtige agrarische rijkdom hadden ontdekt, maar al te vaak een eigen nederzetting bouwden. De geschiedenis van het eiland is daardoor ook een verhaal vol elkaar snel opvolgende volken: Feniciërs uit Libanon, Grieken, Karthagers, Romeinen, Byzantijnen, Arabieren, Noormannen, Fransen en Spanjaarden hebben allemaal hun sporen achtergelaten.
Agrigento is in 581 v.Chr. gesticht door Grieken uit Gela, een stad die iets verder naar het oosten ligt. De oorspronkelijke naam van de kolonie is Akragas. Het draaide aanvankelijk vooral om een al iets ouder heiligdom en de haven in het zuiden, het huidige Porto Empedocle, maar de eigenlijke stad werd iets verder landinwaarts gebouwd, waar ze lag op veilige afstand van eventuele piratenaanvallen en tegelijk dichtbij de akkers. Al snel werd de moederstad overvleugeld door de kolonie.
Volgens de oude sagen is Rome gesticht door Romulus, maar hij was niet de eerste bewoner. Diezelfde sagen noemen een zekere Euander, die op een dag niemand minder dan de halfgod Hercules op bezoek kreeg, die net op weg was naar Griekenland met de runderen van Geryones. Hij was de Tiber al overgestoken toen hij slaap kreeg. Terwijl hij even indoezelde, roofde de herder Cacus het vee en bracht het naar een grot. Hercules werd echter wakker.
Toen Hercules naar het hol liep wilde Cacus hem met geweld de toegang versperren, maar hij werd geveld door een slag van Hercules’ knots. Tevergeefs de hulp van de herders inroepend stierf hij.
[Dit is het derde van vijf stukjes over de bronnen van mijn komende boek Israël verdeeld; het eerste is hier.]
De Perzische tijd, van 539 tot 332 v.Chr., zag grote veranderingen binnen de Joodse godsdienst. Het exclusivisme van de Verbondstheologie, waarin één uitverkoren volk op één plaats één God diende, werd bijgesteld. Hoewel de tempelcultus inmiddels was hersteld, bevatten de tijdens de Perzische heerschappij geschreven slothoofdstukken van Jesaja opnieuw beschrijvingen van een nieuw Jeruzalem, waarin de tempel het gebedshuis van alle volken zou zijn. Opnieuw is er het idee van een vernieuwde wereld, waarin in feite de paradijstoestand zal worden hersteld.
Ik heb altijd een lichte aarzeling als ik een boek over kunst in handen krijg. De auteurs lijken de schilderijen of sculpturen altijd te willen uitleggen, terwijl ik vaak helemaal niet hoef te weten wat het voorstelt. Is het mooi? Ik geniet en ben tevreden. Betekent het wat? Is niet het eerste wat ik wil weten.
Neem het gevecht tussen stier en leeuw dat je vaak ziet afgebeeld in de Achaimenidische kunst, zoals hierboven, op een reliëf uit Persepolis. Ik heb wel eens gelezen dat het de eeuwige kosmische strijd tussen goed en kwaad zou representeren; ik heb wel eens gehoord dat het zou staan voor de sterrenbeelden Stier en Leeuw; en ik heb wel eens bedacht dat die twee interpretaties elkaar niet uitsluiten. De waarheid is dat we geen idee hebben wat het symboliseert.
In voorhistorische tijden had de Babylonische oppergod god Marduk het monster Tiamat verslagen. Hij had haar huid als een uitspansel gebruikt om de hemel te doen ontstaan en had de andere lichaamsdelen benut om de aarde, de bergen en wat dies meer te maken. Ook had Marduk de zon, de maan en de sterren geschapen, hun banen langs de hemel getrokken en de ritmes vastgesteld die de eindeloze tijd overzichtelijk maken. Alles zou zich vroeg of laat herhalen.
Zodoende konden mensen weten wat hun te wachten stond, mits ze goed registreerden wat er aan de hemel te lezen was en wat er daadwerkelijk gebeurde. En dus klommen de astronomen van Babylon elke nacht naar de top van de tempeltoren Etemenanki (“het huis van het fundament van de hemel op aarde”, de Bijbelse “Toren van Babel”) middenin de stad om te zien wat er gebeurde. Het resultaat is de enorme collectie kleitabletten in het British Museum die bekendstaat als de Astronomische Dagboeken. Nacht na nacht werd bijgehouden wat er te zien was geweest, dag na dag schreef men op wat er was gebeurd.
In 2004 ben ik Alexander de Grote nagereisd en zo belandde ik in Taxila, de oude hoofdstad van de Punjab, waar de Macedonische koning 2329 jaar eerder was. Er is geen draad archeologisch bewijs voor zijn aanwezigheid: we weten alleen zeker dat een Europees leger door Pakistan is getrokken omdat onze bronnen redelijk goed passen bij wat we over het gebied weten. Er zijn echter – met uitzondering van wat mogelijk katapultkogels zijn – nooit Macedonische voorwerpen gevonden. Alexanders leger kwam, zag, overwon, trok verder en bleef nergens zó lang dat het bodemarchief er substantieel door veranderde.
Alexander was in april 326 v.Chr. in Taxila; negen maanden later waren de bewoners al tegen de Macedoniërs in opstand gekomen. De Griekse culturele invloed dateert van later tijd. In 184 trokken de legers van Grieks Baktrië over de Hindu Kush, en zij veroverden de Punjab. Daar bloeide een Grieks-boeddhistische cultuur op met een heel eigen vormentaal, waarover ik al eens blogde: de Gandara-kunst.
Deze dagen ben ik bezig met de vernieuwing van de website van mijn schooltje, Livius.nl. Het probleem, dat ook speelt op de grote Livius.org-website, is dat ze al oud is en nog is gemaakt in klassieke html. De tekst en de vormgeving zijn daarin allebei opgenomen in hetzelfde bestand. Dat heeft echter nadelen en ik wil al tijden overgaan naar het inmiddels gebruikelijke systeem, waarin de vormgeving vastligt (en apart kan worden aangepast) en alleen de tekst hoeft te worden ingevoerd.
Tot het zover is, ben ik bezig met het herschrijven van de pagina’s en het uitzoeken van illustratiemateriaal. Ik bezit tienduizenden foto’s, keurig geselecteerd, maar het valt nog niet mee om afbeeldingen te vinden die passen in het ontwerp. Dat heeft te maken met het feit dat sommige beeldschermen breder zijn dan andere en je dus een plaatje nodig hebt dat er én op 1920 pixels breedte én op 1024 pixels breedte een beetje leuk uitziet.
Het paardengraf dat u hierboven ziet, is te zien in het Andreasstift in Worms. Dat is historische grond: het is de plaats waar in het voorjaar van 1521 de beroemde Rijksdag plaatsvond waar Martin Luther zich verantwoordde tegenover keizer Karel V. (De hervormer heeft de beroemde woorden “Hier sta ik, ik kan niet anders” overigens nooit gesproken.) Tegenwoordig is er een archeologisch museum.
En dit is dus het graf van een merrie. Er is een koolstofdatering die aangeeft dat het dier rond 580 ± 85 v.Chr. is overleden, wat wil zeggen dat er 65% kans is dat het gebeurde tussen 665 en 495 (en 95% dat het plaatsvond tussen 750 en 410). Veel interessanter dan de vraag wanneer het paard dood ging, is de vraag waarom. De schedel is namelijk ingeslagen.
Een jaar of tien geleden was ik rond Oud en Nieuw in Rome, met in mijn gezelschap een student klassieke talen en een studente oudheidkunde. Meestal gingen we in de ochtend de stad in om de antieke monumenten te verkennen. Ik was in die tijd een boek aan het schrijven over de hoofdstad van het Romeinse Rijk en vond het leuk mijn reisgenoten uitleg te geven: zo combineerde ik het aangename gezelschap met een nuttige activiteit, want al vertellend herhaalde ik voor mezelf de stof van mijn boek.
Op oudejaarsochtend beklommen we de Palatijn, en ik stond al in de doceerstand, klaar om te vertellen welke wereldhistorische betekenis deze of gene klomp bakstenen had, toen de studente opmerkte wat een magische plaats dit toch was. Als door de bliksem getroffen realiseerde ik me dat ik, bij het schrijven van mijn boek, het belangrijkste was vergeten: dat ruïnes er in de eerste plaats zijn om, heel romantisch, van te genieten.
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.