Rood bij de Romeinen

On door Josine SchrickxinKlassieken, Post-Romeins, Romeinse Keizerrijk, Romeinse Republiek1 reactie
De normale rode achtergrond in een muurschildering (Archäologischer Park, Magdalensberg)

De redacteuren van de Thesaurus linguae Latinae zijn inmiddels klaar met de letter R, en dat betekent dat ze zich hebben beziggehouden met de kleur rood. Blijkbaar maakte men in het oude Rome onderscheid tussen allerlei roodtinten, die worden vertegenwoordigd door allerlei bijvoeglijke naamwoorden, waarvan er ongeveer twintig zijn te vinden bij de R. Ze zijn meestal afgeleid van de Indo-Europese stam *h₁reudh-.

Ruber

Het meest gebruikte woord voor “rood” is ruber, afgeleid dus van *h₁reudh, kon een breed spectrum aanduiden – van vuurrood, cinnaberrood, scharlakenrood, bloedrood of karmijnrood tot tinten die naar oranje neigden, zoals saffraan- of goudkleurig. Ook lichamelijke reacties werden taalkundig vastgelegd: men kon blozen, en daarom duidt rubor niet alleen de blos zelf aan, maar ook de verlegenheid.

Lees verder “Rood bij de Romeinen” →

Deel dit:

Wat heet mooi? Overig

On door Jona LenderinginAssyrië, Kelten (La Tène), Kreta en Mykene, Oud Egypte, Oudheid, Perzië, Prehistorie, Romeinse RepubliekEen reactie plaatsen
De Gouden Hoed van Berlijn (Neues Museum, Berlijn)

Een tijdje geleden vroeg ik u te noemen wat u mooi vond uit de Oudheid en omdat de respons nogal overweldigend was, heb ik uw antwoorden verdeeld over mooie teksten, mooie antieke architectuur, mooie antieke sculptuur. Vandaag neem ik u mee langs alles wat nog niet genoemd is, zoals muurschilderingen en aardewerk. Opnieuw zitten er verrassende keuzes bij. En dat is maar goed ook, want dat is natuurlijk de opzet van de reeks: dat we elkaar dingen tonen waarvan we nog niet wisten dat ze bestonden en/of mooi waren.

Prehistorie

Eerst maar even twee voorwerpen uit de Europese Bronstijd. Genoemd werden de Hemelschijf van Nebra, te zien in het Landesmuseum für Vorgeschichte in Halle, en de Gouden Hoed van Berlijn, die is te zien in het Neues Museum.

Lees verder “Wat heet mooi? Overig” →

Deel dit:

Keizerin Theophanu

On door Jona LenderinginByzantijnse Rijk, Duitsland, Italië, Middeleeuwen, Nederland8 reacties
Tijdvak: 950 na Chr. - 1000 na Chr.
0950-0975 na Chr.0975-1000 na Chr.
Otto II, Christus en Theophanu (Musée de Cluny, Parijs)

Als ik in Nijmegen ben, ga ik altijd even naar het Valkhof. Het is een van de prettigste parken van Nederland. Je voelt je er altijd net wat vrijer dan in de stad zelf en dat was bij de aanleg ook de bedoeling: in 1795 was de Bataafse Republiek uitgeroepen en Nijmegen vierde de vrijheid door een mooie Engelse tuin aan te leggen op de plek waar ooit de feodale dwangburcht had gestaan. De kapel, gewijd aan Sint-Nikolaas, bleef echter gespaard. Sinterklaas is immers bestand tegen elke modernisering.

We danken de kapel aan de tiende-eeuwse keizerin Theophanu, al heeft zij de voltooiing waarschijnlijk niet meegemaakt. Maar ze is een van de interessantste personages uit de Middeleeuwen. De Lage Landen maakten niet dagelijks een Byzantijns bezoek mee.

Lees verder “Keizerin Theophanu” →

Deel dit:

George Smith in Alexandretta

On door Jona LenderinginArcheologie, Geschiedenis, Ottomaanse Rijk, Uncategorized7 reacties
Tijdvak: 1850 na Chr. - 1875 na Chr.
1850-1875 na Chr.
Smith

De Engelsman George Smith, die leefde van 1840 tot 1876 en dus niet heel oud is geworden, is een van de grote helden uit de oudheidkunde. Hij was, zoals dat destijds heette, afkomstig uit de werkende klasse, maar was gefascineerd door alles wat Mesopotamisch was en had zichzelf spijkerschrift geleerd. Een moeilijk schrift dat juist in deze tijd voor het eerst werd begrepen. Omdat hij er buitengewoon handig in was, kreeg hij een aanstelling in het British Museum, waar hij op een dag in 1872, werkend in de statige Arched Room, de vondst van zijn leven deed.

De scène zou zo in een film kunnen: van pure opwinding begon hij te schreeuwen, zijn kleren uit te trekken en zette het op een lopen. Ziet u het voor u? Hij rent langs de Elgin Marbles en de Steen van Rosetta, slaat linksaf, komt bij de garderobe en de ingang, nog eens linksaf, regelrecht de British Library in. Karl Marx kijkt verstoord op van zijn lectuur. Nogmaals linksaf, langs de Egyptische vondsten. Terug in de Arched Room. Collega’s slaan kleren om hem Smith heen. “Wat is er?”, vragen ze bezorgd, “wat is er?” En hij gebaart naar het kleitablet, alsof iedereen meteen zou begrijpen wat daar staat. Misschien is het niet helemaal zo gegaan, maar we moeten een goed verhaal niet dood controleren.

Lees verder “George Smith in Alexandretta” →

Deel dit:

Een ouderwetse Tacfarinas

On door Jona LenderinginAlgerije, Geschiedenis, Libië en Maghreb, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 1 na Chr. - 25 na Chr.
0001-0025 na Chr.
Een Numidisch reliëf uit Sila dat Tacfarinas’ Musulamii vermeldt (Recueil des inscriptions libyques 808) in de tuin van het Musée de Cirta, Constantine.

Op de geschiedenis van Algerije in de Romeinse tijd bestaan ruwweg drie visies. Eén: de Romeinen kwamen de beschaving brengen aan de inheemse bevolking. Twee: de Romeinen waren onderdrukkers en hadden voortdurend te maken met inheemse protesten. Je zou dit de koloniale perspectieven kunnen noemen, want in beide visies is het beeld van de Romeinen beïnvloed door de praktijk van de Fransen, en in beide visies is een dichotomie verondersteld tussen Romeinen en niet-Romeinen.

Het derde perspectief benadrukt de relaties tussen de elites. De Romeinse bestuurlijke elite – een gouverneur, zijn officieren, de stedelijke bestuurders – werkten samen met de Maghrebijnse leiders: Numidische en Mauretanische dorpsoudsten en burgemeesters, de aanvoerders van groepen seizoensmigranten op de Hautes Plaines, de stamhoofden van de nomaden verder naar het zuiden. En dan waren er nog de vazallen: koning Juba II van Mauritanië en de magistraten van de Confederatio Cirtensis, die bestond uit de vier steden Cirta, Rusicade, Chullu en Mileu. Ik noemde dit gebied, niet onvergelijkbaar met de Dekapolis, al eens in een eerder blogje.

Lees verder “Een ouderwetse Tacfarinas” →

Deel dit:

Roepen in de woestijn

On door Jona LenderinginBijbel6 reacties
Tijdvak: 50 na Chr. - 75 na Chr.
0050-0075 na Chr.
Rechte weg in de woestijn

Zo nu en dan schuif ik aan bij mijn goede vriend Richard, die van alles weet over van alles, zodat een gesprek altijd ergens over gáát, en die verder ook nog een van de aardigste mensen is die ik ken, zodat een gesprek ook altijd gezellig is. En onlangs attendeerde hij me op iets grappigs in het Evangelie van Marcus. Dat begint als volgt.

Er staat geschreven bij de profeet Jesaja: “‘Let op, ik zend mijn bode voor je uit, hij zal je een weg banen. Een stem roept in de woestijn: ‘Maak de weg van de Heer gereed, maak recht zijn paden!’”

En zo is het gebeurd toen Johannes ging dopen in de woestijn en de mensen opriep tot inkeer te komen en zich te laten dopen.noot Marcus 1.2-4; NBV21.

Lees verder “Roepen in de woestijn” →

Deel dit:

De sterre der zee

On door Hans OverduininChristendom, GeschiedenisEen reactie plaatsen
Tijdvak: 1700 na Chr. - 1725 na Chr.
1700-1725 na Chr.
Maria, Sterre der Zee, Maastricht

Niets prettiger dan een fijn misverstand. Zoals de titel “Sterre der Zee” voor Maria. Die is de rooms-katholieke traditie binnengeslopen door de verklaring die de Bijbelvertaler Hieronymus gaf voor de naam Maria. Hij deelde de Hebreeuwse naam Maryam op in Mar en Yam wat in het Latijn Stilla Maris werd, “druppel der zee”. Dat verbasterde weer tot Stella Maris, “Sterre der Zee”. In Nederland wordt Maria als Sterre der Zee vereerd in de Onze Lieve Vrouwe-basiliek in Maastricht.

De ruim vijf eeuwen oude bidweg door het centrum door die stad is ontstaan uit een boetprocessie op Tweede Paasdag, waarbij het genadebeeld van Maria werd meegedragen. Dat dateert uit de vijftiende eeuw en draagt de titel sinds pakweg 1701. In de loop der eeuwen is de route een paar keer aangepast, voor het laatst in 1804.

Lees verder “De sterre der zee” →

Deel dit:

Op zoek naar de Cilicische Poort

On door Jona LenderinginToerisme9 reacties
De Cilicische Poort

In 2003-2004 reisden mijn zakenpartner en ik Alexander de Grote achterna. Turkije, Iran, Pakistan etc. Vaak was de route goed te volgen, maar in Turkije hebben we eindeloos gezocht naar de pas in het Taurusgebergte die bekendstond als Cilicische Poort. Alexander heeft die ooit met een nachtelijke aanval bezet.

We vonden niks. Nou ja, we vonden wel een monument voor de mensen die om het leven zijn gekomen bij de aanleg van de Bagdadspoorlijn. Maar geen Cilicische Poort. We reden zuidwaarts, we reden noordwaarts, we reden over een onlogische weg opnieuw zuidwaarts, we maakten rechtsomkeert en reden weer noordwaarts, we keerden om en reden nog eens zuidwaarts.

Lees verder “Op zoek naar de Cilicische Poort” →

Deel dit:

Het Eerste Bulgaarse Rijk (2)

On door Jona LenderinginBalkan, Bulgarije, Byzantijnse Rijk1 reactie
Tijdvak: 850 na Chr. - 1025 na Chr.
0850-0875 na Chr.0875-0900 na Chr.0900-0925 na Chr.0925-0950 na Chr.0950-0975 na Chr.0975-1000 na Chr.1000-1025 na Chr.
Twee als Bulgaarse soldaten afgebeelde heiligen (Sveti Naum bij Ohrid)

Het ontstaan van de Bulgaarse kerk, waarover ik het gisteren met u had, bracht Bulgarije verder in de Byzantijnse invloedssfeer en het staatsapparaat werd naar Byzantijns model uitgebreid, maar omdat het een autokefale kerk was, kon de Byzantijnse keizer alleen maar dromen van invloed in het Eerste Bulgaarse Rijk, dat groter en groter werd. Bulgarije presenteerde zich inmiddels als alternatief voor het keizerrijk, zeker toen Simeon I (r.893-927) de keizertitel aannam – al werd de Latijnse titel caesar weergegeven als tsar ofwel tsaar. In Constantinopel gold het als een affront dat de man die zij als “vorst” beschouwden zich aandiende als “keizer der Bulgaren en Romeinen”, maar er was weinig tegen te doen.

Het Eerste Bulgaarse Rijk strekte zich op dit moment uit over het huidige Bulgarije, Servië, Noord-Macedonië, Roemenië en Moldavië en bezat binnen de grenzen van het tegenwoordige Griekenland havens aan de Egeïsche Zee en de Adriatische Zee. Om er een cliché tegenaan te gooien: dit was de Gouden Eeuw. De hoofdstad Preslav had zo’n 50.000 inwoners en was na Constantinopel de grootste stad in Europa. En ook al kende het land geen muntslag en waren de steden klein, voor de regio was het inderdaad een naar omstandigheden welvarende staat.

Lees verder “Het Eerste Bulgaarse Rijk (2)” →

Deel dit:

Poëzie: Alleen Twee Mythische Koningen

On door Hans KooningsinLiteratuur, Nederlands2 reacties
Een regenboog boven de Aoos

Alleen Twee Mythische Koningen

Onder de regenboog
Geen pot met goud
Geen Robin Hood
In het Sherwoodse woud

Geen tempel van Salomo
In Judea zo klein
Geen voetspoor van Mozes
In de Sinaï-woestijn

Geen Gilgamesh, geen Agamemnon
Geen draak en geen reus
Geen goden of kosmonauten
Zo zit het heus

Alleen twee mythische koningen
Als pijlen zo snel
David en Artur
Die waren er wel

[Een korte gastbijdrage van de huisdichter van deze blog, Hans Koonings. Dank je wel Hans!]

Deel dit: