Faits divers (59) archeologie

On door Jona LenderinginArcheologie8 reacties
De onlangs door het Allard Pierson Museum teruggegeven Centuripe pyxis, kort voor de teruggave

Een nieuwe aflevering in de onregelmatig verschijnende reeks faits divers, met deze keer vooral archeologische onderwerpen.

Internationale contacten

U kent mijn ergernis: archeologen die zich niet willen verdiepen in wat tekstwetenschappers doen, en classici en oudhistorici die niet begrijpen dat archeologie méér is dan een hulpwetenschap. Ik herinner me uit mijn studietijd oudhistorici die vol leedvermaak lachten toen bleek dat alle op het Zweedse eiland Gotland gevonden Romeinse scherven, die zouden bewijzen dat er handel was met Italië, behoorden tot één enkele amfoor. Gotland was slechts een uitbijter, een geïsoleerd geval, verwaarloosbaar, zoals ze ook de archeologie beschouwden als bijvak.

Lees verder “Faits divers (59) archeologie” →

Deel dit:

Voor-westerse geschiedenis (15) de wegen

On door Jona LenderinginGeschiedenis, Oudheid, Perzië, Romeinse Keizerrijk, Romeinse Republiek8 reacties
Romeinse weg bij Vulci

Er is wel beweerd – en ik denk terecht – dat het Romeinse Rijk zijn kracht mede te danken had aan een uitgebreid netwerk van wegen. Ik heb het nu over landwegen, omdat ik de zeeën en de rivieren al aanstipte in eerdere blogjes in deze reeks over de economische en sociale factoren die voorafgaan aan de evenementiële geschiedenis. Het lijkt mij een keihard feit dat de Romeinse ingenieurs grootmeesters waren op het gebied van de wegenbouw. De Via Appia, aangelegd in de laatste jaren van de vierde eeuw v.Chr., ligt er nog steeds, hoewel ze is gebruikt door de zware tanks waarmee de Geallieerden naar Rome oprukten. Ook andere Romeinse wegen liggen er nog: wie van Maastricht naar Tongeren gaat, volgt de kaarsrechte antieke straat vrijwel tot op de meter nauwkeurig.

Perzische wegen

Toch moet het krediet voor de eerste systematische aanleg van wegen naar een ander volk: de Perzen. De Griekse geschiedschrijver Herodotos van Halikarnassos beschrijft een koninklijke weg van Efese via Sardes naar Sousa, en vermeldt dat er op regelmatige afstanden karavaanserails waren. Bij Gordion is een deel van deze weg geïdentificeerd, zes meter breed. Allerlei kleitabletjes uit Persepolis documenteren het verloop vanaf Sousa naar het Perzische kerngebied. De Perzische paleisadministratie documenteert bovendien de afgifte van vouchers waarmee de reiziger zich langs de koninklijke wegen kon verzekeren van slaapplaatsen, verse rijdieren, eten en drinken. Ik meen dat Aristoteles ergens schrijft dat nieuws in een week van de randen van het Perzische Rijk naar de koning kon komen.

Lees verder “Voor-westerse geschiedenis (15) de wegen” →

Deel dit:

De triomfboog van Augustus (en de critici)

On door Jona LenderinginArcheologie, Italië, Romeinse Keizerrijk1 reactie
Tijdvak: 50 v.Chr. - 25 na Chr.
0050-0025 v.Chr.0025-0001 v.Chr.0001-0025 na Chr.
De triomfboog van Augustus

Het Forum Romanum is een wonderlijke plek: ooit het centrum van een wereldrijk, in de Late Oudheid verbouwd, daarna deels gesloopt, vervolgens gedegradeerd tot koeienweide, later veranderd in een (door Louis Couperus lyrisch beschreven) bloemenveld, in de eerste helft van de twintigste eeuw omgebouwd tot de huidige verzameling monumenten. Van sommige daarvan kun je je voorstellen hoe ze eruit zagen, van andere daarentegen totaal niet. Zoals de triomfboog van keizer Augustus.

Triomfboog één

Aan weerszijden van de tempel van de vergoddelijkte Julius Caesar stonden twee monumentale bogen, ongeveer zoals op het forum van Pompeii naast de Jupitertempel twee erebogen zijn te zien. De linkerboog op het Forum Romanum was een ereboog voor Gaius en Lucius, de kleinzoons en beoogde opvolgers van keizer Augustus. Dit monument maakte deel uit van de naar deze prinsen genoemde winkelgalerij voor de Basilica Aemilia. De andere boog, rechts als je vanaf het Forum naar de tempel van Caesar keek, was in 29 v.Chr. gewijd aan Octavianus omdat hij de zeeslag bij Aktion had gewonnen en Egypte geannexeerd.

Lees verder “De triomfboog van Augustus (en de critici)” →

Deel dit:

Een jaar in Babylon

On door Otto CoxinBabylonië, Geschiedenis, Irak1 reactie
Tijdvak: 625 v.Chr. - 525 v.Chr.
0625-0600 v.Chr.0600-0575 v.Chr.0575-0550 v.Chr.0550-0525 v.Chr.
Reconstructie van de Ištarpoort in Babylon

Zou u, beste lezer, een tijdreis willen maken naar het oude Babylon? En hoe zou u dan aankijken tegen het leven in die oude stad met al haar vreemde rituelen en gebruiken?

Daan Nijssen gaat die uitdaging aan in zijn nieuwste boek Een jaar in Babylon. Eerder schreef hij over de opkomst en ondergang van de grote rijken in Mesopotamië (Het wereldrijk van het Tweestromenland) en over de handelsstromen in datzelfde gebied (Alle wegen leiden naar Babel).

Lees verder “Een jaar in Babylon” →

Deel dit:

Het Proto-taoïsme (4)

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China
Tijdvak: 350 v.Chr. - 300 v.Chr.
0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.
De legendarische wijze Guan Zhong

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Guanzi

De Guanzi is een verzameling oude teksten over filosofie en politiek. Het is waarschijnlijk samengesteld in de Han-dynastie, dus na de Periode van de Strijdende Staten, maar de meeste samenstellende delen zijn ouder.

Lees verder “Het Proto-taoïsme (4)” →

Deel dit:

Het Proto-taoïsme (3): Yangisme

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China
Tijdvak: 425 v.Chr. - 350 v.Chr.
0425-0400 v.Chr.0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.
Fantasieportret van Yang Zhu

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Stel: je wordt aangeboden het land te besturen. Zou je het doen?

Je hebt misschien wat bedenkingen. Je weet uiteraard dat er niemand meer geschikt is dan jij, maar je denkt ook wellicht: word ik daar nou zelf echt gelukkig van?

We gaan kijken naar het Yangisme. Als we zoeken naar filosofieën die minstens zo oud zijn als het taoïsme, en het taoïsme wellicht beïnvloed hebben, dan valt het Yangisme het meest op. Zij zijn vooral bekend gebleven vanwege hun afkeer van het idee een land te moeten besturen.

Meester Yang

Het Yangisme is vernoemd naar de denker Yang Zhu (oude spelling: Yang Chu), oftwel Yangzi (Meester Yang). Yang zou geleefd hebben tussen 440 en 360 v.Chr, was daarmee een jongere tijdgenoot van meester Mo (Mozi), en een generatie of twee ouder dan Mencius en Xu Xing, die we gisteren tegenkwamen.

Lees verder “Het Proto-taoïsme (3): Yangisme” →

Deel dit:

Het Proto-taoïsme (2): School van de Landbouw

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China
Tijdvak: 375 v.Chr. - 275 v.Chr.
0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.
Shennong

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme. Het eerste blogje in deze reeks was hier.]

Geschiedenis in retrospectief

Chinese filosofen hebben er een handje van te beweren dat hun gedachten niet nieuw zijn, maar dat ze slechts eeuwenoude waarheden aan het licht brengen en in ere herstellen.

We hadden gezien dat de eerste Confucianisten voor de rechtvaardiging van hun eigen gedachten niet alleen verwijzen naar de Zhou-literatuur en de daar genoemde Shang en Xia, maar bovendien mythologische koningen aannemen die geleefd zouden hebben vóór de Xia-dynastie: Yao en Shun. Deze wijze vorsten waren niet heel toevallig toonbeelden van confucianistische waarden.

Lees verder “Het Proto-taoïsme (2): School van de Landbouw” →

Deel dit:

Het Proto-taoïsme (1): introductie

On door Kees AldersinChina, Filosofie, Oud China
Tijdvak: 400 v.Chr. - 275 v.Chr.
0400-0375 v.Chr.0375-0350 v.Chr.0350-0325 v.Chr.0325-0300 v.Chr.0300-0275 v.Chr.
Zomaar een mooi bronzen vat uit ongeveer de juiste periode uit de Chinese geschiedenis (Musée Guimet, Parijs)

[Kees Alders schrijft over de Chinese filosofische stromingen. Een inleiding was hier. Na een introductie, het Confucianisme, het Mohisme en de School van de Namen behandelt hij dit najaar het taoïsme.]

De filosofische scholen uit de Periode van de Honderd Scholen van het Chinese denken worden, zoals we eerder zagen, vaak in zes hoofdstromingen ingedeeld. We hebben het vroege confucianisme al behandeld, en vervolgens hebben we het mohisme en de School van de Namen bekeken. Het is nu tijd om naar de tweede belangrijkste hoofdstroming naast het Confucianisme te kijken: het taoïsme.

Het taoïsme heet in de moderne spelling overigens daoïsme, maar omdat de naam taoïsme zo is ingeburgerd, gebruik ik in dit geval de oude spelling.

Lees verder “Het Proto-taoïsme (1): introductie” →

Deel dit:

De laatste vragen aan Richard Kroes

On door Richard KroesinArcheologie15 reacties
Tijdvak: 2000 na Chr. - 2050 na Chr.
2000-2025 na Chr.2025-2050 na Chr.
Maar weinig mensen weten dat Richard Kroes onderzoek heeft gedaan naar antieke drinkhoorns.

[In de rubriek “zes vragen”, waarin oudheidkundigen vertellen wat zij nu eigenlijk doen, is het woord nu aan mijn goede vriend Richard Kroes, die archeologisch bureauonderzoek doet. Hij had zó veel interessants te vertellen over de wijze waarop momenteel in Nederland archeologie wordt bedreven, dat ik zijn antwoorden heb verdeeld over drie blogs. De eerste was hier.]

Hoe vergroot dit welk inzicht?
Dat weet niemand. Ik neem nu even ook het werk mee dat mijn collega’s in het veld doen nadat ik mijn bureauonderzoekshypothese heb opgesteld: de “gespecificeerde archeologische verwachting” testen. Ze zoeken eerst naar archeologische indicatoren om te beoordelen of iets überhaupt een vindplaats is. Het gaat dan om zaken als aardewerkfragmenten, huttenleem, houtskool, bot of vuursteen, die meestal worden opgespoord door booronderzoek. Vervolgens beoordelen ze wat een vindplaats “waard” is: wat zit er eigenlijk aan resten? hoe oud zijn die? zijn ze nog gaaf en goed geconserveerd? gaat het om iets zeldzaams? Dit is meestal proefsleuvenonderzoek. Daarna volgt het besluit over de wijze waarop waardevolle informatie behouden moet blijven. Lees: moeten we het opgraven of kunnen we het behouden door het plan aan te passen?

Lees verder “De laatste vragen aan Richard Kroes” →

Deel dit: